Lễ hội đình Phụng Pháp – Nét đẹp tín ngưỡng được gìn giữ giữa lòng Đa Mai
Bởi nhagiabach, 20 Tháng 8, 2026, 03:59
77 lượt xem
Lễ hội đình Phụng Pháp là một nét văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng Đa Mai, gắn với việc tưởng niệm Hoàng Phó Lang, người có công với quê hương. Từ nghi lễ rước và tế “Ông Lang” đến các hoạt động hội, lễ hội tạo nên không gian để người dân cùng tưởng nhớ tiền nhân, cầu mong bình an, mùa màng thuận lợi và gìn giữ tình làng nghĩa xóm.
Giữa không gian đang từng ngày đổi thay của phường Đa Mai, tỉnh Bắc Ninh, vùng đất Phụng Pháp xưa vẫn lưu giữ những dấu ấn văn hóa rất riêng của một làng quê Bắc Bộ. Nổi bật trong đó là những nghi lễ gắn với đình, nghè Phụng Pháp và tục tưởng niệm Hòang Phó Lang, một nhân vật được người dân địa phương tôn kính vì những đóng góp cho quê hương. Lễ hội không chỉ là dịp để người dân trở về với không gian tâm linh của làng mà còn là lúc con cháu gần xa cùng gặp gỡ, thắp hương và nhắc nhớ về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”.
Theo các tư liệu địa phương, làng Phụng Pháp xưa nay là khu vực Tân Phượng, nơi hình thành một cộng đồng có nhiều phong tục, tập quán đặc sắc. Vị thần được thờ tại Nghè Phụng Pháp là Hoàng Phó Lang, tương truyền là một vị quan thời Lê và cũng là người trí thức đầu tiên của làng. Ông được kể là người học rộng, tài cao, từng đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, Hội và Đình. Sau khi đỗ đạt, ông vẫn hướng về quê hương, có công khai phá đất đai, chăm lo sản xuất và giúp cuộc sống của người dân ngày một ổn định, no ấm. Để ghi nhớ công lao ấy, dân làng lập nghè thờ và qua nhiều thế hệ vẫn duy trì việc phụng thờ ông.
Một trong những nét đặc sắc nhất của sinh hoạt lễ hội Phụng Pháp là tục rước và tế “Ông Lang”. “Ông Lang” ở đây là cách gọi kính trọng dành cho những con lợn đen được các gia đình, dòng họ hoặc tổ chức trong làng cung tiến làm lễ. Tục lệ bắt nguồn từ hoàn cảnh đời sống của người dân xưa, khi thịt lợn vốn đã quý, còn lợn đen lại càng hiếm. Vì thế, lựa chọn một con lợn đen khỏe mạnh làm lễ vật được xem là biểu hiện của tấm lòng thành kính đối với vị thần được thờ và đối với cộng đồng làng xã.
Việc chuẩn bị cho “Ông Lang” cũng rất công phu. Theo ký ức của các bậc cao niên, những con lợn được chọn thường phải đen tuyền, nuôi trước nhiều tháng, thậm chí có trường hợp chuẩn bị trước cả năm. Lợn được chăm sóc cẩn thận, thường xuyên tắm bằng nước gừng pha rượu để sạch sẽ và thơm tho. Đến ngày tế, những “Ông Lang” được trang trí bằng nơ đỏ, dải lụa điều rồi tập kết để chuẩn bị cho đoàn rước. Chính sự chăm chút ấy khiến một lễ vật vốn quen thuộc trong đời sống nông nghiệp trở thành một phần đặc biệt của nghi lễ cộng đồng. Ngày hội diễn ra, không khí làng quê trở nên náo nhiệt hơn hẳn. Đoàn rước tập hợp đông đủ từ người già, trẻ nhỏ đến nam thanh, nữ tú. Cờ hội, đội tế, đội dâng hương, tiếng trống, tiếng chiêng và âm nhạc nghi lễ cùng tạo nên một khung cảnh vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Trong những năm gần đây, đoàn rước còn có đội múa lân đi đầu, sau đó mới đến các lực lượng tham gia nghi lễ và lễ vật của từng gia đình, dòng họ, hội nhóm. Tất cả cùng tiến về nghè trong sự chứng kiến và tham gia của đông đảo người dân. Các gia đình, hội, nhóm rước "Ông Lang" về nghè Khi đoàn rước đến nghè, các “Ông Lang” lần lượt được đưa vào làm lễ. Trước đó, lợn lại được tắm bằng nước gừng và rượu thơm. Đại diện gia đình, dòng họ hoặc tổ chức cung tiến sẽ thực hiện nghi thức dâng lễ. Chủ tế đọc văn khấn bày tỏ lòng biết ơn đối với Hoàng Phó Lang và cầu mong những điều bình an cho cộng đồng: dân làng mạnh khỏe, gia đình yên vui, mùa màng thuận lợi, mưa thuận gió hòa, công việc làm ăn phát đạt và con cháu học hành tiến bộ. "Ông Lang" được di chuyển vào nghè
Đáng chú ý, người dân địa phương còn gắn việc thờ Hoàng Phó Lang với truyền thống trọng chữ, trọng học. Tại nghè, trước các kỳ thi, nhiều gia đình từng chuẩn bị lễ để dâng thánh, cầu mong con em học hành thuận lợi, thi cử may mắn. Vì vậy, hình tượng Hoàng Phó Lang không chỉ gắn với vai trò của một người có công với làng mà còn trở thành biểu tượng khích lệ thế hệ trẻ học tập, gìn giữ truyền thống và cố gắng vươn lên. "Ông Lang" phủ phục làm lễ
Sau phần nghi lễ, những lễ vật được dùng để khao làng và chia lộc cho các gia đình. Đây là một chi tiết rất đẹp bởi lễ vật không dừng lại ở việc dâng cúng mà cuối cùng lại trở về với cộng đồng. Mỗi gia đình nhận phần lộc, cùng chia sẻ một lời chúc bình an và may mắn trong năm mới. Việc cùng ăn, cùng hưởng lộc cũng khiến lễ hội trở thành dịp củng cố tình cảm họ hàng, xóm giềng và mối liên kết giữa các thành viên trong cộng đồng. Lễ tế "Ông Lang".
Không khí lễ hội vì thế không chỉ có sự trang nghiêm của đình, nghè và nghi lễ tế thần. Trong ngày hội còn có các họat động giao lưu văn nghệ, trò chơi dân gian và thể thao, tạo nên một không gian vui chơi rộng mở cho cả người già lẫn lớp trẻ. Trước đây, lễ hội từng có hát hội và chọi gà giữa các giáp Đông và Đòai; những họat động như vậy cho thấy lễ hội truyền thống vốn không đơn thuần là một nghi thức tôn giáo mà còn là dịp để cả làng cùng vui, cùng gặp gỡ và khẳng định sự gắn kết của cộng đồng.
Điều đáng quý là tục tế “Ông Lang” từng bị mai một trong những năm chiến tranh nhưng đã được người dân khôi phục từ khoảng những năm 1990 và tiếp tục duy trì cho đến nay. Cùng với sự phát triển của đời sống, số lượng gia đình, dòng họ và tổ chức cúng tiến “Ông Lang” cũng tăng lên, khiến quy mô nghi lễ ngày càng được mở rộng. Năm 2023 có 17 “Ông Lang” được cung tiến, còn năm 2025 con số này lên tới 23 gia đình, dòng họ, hội đoàn thể và cá nhân tham gia. Từ một “việc làng” của cộng đồng địa phương, nghi lễ ngày nay đã thu hút cả những người con quê hương đang sinh sống xa nơi khác và khách thập phương. Nhiều người trở về không chỉ để tham dự lễ mà còn để gặp lại họ hàng, thăm quê và tìm lại những ký ức về làng cũ. Với người dân địa phương, việc đóng góp một “Ông Lang” không chỉ được hiểu là cúng tiến lễ vật mà còn thể hiện tấm lòng với cộng đồng và sự tiếp nối truyền thống của cha ông. Đi qua thời gian, lễ hội Phụng Pháp cho thấy một nét rất đặc trưng của văn hóa làng Việt: ký ức về người có công được gìn giữ thông qua chính những sinh hoạt cộng đồng giản dị và gần gũi nhất. Từ một con lợn đen được nuôi cẩn thận, một đoàn rước đi qua đường làng, tiếng trống hội, lời văn tế cho đến bữa khao làng sau nghi lễ, tất cả cùng tạo thành một không gian nơi lịch sử, tín ngưỡng và đời sống thường ngày hòa vào nhau. Trong nhịp sống hiện đại của Đa Mai hôm nay, những phong tục ấy càng trở nên đáng quý. Bởi lễ hội không chỉ giúp người dân nhớ về Hoàng Phó Lang hay về làng Phụng Pháp xưa, mà còn tạo cơ hội để các thế hệ gặp nhau, để người trẻ hiểu thêm về quê hương và để những giá trị cộng đồng được trao truyền một cách tự nhiên. Chính sự tiếp nối ấy giúp lễ hội giữ được sức sống của một di sản sống, nơi truyền thống không nằm yên trong quá khứ mà vẫn hiện diện trong đời sống của người dân hôm nay.
Lễ hội đình Phụng Pháp – Nét đẹp tín ngưỡng được gìn giữ giữa lòng Đa Mai
Bởi nhagiabach, 20/8/2026 (03:59)77 lượt xem
Lễ hội đình Phụng Pháp là một nét văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng Đa Mai, gắn với việc tưởng niệm Hoàng Phó Lang, người có công với quê hương. Từ nghi lễ rước và tế “Ông Lang” đến các hoạt động hội, lễ hội tạo nên không gian để người dân cùng tưởng nhớ tiền nhân, cầu mong bình an, mùa màng thuận lợi và gìn giữ tình làng nghĩa xóm.
Giữa không gian đang từng ngày đổi thay của phường Đa Mai, tỉnh Bắc Ninh, vùng đất Phụng Pháp xưa vẫn lưu giữ những dấu ấn văn hóa rất riêng của một làng quê Bắc Bộ. Nổi bật trong đó là những nghi lễ gắn với đình, nghè Phụng Pháp và tục tưởng niệm Hòang Phó Lang, một nhân vật được người dân địa phương tôn kính vì những đóng góp cho quê hương. Lễ hội không chỉ là dịp để người dân trở về với không gian tâm linh của làng mà còn là lúc con cháu gần xa cùng gặp gỡ, thắp hương và nhắc nhớ về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”.
Theo các tư liệu địa phương, làng Phụng Pháp xưa nay là khu vực Tân Phượng, nơi hình thành một cộng đồng có nhiều phong tục, tập quán đặc sắc. Vị thần được thờ tại Nghè Phụng Pháp là Hoàng Phó Lang, tương truyền là một vị quan thời Lê và cũng là người trí thức đầu tiên của làng. Ông được kể là người học rộng, tài cao, từng đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, Hội và Đình. Sau khi đỗ đạt, ông vẫn hướng về quê hương, có công khai phá đất đai, chăm lo sản xuất và giúp cuộc sống của người dân ngày một ổn định, no ấm. Để ghi nhớ công lao ấy, dân làng lập nghè thờ và qua nhiều thế hệ vẫn duy trì việc phụng thờ ông.
Một trong những nét đặc sắc nhất của sinh hoạt lễ hội Phụng Pháp là tục rước và tế “Ông Lang”. “Ông Lang” ở đây là cách gọi kính trọng dành cho những con lợn đen được các gia đình, dòng họ hoặc tổ chức trong làng cung tiến làm lễ. Tục lệ bắt nguồn từ hoàn cảnh đời sống của người dân xưa, khi thịt lợn vốn đã quý, còn lợn đen lại càng hiếm. Vì thế, lựa chọn một con lợn đen khỏe mạnh làm lễ vật được xem là biểu hiện của tấm lòng thành kính đối với vị thần được thờ và đối với cộng đồng làng xã.
Việc chuẩn bị cho “Ông Lang” cũng rất công phu. Theo ký ức của các bậc cao niên, những con lợn được chọn thường phải đen tuyền, nuôi trước nhiều tháng, thậm chí có trường hợp chuẩn bị trước cả năm. Lợn được chăm sóc cẩn thận, thường xuyên tắm bằng nước gừng pha rượu để sạch sẽ và thơm tho. Đến ngày tế, những “Ông Lang” được trang trí bằng nơ đỏ, dải lụa điều rồi tập kết để chuẩn bị cho đoàn rước. Chính sự chăm chút ấy khiến một lễ vật vốn quen thuộc trong đời sống nông nghiệp trở thành một phần đặc biệt của nghi lễ cộng đồng. Ngày hội diễn ra, không khí làng quê trở nên náo nhiệt hơn hẳn. Đoàn rước tập hợp đông đủ từ người già, trẻ nhỏ đến nam thanh, nữ tú. Cờ hội, đội tế, đội dâng hương, tiếng trống, tiếng chiêng và âm nhạc nghi lễ cùng tạo nên một khung cảnh vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Trong những năm gần đây, đoàn rước còn có đội múa lân đi đầu, sau đó mới đến các lực lượng tham gia nghi lễ và lễ vật của từng gia đình, dòng họ, hội nhóm. Tất cả cùng tiến về nghè trong sự chứng kiến và tham gia của đông đảo người dân. Các gia đình, hội, nhóm rước "Ông Lang" về nghè Khi đoàn rước đến nghè, các “Ông Lang” lần lượt được đưa vào làm lễ. Trước đó, lợn lại được tắm bằng nước gừng và rượu thơm. Đại diện gia đình, dòng họ hoặc tổ chức cung tiến sẽ thực hiện nghi thức dâng lễ. Chủ tế đọc văn khấn bày tỏ lòng biết ơn đối với Hoàng Phó Lang và cầu mong những điều bình an cho cộng đồng: dân làng mạnh khỏe, gia đình yên vui, mùa màng thuận lợi, mưa thuận gió hòa, công việc làm ăn phát đạt và con cháu học hành tiến bộ. "Ông Lang" được di chuyển vào nghè
Đáng chú ý, người dân địa phương còn gắn việc thờ Hoàng Phó Lang với truyền thống trọng chữ, trọng học. Tại nghè, trước các kỳ thi, nhiều gia đình từng chuẩn bị lễ để dâng thánh, cầu mong con em học hành thuận lợi, thi cử may mắn. Vì vậy, hình tượng Hoàng Phó Lang không chỉ gắn với vai trò của một người có công với làng mà còn trở thành biểu tượng khích lệ thế hệ trẻ học tập, gìn giữ truyền thống và cố gắng vươn lên. "Ông Lang" phủ phục làm lễ
Sau phần nghi lễ, những lễ vật được dùng để khao làng và chia lộc cho các gia đình. Đây là một chi tiết rất đẹp bởi lễ vật không dừng lại ở việc dâng cúng mà cuối cùng lại trở về với cộng đồng. Mỗi gia đình nhận phần lộc, cùng chia sẻ một lời chúc bình an và may mắn trong năm mới. Việc cùng ăn, cùng hưởng lộc cũng khiến lễ hội trở thành dịp củng cố tình cảm họ hàng, xóm giềng và mối liên kết giữa các thành viên trong cộng đồng. Lễ tế "Ông Lang".
Không khí lễ hội vì thế không chỉ có sự trang nghiêm của đình, nghè và nghi lễ tế thần. Trong ngày hội còn có các họat động giao lưu văn nghệ, trò chơi dân gian và thể thao, tạo nên một không gian vui chơi rộng mở cho cả người già lẫn lớp trẻ. Trước đây, lễ hội từng có hát hội và chọi gà giữa các giáp Đông và Đòai; những họat động như vậy cho thấy lễ hội truyền thống vốn không đơn thuần là một nghi thức tôn giáo mà còn là dịp để cả làng cùng vui, cùng gặp gỡ và khẳng định sự gắn kết của cộng đồng.
Điều đáng quý là tục tế “Ông Lang” từng bị mai một trong những năm chiến tranh nhưng đã được người dân khôi phục từ khoảng những năm 1990 và tiếp tục duy trì cho đến nay. Cùng với sự phát triển của đời sống, số lượng gia đình, dòng họ và tổ chức cúng tiến “Ông Lang” cũng tăng lên, khiến quy mô nghi lễ ngày càng được mở rộng. Năm 2023 có 17 “Ông Lang” được cung tiến, còn năm 2025 con số này lên tới 23 gia đình, dòng họ, hội đoàn thể và cá nhân tham gia. Từ một “việc làng” của cộng đồng địa phương, nghi lễ ngày nay đã thu hút cả những người con quê hương đang sinh sống xa nơi khác và khách thập phương. Nhiều người trở về không chỉ để tham dự lễ mà còn để gặp lại họ hàng, thăm quê và tìm lại những ký ức về làng cũ. Với người dân địa phương, việc đóng góp một “Ông Lang” không chỉ được hiểu là cúng tiến lễ vật mà còn thể hiện tấm lòng với cộng đồng và sự tiếp nối truyền thống của cha ông. Đi qua thời gian, lễ hội Phụng Pháp cho thấy một nét rất đặc trưng của văn hóa làng Việt: ký ức về người có công được gìn giữ thông qua chính những sinh hoạt cộng đồng giản dị và gần gũi nhất. Từ một con lợn đen được nuôi cẩn thận, một đoàn rước đi qua đường làng, tiếng trống hội, lời văn tế cho đến bữa khao làng sau nghi lễ, tất cả cùng tạo thành một không gian nơi lịch sử, tín ngưỡng và đời sống thường ngày hòa vào nhau. Trong nhịp sống hiện đại của Đa Mai hôm nay, những phong tục ấy càng trở nên đáng quý. Bởi lễ hội không chỉ giúp người dân nhớ về Hoàng Phó Lang hay về làng Phụng Pháp xưa, mà còn tạo cơ hội để các thế hệ gặp nhau, để người trẻ hiểu thêm về quê hương và để những giá trị cộng đồng được trao truyền một cách tự nhiên. Chính sự tiếp nối ấy giúp lễ hội giữ được sức sống của một di sản sống, nơi truyền thống không nằm yên trong quá khứ mà vẫn hiện diện trong đời sống của người dân hôm nay.