Núi Thần Đinh thuộc thôn Rào Đá, xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị (trước đây thuộc xã Trường Xuân, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình), có độ cao khoảng 342 m so với mực nước biển. Từ lâu, ngọn núi đã gắn với câu truyền tụng dân gian: “Đầu Mâu đa tiên, Thần Đinh đa phật”, hàm ý về một vùng đất hội tụ nhiều dấu tích tiên cảnh và Phật giáo. Nhìn từ xa, núi Thần Đinh nổi bật giữa không gian sông nước, cây rừng xanh thẳm. Ba đỉnh núi Kỳ Lân, Thần Đinh và Long Lão tạo thành thế núi đặc biệt, bao bọc lấy khu vực chùa cổ và các hang động tự nhiên. Chính sự kết hợp giữa địa hình núi đá, thảm thực vật phong phú và những dấu tích tín ngưỡng đã tạo nên vẻ đẹp vừa hùng vĩ, vừa trầm mặc cho danh thắng này.
Lịch sử của chùa Kim Phong gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của đời sống Phật giáo tại vùng đất này. Theo các tư liệu lịch sử và văn bia còn lưu lại, ngôi chùa đã tồn tại từ trước thế kỷ XVII. Sách Ô Châu cận lục (1553) và Phủ biên tạp lục (1776) đều có những ghi chép liên quan đến núi Thần Đinh và cảnh chùa trên núi. Đặc biệt, văn bia dựng vào năm Minh Mạng thứ 11 (1830) nhắc đến việc chùa từng có quy mô tám gian vào năm Chính Hòa thứ 21 (1700/1701), do nhà sư An Khả trụ trì. Trải qua những biến động của thời gian, ngôi chùa từng bị hỏa hoạn, xuống cấp và nhiều lần được các tăng ni, phật tử cùng người dân địa phương góp công sức tôn tạo.
Đến năm 1829, dưới thời Nguyễn, chùa được xây dựng lại bằng gạch ngói với sự đóng góp của các vị quan lại, chức sắc và thiện nam tín nữ. Cũng trong đợt này, hệ thống hơn 1.200 bậc đá được xếp từ chân núi lên khu vực chùa, tạo thành con đường dẫn lên không gian thờ tự trên đỉnh núi. Những dấu tích ấy cho thấy chùa Kim Phong không đơn thuần là một công trình tôn giáo, mà còn là kết quả của quá trình cộng đồng cùng chung tay gìn giữ một không gian tín ngưỡng có ý nghĩa đặc biệt đối với địa phương.
Điểm đặc sắc của danh thắng Thần Đinh còn nằm ở hệ thống hang động tự nhiên và những câu chuyện dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Trên núi có các hang động như động Chuông, động Trống, hang Chùa với những khối thạch nhũ mang nhiều hình dáng độc đáo. Không gian bên trong hang thường mát lạnh, tĩnh lặng, tạo cảm giác khác biệt so với cảnh sắc bên ngoài. Xen giữa những vách đá và tán cây rừng là những dấu tích của các công trình thờ tự, miếu cổ, góp phần tạo nên một không gian vừa gần gũi với thiên nhiên, vừa mang màu sắc linh thiêng.
Đặc biệt, trên đỉnh núi có giếng Tiên, một mạch nước tự nhiên với làn nước trong xanh, được người dân địa phương tin rằng quanh năm không cạn. Theo truyền thuyết, đây từng là nơi các nàng tiên từ trời xuống tắm, bởi vậy giếng được xem là một địa điểm linh thiêng trong quần thể danh thắng. Người dân và du khách khi lên núi thường tìm đến giếng Tiên để lấy nước mang về, gửi gắm mong ước về sức khỏe, bình an và may mắn. Những câu chuyện dân gian ấy, dù mang màu sắc huyền thoại, đã trở thành một phần ký ức văn hóa, góp phần làm nên sức hấp dẫn riêng của núi Thần Đinh.
Không gian lễ hội Chùa Kim Phong – Núi Thần Đinh vì thế không chỉ gói gọn trong hoạt động dâng hương tại chùa, mà còn gắn bó mật thiết với cảnh quan núi rừng và những thực hành tín ngưỡng đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng. Lễ hội được tổ chức thường niên vào dịp đầu xuân, nổi bật với nghi lễ rước nước thiêng từ giếng Tiên trên đỉnh núi về chùa Kim Phong. Đây được xem là một trong những nghi thức quan trọng và giàu ý nghĩa nhất của lễ hội.
Trong nghi lễ này, nước từ giếng Tiên được lấy và rước từ đỉnh núi xuống khu vực chùa để cử hành đại lễ. Hành trình rước nước đi qua hơn 1.200 bậc đá không chỉ đòi hỏi sự bền bỉ của những người tham gia mà còn thể hiện lòng thành kính đối với chốn thiêng. Với người dân địa phương, nước từ giếng Tiên mang ý nghĩa thanh khiết, tượng trưng cho sự sống, sự an lành và những điều tốt đẹp trong năm mới. Nghi thức rước nước cũng là dịp để cộng đồng cùng hướng về cội nguồn, thể hiện niềm tin và sự gắn bó với không gian tín ngưỡng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Sau nghi thức rước nước là đại lễ cầu siêu, cầu an, cầu cho quốc thái dân an, thế giới hòa bình, chúng sinh an lạc. Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, lễ hội còn có các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao, tiêu biểu như hoạt động leo núi chinh phục đỉnh Thần Đinh. Sự kết hợp giữa nghi lễ Phật giáo, tín ngưỡng dân gian và các hoạt động sinh hoạt cộng đồng tạo nên một không gian lễ hội vừa thành kính, vừa gần gũi, nơi người dân và du khách có thể cùng tham gia, trải nghiệm và chia sẻ những giá trị văn hóa truyền thống.
Một trong những điều làm nên sức sống của lễ hội chính là sự gắn kết giữa con người với cảnh quan và di sản địa phương. Đối với người dân vùng Rào Đá và các khu vực lân cận, việc hành hương về núi Thần Đinh vào dịp đầu năm không chỉ là một hoạt động tín ngưỡng, mà còn là dịp gặp gỡ, sum họp và cùng nhau gìn giữ những phong tục đã trở thành một phần đời sống cộng đồng. Qua mỗi mùa lễ hội, những câu chuyện về chùa cổ, giếng Tiên, các vị cao tăng và những truyền thuyết quanh ngọn núi tiếp tục được kể lại, góp phần trao truyền ký ức văn hóa giữa các thế hệ.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng và cảnh quan đặc sắc, ngày 27/6/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 2181/QĐ-BVHTTDL, đưa Lễ hội truyền thống Chùa Kim Phong – Núi Thần Đinh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với một sinh hoạt tín ngưỡng lâu đời, mà còn khẳng định vai trò của cộng đồng địa phương trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị di sản được hình thành, bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, đến với núi Thần Đinh, du khách không chỉ có cơ hội tìm hiểu về lịch sử của chùa Kim Phong hay tham gia các nghi thức lễ hội đầu xuân, mà còn được trải nghiệm hành trình khám phá thiên nhiên đầy thú vị. Từng bậc đá dẫn lên đỉnh núi, những tán cây xanh phủ bóng lối đi, tiếng gió rì rào qua vách đá và khung cảnh sông Long Đại uốn lượn phía dưới tạo nên một không gian thanh bình, tách biệt khỏi sự ồn ào của đời sống thường nhật. Đứng từ khu vực đỉnh núi, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn cảnh sắc sông nước, đồng bằng và những dãy núi nối tiếp nhau phía xa.
Lễ hội Chùa Kim Phong – Núi Thần Đinh vì thế không chỉ là dịp để người dân gửi gắm ước nguyện về một năm mới bình an, mà còn là hành trình tìm về những giá trị văn hóa và tinh thần đã được gìn giữ qua thời gian. Giữa thiên nhiên hùng vĩ, ngôi chùa cổ, giếng Tiên và những nghi thức truyền thống vẫn tiếp tục hiện diện như những dấu nối giữa quá khứ và hiện tại. Đến với Thần Đinh, người ta không chỉ tìm thấy một chốn hành hương linh thiêng, mà còn có cơ hội cảm nhận vẻ đẹp của một vùng đất nơi thiên nhiên, lịch sử và đời sống tín ngưỡng cùng hòa quyện.








