Nằm bên dòng sông Bùi, thuộc xã Quảng Bị, thành phố Hà Nội, làng Yên Duyệt là vùng đất lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử gắn với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đầu thế kỷ XV. Hằng năm, trong đời sống văn hóa của người dân nơi đây, ký ức về vị tướng Lý Triện – người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh – vẫn được nhắc nhớ và tiếp nối thông qua các hoạt động thờ phụng, tưởng niệm. Nổi bật trong đó là lễ hội làng Yên Duyệt, dịp để người dân bày tỏ lòng thành kính với vị Thành hoàng làng, đồng thời gặp gỡ, gắn kết và cùng gìn giữ những phong tục truyền thống của quê hương.
Lễ hội làng Yên Duyệt được tổ chức từ ngày 10 đến ngày 12 tháng 2 âm lịch, theo chu kỳ 3–5 năm một lần. Ngày 10 tháng 2 được xem là ngày chính hội, gắn với ngày mất của tướng quân Lý Triện. Đây là dịp để người dân địa phương tưởng nhớ công lao của vị danh tướng đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước.
Nhân vật được tưởng niệm trong lễ hội là Lý Triện, một vị tướng tài ba của nghĩa quân Lam Sơn dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi. Ông quê ở làng Bái Đô, huyện Lôi Dương, nay thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Tham gia cuộc khởi nghĩa từ những ngày đầu, Lý Triện từng chỉ huy nghĩa quân trong nhiều trận đánh quan trọng, góp phần phá vỡ các phòng tuyến của quân Minh. Đặc biệt, trong chiến thắng Tốt Động – Chúc Động năm 1426, ông cùng các tướng lĩnh Đinh Lễ, Nguyễn Xí, Phạm Văn Xảo và Đỗ Bí góp công lớn đánh bại cuộc phản công của quân Minh do Vương Thông chỉ huy. Chiến thắng này đã tạo bước ngoặt quan trọng cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, mở đường cho quá trình giải phóng Đông Quan và giành lại nền độc lập dân tộc.
Câu chuyện về Lý Triện còn được người dân Yên Duyệt lưu truyền qua một truyền thuyết gắn với vùng đất bên sông Bùi. Theo đó, sau một trận chiến vào năm 1427, khi bị thương nặng, ông cưỡi ngựa tìm đường trở về nhưng kiệt sức khi đến khu vực ven sông Giang Loan (nay là sông Bùi). Trên đường đi, ông gặp một bà hàng nước và được bà giúp băng bó vết thương. Tuy nhiên, khi tiếp tục lên đường đến địa phận làng Yên Duyệt, cả người và ngựa đều qua đời. Cảm kích trước sự giúp đỡ của bà hàng nước và tưởng nhớ vị tướng đã hy sinh vì đất nước, người dân địa phương lập nơi thờ tự Lý Triện, đồng thời lập đền thờ bà hàng nước, thường gọi là đền Nhà Bà.
Từ câu chuyện ấy, Yên Duyệt trở thành vùng đất gắn bó với ký ức về một vị tướng anh hùng. Người dân lập đình thờ Lý Triện làm Thành hoàng làng và xây dựng lăng mộ để tưởng nhớ ông. Qua nhiều thế hệ, việc thờ phụng không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với một danh tướng có công với đất nước mà còn trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.
Trong những ngày diễn ra lễ hội, không gian đình làng trở thành trung tâm của các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng. Phần lễ được tổ chức nhằm tưởng niệm Thành hoàng, thể hiện sự thành kính và lòng tri ân của người dân đối với tiền nhân. Bên cạnh đó, phần hội với các trò chơi dân gian và hoạt động sinh hoạt cộng đồng mang đến không khí vui tươi, náo nhiệt, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân. Đây cũng là dịp để những người con xa quê trở về, cùng gặp gỡ, thăm hỏi và hòa mình vào không khí hội làng.
Điều đáng chú ý là lễ hội Yên Duyệt không chỉ gắn với việc tưởng niệm một nhân vật lịch sử mà còn phản ánh cách cộng đồng lưu giữ và truyền tiếp ký ức qua các thế hệ. Từ những câu chuyện được kể trong gia đình, những nghi thức thờ phụng tại đình làng đến các hoạt động trong ngày hội, hình ảnh vị tướng Lý Triện vẫn hiện diện trong đời sống văn hóa của người dân. Lễ hội vì thế không đơn thuần là một hoạt động tín ngưỡng theo chu kỳ, mà còn là dịp để cộng đồng cùng nhìn lại nguồn cội, nhắc nhớ về lịch sử quê hương và củng cố mối liên kết giữa các thế hệ.
Ngày nay, đình Yên Duyệt cùng lăng mộ tướng quân Lý Triện vẫn là những địa điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với người dân địa phương. Ngày 14/1/1998, hai di tích được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia. Trải qua những biến động của thời gian và lịch sử, các công trình đã nhiều lần được nhân dân đóng góp tu bổ, gìn giữ. Trong đó, lễ hội truyền thống chính là một hình thức quan trọng để những giá trị lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa của di tích tiếp tục được thực hành trong đời sống hôm nay.










