Lễ hội truyền thống làng Lễ Khê là sinh họat văn hóa – tín ngưỡng của cộng đồng cư dân ba thôn Lễ Khê Hạ, Lễ Khê Trung và Lễ Khê Thượng, hiện thuộc xã Hòa Phú, thành phố Hà Nội. Theo địa danh hành chính trước khi thực hiện sắp xếp năm 2025, khu vực này thuộc xã Hồng Phong, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Trong đó, Lễ Khê Hạ là một trong ba đơn vị làng thuộc không gian văn hóa Lễ Khê.
Lễ hội được tổ chức tại hệ thống đình, quán thờ của ba thôn, gắn với việc phụng thờ ba vị Thành hòang là Đức Đại Vương cả Vũ Chiêu Thảo, Đức Đại Vương hai Vũ Chiêu Quang và Đức Đại Vương ba Vũ Chiêu Uy. Cấu trúc lễ hội vì vậy không chỉ gắn với một ngôi đình riêng lẻ mà được hình thành trong mối liên hệ giữa ba cộng đồng làng cùng thờ các vị thần có chung truyền thuyết về nguồn gốc và công trạng.
Đối tượng thờ
Theo thần phả hiện đang được lưu giữ tại đình làng và được UBND xã Hòa Phú giới thiệu, đình làng Hạ thờ Đức Đại Vương cả Vũ Chiêu Thảo, đình làng Thượng thờ Đức Đại Vương hai Vũ Chiêu Quang, còn đình làng Trung thờ Đức Đại Vương ba Vũ Chiêu Uy. Ba vị được cộng đồng tôn làm Thành hòang và là đối tượng trung tâm của các thực hành thờ phụng, tế lễ và rước kiệu trong lễ hội.
Theo nội dung thần phả được địa phương dẫn lại, ba vị có công giúp vua Hùng Vương thứ Sáu đánh giặc Ân. Sau khi hoàn thành việc đánh giặc, ba ông không nhận thưởng mà xin trở về vùng đất cũ để tiếp tục cai quản, bảo vệ và giúp đỡ cư dân. Trong truyền thuyết địa phương, Vũ Chiêu Thảo trấn giữ phía Đông Nam, Vũ Chiêu Quang trấn giữ phía Tây, còn Vũ Chiêu Uy trấn giữ khu vực ở giữa. Các vị vừa chiêu tập binh mã phòng chống giặc giã, vừa hướng dẫn người dân cấy cày, khai mở làng xóm và xây dựng đời sống ổn định.
Lịch sử hình thành và truyền thuyết về ba vị Thành hoàng
Nguồn tư liệu hiện được lưu giữ tại đình làng kể rằng sau khi ba vị hóa, để ghi nhớ công lao, nhân dân lập nơi thờ phụng tại chính những địa điểm mà các vị từng trấn giữ. Vũ Chiêu Thảo được thờ tại Quán Hạ, Vũ Chiêu Quang tại Quán Thượng, còn Vũ Chiêu Uy tại Quán Trung. Trải qua các thời kỳ lịch sử, ba vị được cho là đã nhận sắc phong của chín đời vua, ghi nhận công lao dẹp giặc và xây dựng quê hương.
Trên cơ sở tín ngưỡng thờ Thành hoàng, cộng đồng ba thôn duy trì ngày lễ gắn với ngày sinh của các vị. Theo thông tin do UBND xã Hòa Phú công bố, ngày 15 tháng Hai âm lịch được xem là ngày sinh Đức Thành Hoàng và là dịp để nhân dân tổ chức tế lễ, mở hội và thực hiện nghi thức rước kiệu theo nghi lễ truyền thống.
Từ góc độ văn hóa làng xã, truyền thuyết về ba vị Thành hoàng đồng thời phản ánh một mô thức quen thuộc của tín ngưỡng thờ thần ở vùng đồng bằng Bắc Bộ: nhân vật được cộng đồng tôn thờ vừa được ghi nhận với vai trò bảo vệ làng xóm, vừa gắn với việc khai phá, hướng dẫn sản xuất và duy trì cuộc sống ổn định của cư dân. Trong trường hợp Lễ Khê, ký ức về ba vị được duy trì đồng thời trong không gian của ba làng Hạ, Trung và Thượng.
Thời gian tổ chức
Lễ hội truyền thống làng Lễ Khê được tổ chức vào tháng Hai âm lịch, gắn với ngày sinh của các vị Thành hoàng vào ngày 15 tháng Hai âm lịch. Theo thông tin chính thức của UBND xã Hòa Phú, Lễ hội truyền thống làng Lễ Khê năm 2026 diễn ra trong bốn ngày, từ ngày 30 tháng 3 đến ngày 2 tháng 4 năm 2026. Ngày khai mạc là 30 tháng 3 năm 2026, tức ngày 12 tháng Hai âm lịch.
Việc thời gian lễ hội trải dài nhiều ngày cho thấy lễ hội không chỉ tập trung vào một nghi lễ đơn lẻ mà bao gồm chuỗi hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, trong đó ngày sinh của Thành hoàng giữ vị trí quan trọng trong lịch lễ của làng.
Phần lễ
Phần lễ của lễ hội truyền thống làng Lễ Khê tập trung vào các nghi thức tưởng niệm và phụng thờ ba vị Thành hoàng. Theo thông tin được UBND xã Hòa Phú công bố về lễ hội năm 2026, các hoạt động tiêu biểu gồm tế lễ và rước kiệu theo nghi lễ truyền thống.
Các nghi thức này thể hiện mối quan hệ giữa cộng đồng cư dân với vị thần bảo hộ được thờ tại đình. Trong không gian lễ hội, việc thực hành nghi lễ không chỉ mang ý nghĩa tưởng niệm công trạng của các vị Thành hoàng mà còn tạo điều kiện để cộng đồng cùng tham gia vào những quy ước và thực hành văn hóa đã được duy trì qua nhiều thế hệ.
Phần hội
Bên cạnh các nghi thức tín ngưỡng, lễ hội còn có các trò chơi dân gian và hoạt động văn nghệ quần chúng. Theo thông tin chính thức về lễ hội năm 2026, các hoạt động thu hút đông đảo nhân dân trong và ngoài xã tham gia.
Phần hội góp phần mở rộng lễ hội từ không gian thiêng của đình, quán sang không gian sinh hoạt chung của cộng đồng. Đây là môi trường để người dân ở ba thôn giao lưu, gặp gỡ và cùng tham gia các hoạt động văn hóa trong những ngày đầu xuân.
Nghi thức đặc trưng
Rước kiệu là một trong những nghi thức nổi bật của Lễ hội truyền thống làng Lễ Khê. Hoạt động này được địa phương xác định là một trong những nghi thức được thực hiện trong lễ hội gắn với ngày sinh của Đức Thành hoàng.
Nghi lễ rước tạo ra sự chuyển dịch của không gian thiêng từ nơi thờ tự đến không gian cộng đồng, qua đó đưa hình tượng Thành hoàng hiện diện trong đời sống làng xã. Đặc biệt, trong trường hợp Lễ Khê, nghi lễ này có ý nghĩa kết nối ba cộng đồng Hạ, Trung và Thượng thông qua cùng một hệ thống truyền thuyết và tín ngưỡng thờ ba vị Thành hoàng.
Giá trị văn hóa và cộng đồng
Lễ hội truyền thống làng Lễ Khê trước hết là không gian thực hành tín ngưỡng thờ Thành hoàng, nơi cộng đồng tưởng niệm ba vị được truyền thuyết địa phương ghi nhận là những người có công giúp vua Hùng đánh giặc Ân, bảo vệ cư dân và góp phần xây dựng cuộc sống của làng. Những câu chuyện về ba vị được duy trì thông qua thần phả, không gian thờ tự và hệ thống nghi lễ được thực hành trong lễ hội.
Lễ hội đồng thời thể hiện rõ tính cộng đồng của văn hóa làng xã Bắc Bộ. Ba thôn Lễ Khê Hạ, Lễ Khê Trung và Lễ Khê Thượng cùng tham gia vào một không gian lễ hội chung, trong đó mỗi thôn có nơi phụng thờ một vị trong ba vị Thành hoàng. Mối liên hệ này tạo nên một cấu trúc tín ngưỡng mang tính liên làng, góp phần duy trì ý thức về nguồn cội và mối quan hệ cộng đồng giữa các đơn vị cư trú.
Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, lễ hội còn là dịp để các thế hệ cư dân địa phương gặp gỡ, cùng thực hành nghi lễ, tham gia trò chơi dân gian và các hoạt động văn nghệ. Theo chính quyền xã Hòa Phú, việc duy trì lễ hội góp phần giáo dục những giá trị nhân văn, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quê hương và nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh của địa phương.
Trong bối cảnh địa danh hành chính có nhiều thay đổi, việc duy trì tên gọi Lễ Khê Hạ – Lễ Khê Trung – Lễ Khê Thượng và lễ hội chung của ba thôn cũng cho thấy sức sống của cấu trúc làng truyền thống. Không gian làng được duy trì không chỉ bằng địa danh mà còn thông qua ký ức chung, hệ thống đình – quán, thần phả và các thực hành tín ngưỡng được cộng đồng tiếp tục thực hiện trong đời sống đương đại.










