Lễ hội truyền thống đình Nam Dư Hạ được tổ chức hằng năm từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Hai âm lịch tại đình Nam Dư Hạ, nay thuộc phường Hòang Mai, thành phố Hà Nội. Đây là dịp để người dân địa phương cùng hướng về cội nguồn, bày tỏ lòng thành kính với các vị thần được tôn thờ tại đình, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình an và no đủ.
Theo tín ngưỡng địa phương, đình Nam Dư Hạ thờ Tam vị Đại Vương gồm Tam đầu Cửu vĩ Long Vương, Chương Võ Thái sư Nguyễn Xí và Lê Gia Hoàng Thái Hậu. Theo các câu chuyện dân gian được lưu truyền, các vị thần không chỉ có công đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ cuộc sống của nhân dân mà còn giúp dân làng phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm, trồng mía lấy mật. Bởi vậy, việc thờ phụng các vị Thành hoàng không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với những bậc có công với đất nước và cộng đồng, mà còn phản ánh ước vọng về cuộc sống yên ổn, sản xuất thuận lợi của cư dân địa phương.
Điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội là nghi thức rước cấp thủy, thường được tổ chức vào ngày chính hội. Từ đình Nam Dư Hạ, đoàn rước trang nghiêm tiến về bến đò Thúy Lĩnh bên sông Hồng. Tham gia đoàn rước có các cụ cao niên, đội tế, đội khiêng kiệu cùng đông đảo người dân trong trang phục truyền thống. Những cỗ kiệu bát cống, cờ quạt, bát bửu và tiếng trống hội tạo nên khung cảnh vừa trang trọng, vừa náo nức của ngày hội làng.
Khi đoàn rước đến bến sông, các nghi thức tế lễ được tiến hành trước khi người dân thực hiện việc lấy nước từ sông Hồng, đưa vào chóe để rước về đình. Nước được lấy từ dòng sông không đơn thuần là lễ vật dâng cúng, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự sống, sự sinh sôi và nguồn dưỡng nuôi mùa màng. Nghi thức này thể hiện mong ước của cư dân nông nghiệp về nguồn nước trong lành, thời tiết thuận hòa, cây trồng phát triển và cuộc sống sung túc. Bên cạnh đó, tục thả thuyền rồng giấy xuống sông cũng góp phần tạo nên nét riêng trong thực hành tín ngưỡng của cộng đồng.
Điều đáng chú ý là lễ rước cấp thủy không chỉ gắn với riêng người dân Nam Dư Hạ mà còn có sự tham gia, phối hợp của ba làng Nam Dư Hạ, Nam Dư Thượng và Thúy Lĩnh. Điều này cho thấy mối liên hệ văn hóa và tín ngưỡng giữa các cộng đồng cư dân cùng sinh sống ven sông Hồng. Dòng sông không chỉ là nguồn cung cấp nước, phù sa và sinh kế, mà còn trở thành một phần trong không gian tâm linh, nơi cộng đồng gửi gắm những ước vọng chung về cuộc sống bình yên, mùa màng thuận lợi.
Bên cạnh nghi thức rước nước, lễ hội còn có các hoạt động tế nam, tế nữ, tế cầu phúc và tế tạ cúng cháo. Mỗi nghi lễ đều được thực hiện với sự chuẩn bị chu đáo, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với các vị Thành hoàng. Sau phần lễ trang nghiêm là không khí sôi nổi của phần hội với nhiều hoạt động văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian như đấu vật, kéo co, cờ người, đập niêu. Đây cũng là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, cùng tham gia những hoạt động cộng đồng và tạo nên sự gắn kết giữa các thế hệ.
Không gian lễ hội càng thêm ý nghĩa khi được tổ chức tại đình Nam Dư Hạ – một di tích có bề dày lịch sử và gắn bó mật thiết với đời sống của người dân địa phương. Đình hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, nổi bật là ba cỗ kiệu bát cống được sơn son thếp vàng, chạm khắc tinh xảo, mang dấu ấn nghệ thuật truyền thống. Ngoài ra, di tích còn bảo tồn bốn đạo sắc phong và cuốn Ngọc phả ghi chép về các vị thần được thờ phụng. Đây không chỉ là những hiện vật phục vụ hoạt động thờ tự mà còn là nguồn tư liệu quan trọng giúp tìm hiểu lịch sử, tín ngưỡng và nghệ thuật điêu khắc của làng.
Đình Nam Dư Hạ còn mang dấu ấn của một giai đoạn lịch sử không thể quên. Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, nơi đây từng là địa điểm tập hợp nhân dân ba làng Nam Dư Hạ, Nam Dư Thượng và Thúy Lĩnh tham gia mít tinh, giành chính quyền. Đặc biệt, trong 60 ngày đêm kháng chiến toàn quốc, đình trở thành nơi cất giữ thóc gạo, quân lương và trực tiếp tiếp tế cho các mặt trận từ Phà Đen đến Mai Động. Những câu chuyện ấy cho thấy ngôi đình không chỉ là trung tâm tín ngưỡng mà còn từng giữ vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội của cộng đồng.
Ngày 2/10/1990, đình Nam Dư Hạ được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Trải qua nhiều biến động, di tích vẫn được người dân địa phương quan tâm gìn giữ, tu bổ và phát huy giá trị. Dự án tu bổ, tôn tạo đình được khánh thành vào tháng 10/2025, góp phần khôi phục diện mạo kiến trúc và bảo tồn những giá trị văn hóa, lịch sử của công trình.
Lễ hội đình Nam Dư Hạ vì thế không chỉ là dịp tưởng nhớ các vị Thành hoàng hay một hoạt động sinh hoạt tín ngưỡng thường niên. Qua nghi thức rước nước, tế lễ và những trò chơi dân gian, người dân tiếp tục thực hành, trao truyền những tập quán văn hóa gắn với lịch sử hình thành và phát triển của làng. Đặc biệt, sự tham gia của ba cộng đồng Nam Dư Hạ, Nam Dư Thượng và Thúy Lĩnh cho thấy sức sống của những mối liên kết làng xã vẫn được duy trì trong bối cảnh đô thị hóa.
Đến với lễ hội đình Nam Dư Hạ, du khách không chỉ có dịp tìm hiểu một nghi thức rước nước độc đáo bên dòng sông Hồng, mà còn được cảm nhận không khí hội làng truyền thống, khám phá những giá trị lịch sử và tín ngưỡng vẫn hiện diện trong đời sống người dân Hà Nội hôm nay. Giữa một đô thị đang không ngừng đổi thay, những sinh hoạt văn hóa như vậy chính là cách cộng đồng gìn giữ ký ức về quê hương, về dòng sông và về những phong tục đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.








