Những nghi lễ truyền thống trong ngày hội
Lễ hội làng Mạn Xuyên thường được tổ chức vào dịp đầu xuân, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Hai âm lịch. Trong những ngày này, không gian làng quê trở nên rộn ràng với cờ hội, tiếng trống, tiếng chiêng và dòng người từ khắp nơi trở về tham dự. Các nghi thức truyền thống được tổ chức trang trọng, thể hiện sự thành kính của cộng đồng đối với các vị Thành hoàng và những bậc tiền nhân được thờ phụng.
Phần lễ bao gồm nhiều nghi thức như lễ rước nước, lễ cúng Thượng Nguyên, dâng hương, dâng lễ và rước tam vị Đức Thánh. Mỗi nghi thức đều có ý nghĩa riêng, gắn với quan niệm dân gian về sự thanh sạch, lòng thành kính và mong cầu phúc lành cho cộng đồng. Trong đó, nghi thức rước nhang cầu vọng là một hoạt động đáng chú ý, thể hiện sự kết nối giữa các không gian thờ tự và đời sống tín ngưỡng của người dân trong làng.
Các đoàn rước di chuyển qua những địa điểm gắn với tín ngưỡng và thần tích địa phương. Kiệu Thánh được những thanh niên trai tráng trong làng đảm nhiệm, đi cùng đội hình rước, cờ hội và các nghi trượng truyền thống. Không khí trang nghiêm của phần lễ hòa quyện với sự náo nhiệt của đông đảo người tham gia, tạo nên một không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng vừa linh thiêng vừa gần gũi.
Rước “kiệu bay”: nghi thức độc đáo làm nên dấu ấn lễ hội Mạn Xuyên
Nhắc đến lễ hội làng Mạn Xuyên, điểm đặc sắc nhất không thể không kể đến nghi thức rước “kiệu bay” – một tập tục độc đáo đã được người dân địa phương gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây cũng là hoạt động thu hút sự chú ý đặc biệt của du khách bởi sự kết hợp giữa sức mạnh thể chất, kỹ thuật phối hợp và niềm tin tín ngưỡng dân gian.
Trong nghi thức này, kiệu Thánh được một nhóm thanh niên trai tráng trong làng khiêng và di chuyển qua các tuyến đường, đến những địa điểm gắn với di tích thờ tự. Điều đặc biệt là chiếc kiệu không chỉ được rước theo đội hình thông thường mà còn liên tục xoay chuyển, chuyển hướng và di chuyển với tốc độ nhanh. Những vòng xoay mạnh mẽ khiến chiếc kiệu có lúc như đang lướt đi, bay lên giữa không gian lễ hội, tạo nên hình ảnh vừa uy nghiêm vừa sôi động.
Để thực hiện nghi thức này, những người tham gia phải có sức khỏe, sự dẻo dai và khả năng phối hợp nhịp nhàng. Việc giữ thăng bằng cho kiệu trong khi di chuyển, xoay chuyển liên tục đòi hỏi sự ăn ý giữa các thành viên. Đây không đơn thuần là một hoạt động mang tính trình diễn mà còn thể hiện sự tham gia trực tiếp của thế hệ trẻ vào việc thực hành và duy trì tín ngưỡng truyền thống của quê hương.
Một trong những điểm đáng chú ý là hành trình rước kiệu còn gắn với không gian sông nước. Nghi thức rước kiệu trên sông, kết hợp với những hoạt động lội nước của người tham gia, tạo nên nét riêng hiếm thấy trong các lễ hội làng vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hình ảnh đoàn rước di chuyển giữa không gian sông nước, cùng tiếng trống hội và sự cổ vũ của đông đảo người dân, góp phần tái hiện những lớp ký ức dân gian gắn với câu chuyện về vị tướng được thờ phụng tại địa phương.
Trong lễ hội năm 2026, nghi thức rước kiệu tiếp tục được tổ chức với sự tham gia của gần 100 thanh niên trai tráng. Đoàn kiệu di chuyển qua nhiều địa điểm trong làng, với quãng đường khoảng 3–4 km, thu hút hàng vạn người dân và du khách theo dõi. Sự hưởng ứng đông đảo ấy cho thấy sức sống của một tập tục truyền thống vẫn được cộng đồng trân trọng và duy trì trong đời sống hiện đại.
Không gian hội làng và sức sống của văn hóa cộng đồng
Bên cạnh các nghi thức tế lễ và rước kiệu, phần hội của làng Mạn Xuyên cũng mang đến không khí vui tươi với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian. Những màn múa lân, múa rồng cùng các hoạt động giao lưu, vui chơi truyền thống góp phần tạo nên bầu không khí náo nhiệt, thu hút sự tham gia của nhiều thế hệ. Nếu phần lễ thể hiện lòng thành kính và sự tri ân đối với các bậc tiền nhân thì phần hội lại là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu và cùng chia sẻ niềm vui trong những ngày đầu năm mới.
Điều đáng quý ở lễ hội Mạn Xuyên còn nằm ở cách cộng đồng gìn giữ và tổ chức lễ hội. Theo ghi nhận của Báo Quân đội nhân dân, việc mở hội từng được đặt trên cơ sở họp bàn, lấy ý kiến người dân và căn cứ vào nguyện vọng chung của cộng đồng. Cách thức này cho thấy vai trò chủ thể của người dân trong đời sống văn hóa làng xã: lễ hội không chỉ được tổ chức để phục vụ một hoạt động tín ngưỡng mà còn là công việc chung, được hình thành từ sự đồng thuận và đóng góp của nhiều thành viên.
Từ những người cao tuổi am hiểu nghi lễ, các bậc cao niên hướng dẫn tập tục, đến lớp thanh niên trực tiếp tham gia rước kiệu, mỗi thế hệ đều có một vai trò riêng trong việc duy trì lễ hội. Những kinh nghiệm, kỹ năng và tri thức dân gian không chỉ được lưu giữ qua văn bản hay lời kể mà còn được trao truyền thông qua chính quá trình thực hành. Đặc biệt, sự tham gia tích cực của thanh niên trong nghi thức rước kiệu cho thấy truyền thống vẫn có khả năng tiếp nối và hiện diện sinh động trong đời sống hôm nay.
Lễ hội làng Mạn Xuyên vì thế không chỉ mang giá trị của một sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống mà còn phản ánh sự gắn bó giữa con người với quê hương, giữa ký ức lịch sử với đời sống đương đại. Qua từng nghi lễ, đoàn rước và hoạt động hội, những câu chuyện về các vị thần được thờ phụng tiếp tục được kể lại, những tập tục của cha ông được trao truyền và tinh thần cộng đồng được củng cố.
Đối với du khách, đến với Mạn Xuyên vào mùa lễ hội là cơ hội để khám phá một nét văn hóa dân gian đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ được chứng kiến nghi thức rước “kiệu bay” độc đáo, người tham dự còn có thể cảm nhận không khí của một lễ hội làng truyền thống, nơi người dân cùng nhau gìn giữ những phong tục đã gắn bó với quê hương qua nhiều thế hệ.
Giữa những biến đổi của đời sống hiện đại, lễ hội làng Mạn Xuyên vẫn giữ được sức hấp dẫn riêng nhờ sự hiện diện của cộng đồng trong từng hoạt động. Những vòng xoay của kiệu Thánh, tiếng trống hội vang lên giữa làng quê và dòng người nô nức theo đoàn rước không chỉ tạo nên một khung cảnh lễ hội ấn tượng mà còn cho thấy sức sống bền bỉ của di sản văn hóa phi vật thể trong đời sống người Việt.









