Lễ hội Đền Đươi được tổ chức tại Đền Đươi, thôn Qùynh Huê, xã Yết Kiêu, thành phố Hải Phòng. Theo địa danh hành chính trước đây, di tích thuộc thôn Cẩm Cầu, xã Thống Nhất, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Đền Đươi là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, nằm trong không gian văn hóa lâu đời của vùng Gia Lộc – Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng.
Đối tượng thờ
Đền Đươi thờ Nguyên phi, Hòang Thái hậu Ỷ Lan, một nhân vật lịch sử tiêu biểu của triều Lý. Bà được biết đến với vai trò là cung phi của vua Lý Thánh Tông và hai lần đảm nhiệm việc nhiếp chính. Trong ký ức lịch sử và tín ngưỡng dân gian tại địa phương, Ỷ Lan được tôn kính như một người phụ nữ có tài năng và có đóng góp đối với đất nước và đời sống nhân dân.
Theo truyền thuyết được lưu truyền tại địa phương, trong một lần thuyền của Ỷ Lan đi qua vùng Cẩm Cầu, bà chứng kiến đời sống khó khăn của người dân và ban phát tiền của để giúp dân mua ruộng đất, xây dựng các công trình phục vụ cộng đồng. Việc lập đền thờ được gắn với truyền thống tưởng nhớ công đức của bà.
Lịch sử hình thành di tích và lễ hội
Đền Đươi được xây dựng từ thời Lý, khoảng thế kỷ XI, gắn với quá trình hình thành tín ngưỡng thờ Nguyên phi, Hoàng Thái hậu Ỷ Lan tại địa phương. Qua thời gian, di tích trở thành một địa điểm thực hành tín ngưỡng và tưởng niệm có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa của cộng đồng.
Lễ hội Đền Đươi được duy trì như một sinh họat văn hóa truyền thống gắn với di tích. Trong quá trình bảo tồn, địa phương đã tiến hành khảo sát, điền dã, xây dựng chương trình và phục dựng một số họat động hội đã mai một. Từ năm 2012, lễ hội được đưa vào danh sách lễ hội điểm của tỉnh để khảo sát và từng bước bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Thời gian tổ chức
Lễ hội truyền thống Đền Đươi được tổ chức trong tháng bảy âm lịch. Theo thông báo chính thức của UBND xã Yết Kiêu, lễ hội năm 2025 diễn ra trong ba ngày, từ ngày 22 đến ngày 24 tháng 7 âm lịch, tương ứng với ngày 13 đến ngày 15 tháng 9 năm 2025.
Trong thời gian lễ hội, các nghi thức tưởng niệm được tổ chức tại đền cùng nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian phục vụ cộng đồng.
Phần lễ
Phần lễ được tổ chức trong không khí trang nghiêm, tập trung vào việc tưởng niệm và bày tỏ lòng thành kính đối với Nguyên phi, Hoàng Thái hậu Ỷ Lan.
Các nghi thức được địa phương công bố gồm lễ mở cửa đền, cáo yết, mộc dục, rước bộ và dâng hương. Những nghi thức này tạo nên trình tự sinh hoạt tín ngưỡng tại di tích, trong đó việc rước tượng thờ là một hoạt động quan trọng trong ngày hội.
Thông qua hệ thống nghi lễ, cộng đồng không chỉ thực hành tín ngưỡng mà còn trực tiếp tham gia vào việc tưởng niệm nhân vật lịch sử được phụng thờ tại di tích.
Phần hội
Song song với phần lễ là hệ thống hoạt động hội đa dạng, tạo nên không khí sinh hoạt cộng đồng sôi nổi. Theo chương trình lễ hội năm 2025, các hoạt động gồm múa lân, múa rồng, trống hội, biểu diễn văn nghệ, liên hoan diễn xướng hầu thánh, cờ người cùng nhiều môn thể thao và trò chơi dân gian.
Một số hoạt động tiêu biểu gồm bóng chuyền hơi, bóng đá, kéo co và bắt vịt. Đây là những hình thức sinh hoạt mang tính cộng đồng cao, thu hút sự tham gia của người dân địa phương và khách thập phương, qua đó tạo không gian giao lưu và vui chơi trong những ngày lễ hội.
Nghi thức đặc trưng
Rước tượng Ỷ Lan là một trong những nghi thức nổi bật của lễ hội Đền Đươi. Trong nghi lễ này, tượng thờ được rước ra khỏi không gian đền để cộng đồng cùng tham gia và chiêm bái.
Nghi thức rước giúp mở rộng không gian thiêng từ khu vực thờ tự ra không gian sinh hoạt của cộng đồng. Đây đồng thời là hình thức thể hiện sự tôn kính đối với nhân vật được phụng thờ và duy trì mối liên hệ giữa di tích với đời sống tín ngưỡng của cư dân địa phương.
Giá trị văn hóa và cộng đồng
Lễ hội Đền Đươi là một sinh hoạt tín ngưỡng gắn với ký ức về Nguyên phi, Hoàng Thái hậu Ỷ Lan và lịch sử triều Lý. Thông qua hệ thống nghi lễ và hoạt động hội, cộng đồng địa phương tiếp tục duy trì truyền thống tưởng nhớ tiền nhân, đồng thời truyền tải những ký ức lịch sử và quan niệm văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, lễ hội còn tạo nên một không gian giao tiếp cộng đồng, nơi người dân cùng tham gia nghi lễ, vui chơi, biểu diễn và các hoạt động thể thao. Qua đó, lễ hội góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng và duy trì đời sống văn hóa ở địa phương.
Việc phục dựng một số hoạt động hội đã mai một và tổ chức lễ hội gắn với công tác tu bổ di tích cho thấy lễ hội Đền Đươi hiện nay không chỉ là một sinh hoạt tín ngưỡng mà còn nằm trong quá trình bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Sự kết hợp giữa di tích, nghi lễ tưởng niệm và hoạt động cộng đồng góp phần duy trì mối liên hệ giữa ký ức lịch sử với đời sống văn hóa đương đại của cư dân Yết Kiêu.












