Lễ hội Đền Bảo Hà – Không gian văn hóa tín ngưỡng tưởng niệm Thần vệ quốc Hoàng Bả
Bởi nhagiabach, 25 Tháng 8, 2026, 08:24
68 lượt xem
Diễn ra vào ngày 17 tháng 7 âm lịch, Lễ hội Đền Bảo Hà là sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng gắn với việc thờ Hoàng Bảy tại vùng Bảo Yên. Từ các nghi lễ tưởng niệm trang nghiêm đến những hoạt động hội giàu tính cộng đồng, lễ hội góp phần lưu giữ ký ức lịch sử, thực hành tín ngưỡng và phát huy giá trị văn hóa địa phương
Lễ hội Đền Bảo Hà được tổ chức tại Đền Bảo Hà, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Theo địa danh hành chính trước khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, di tích thuộc xã Bảo Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai. Đền tọa lạc dưới chân núi Cấm, hướng ra sông Hồng, có vị trí cảnh quan đặc trưng của vùng Tây Bắc.
Đền Bảo Hà là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, được xếp hạng theo Quyết định số 3457-VH/QĐ ngày 5/11/1997 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin. Năm 2016, Lễ hội Đền Bảo Hà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, theo Quyết định số 2067/QĐ-BVHTTDL ngày 13/6/2016.
Đối tượng thờ
Đối tượng được phụng thờ chính tại Đền Bảo Hà là Danh tướng Hoàng Bảy, còn được gọi là Thần vệ quốc Hoàng Bảy. Các nguồn chính thống và tư liệu của địa phương xác định ông là vị tướng có công đánh giặc, bảo vệ vùng biên cương phía Bắc và góp phần khai khẩn, phát triển vùng đất này dưới thời Hậu Lê. Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, ông được biết đến với tên gọi ông Hoàng Bảy, một vị thánh trong hệ thống thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Tướng Hoàng Bảy có công trong việc bảo vệ bờ cõi biên cương, gìn giữ bản làng
Không gian thờ tự tại Đền Bảo Hà đồng thời có nhiều ban thờ và tượng thờ thuộc hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam như Đức Thánh Trần, Đức Vua Cha, Quan Tuần Tranh, Ông Hòang Đông, Quan Bơ phủ, Mẫu Nhị, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thủy Tiên... Điều này cho thấy lễ hội diễn ra trong một không gian tín ngưỡng đa tầng, trong đó việc tưởng niệm Hòang Bảy là trung tâm của lễ hội tháng Bảy.
Lịch sử hình thành di tích và lễ hội
Theo tư liệu giới thiệu lịch sử Đền Bảo Hà, căn cứ vào sách *Hưng Hóa lục*, đền được xây dựng từ cuối thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng. Ban đầu, đây chỉ là một ngôi miếu nhỏ của người Tày ở Khảu Bàn, vùng đất nay thuộc Bảo Hà. Đến thời Nguyễn, đặc biệt dưới triều vua Minh Mệnh, đền được mở rộng và trở thành nơi người dân và thuyền bè qua lại trên sông Hồng dừng chân dâng hương, cầu mong sự phù hộ.
Việc thờ Hoàng Bảy tại Bảo Hà được duy trì qua nhiều thế hệ và trở thành một thực hành tín ngưỡng gắn bó với cộng đồng cư dân trong vùng. Tư liệu địa phương cho biết người Tày và người Kinh ở khu vực Văn Bàn, Bảo Yên từ lâu đã thực hành nghi lễ tưởng niệm vào ngày 17 tháng 7 âm lịch, đồng thời duy trì việc dâng hương tại đền vào những dịp lễ hội.
Lễ hội Đền Bảo Hà hình thành và phát triển trên cơ sở thực hành tưởng niệm nhân vật được thờ tại di tích. Ngày 17 tháng 7 âm lịch được xem là ngày giỗ chính của Hoàng Bảy, từ đó trở thành thời điểm diễn ra lễ hội thường niên. Qua thời gian, sinh hoạt tín ngưỡng tại đền được kết hợp với các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao cộng đồng, tạo nên diện mạo của lễ hội hiện nay.
Thời gian tổ chức
Lễ hội Đền Bảo Hà được tổ chức vào ngày 17 tháng 7 âm lịch hằng năm, gắn với ngày giỗ chính của Hoàng Bảy. Đây là kỳ lễ hội quan trọng nhất trong hệ thống các ngày lễ được tổ chức tại Đền Bảo Hà.
Bên cạnh ngày hội chính, Đền Bảo Hà còn duy trì một số kỳ lễ khác trong năm, trong đó có Lễ Thượng Nguyên vào rằm tháng Giêng, lễ tiệc Quan Tuần Tranh vào ngày 25 tháng 5 âm lịch và lễ Tết muộn vào tháng Chạp. Tuy nhiên, ngày 17 tháng 7 âm lịch là thời điểm có ý nghĩa đặc biệt bởi gắn trực tiếp với lễ giỗ Hoàng Bảy và thu hút đông đảo nhân dân, người thực hành tín ngưỡng và du khách thập phương về tham dự.
Phần lễ
Phần lễ của Lễ hội Đền Bảo Hà tập trung vào các nghi thức tưởng niệm, dâng hương và tri ân công lao của Hòang Bảy. Các nghi thức được tổ chức trong không gian linh thiêng của di tích, với sự tham gia của chính quyền, cộng đồng địa phương, các nghệ nhân và đông đảo nhân dân, du khách. Lễ dâng hương tại đền Bảo Hà
Trong lễ hội những năm gần đây, các nghi thức được ghi nhận gồm lễ rước kiệu, lễ tế, lễ dâng hương, cùng với lễ cầu an và thả đèn hoa đăng. Năm 2025, chương trình lễ hội tiếp tục được tổ chức theo nghi lễ truyền thống, trong đó lễ tế, lễ rước và lễ dâng hương là những nội dung quan trọng.
Phần hội
Phần hội tạo nên không khí sinh hoạt cộng đồng sôi nổi bên cạnh tính chất trang nghiêm của phần lễ. Các chương trình được tổ chức trong những năm gần đây gồm hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và các chương trình giới thiệu bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc tại địa phương. Thi đẩy gậy tại hội đền Bảo Hà
Lễ hội năm 2025 có không gian văn hóa các dân tộc, các chương trình nghệ thuật, hoạt động thể thao và những màn diễn xướng ca ngợi công lao của Hoàng Bảy cũng như vẻ đẹp văn hóa của Bảo Hà. Trong các kỳ lễ hội trước, chương trình còn có múa lân, sư, rồng, biểu diễn văn nghệ và các hoạt động giao lưu văn hóa.
Sự hiện diện của các hoạt động văn hóa cộng đồng bên cạnh nghi lễ tín ngưỡng giúp lễ hội trở thành không gian giao lưu giữa cư dân địa phương và khách thập phương, đồng thời đưa các thực hành văn hóa truyền thống ra khỏi phạm vi riêng của không gian thờ tự.
Nghi thức đặc trưng
Lễ rước kiệu là một trong những nghi thức tiêu biểu của Lễ hội Đền Bảo Hà. Trong lễ hội năm 2024 và 2025, nghi thức rước kiệu được tổ chức từ Đền Cô Tân An sang Đền Bảo Hà, sau đó đoàn rước đi qua khu dân cư tại Bảo Hà. Đây là nghi thức được tổ chức trang trọng, có sự tham gia của cộng đồng và tạo nên sự kết nối giữa hai không gian tín ngưỡng trong khu vực.
Lễ rước kiệu đền Bảo Hà Bên cạnh lễ rước, lễ tế và dâng hương tưởng niệm Hoàng Bảy là những nghi thức trung tâm của ngày hội. Các nghi lễ này thể hiện truyền thống tri ân tiền nhân, đồng thời duy trì mối liên hệ giữa cộng đồng hiện tại với nhân vật được phụng thờ.
Lễ hội cũng gắn với không gian thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Đền Bảo Hà cùng các di tích tín ngưỡng khác ở Bảo Hà là nơi thực hành quan trọng của lọai hình tín ngưỡng này; Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân lọai năm 2016.
Giá trị văn hóa và cộng đồng
Lễ hội Đền Bảo Hà trước hết là một không gian thực hành tín ngưỡng tưởng niệm Hoàng Bảy, qua đó duy trì truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và tri ân những nhân vật được cộng đồng ghi nhận có công bảo vệ vùng biên cương. Hình tượng Hoàng Bảy trong đời sống tín ngưỡng vừa gắn với ký ức về một vị tướng bảo vệ vùng đất phía Bắc, vừa được cộng đồng dân gian tiếp nhận và tôn thờ trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu.
Lễ hội đồng thời phản ánh sự giao thoa và cùng tham gia của nhiều cộng đồng cư dân tại vùng Bảo Yên. Tư liệu về lịch sử Đền Bảo Hà cho thấy người Tày và người Kinh đã cùng duy trì thực hành tưởng niệm Hoàng Bảy; trong không gian lễ hội hiện nay, các hoạt động văn hóa cũng được tổ chức theo hướng giới thiệu bản sắc văn hóa của các dân tộc trong khu vực.
Với tư cách là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Lễ hội Đền Bảo Hà có giá trị không chỉ ở phương diện tín ngưỡng mà còn ở khả năng duy trì ký ức lịch sử, trao truyền thực hành văn hóa và tạo dựng không gian sinh hoạt cộng đồng. Việc lễ hội được duy trì thường niên, kết hợp giữa các nghi lễ truyền thống với hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sản trong đời sống đương đại.
Lễ hội Đền Bảo Hà – Không gian văn hóa tín ngưỡng tưởng niệm Thần vệ quốc Hoàng Bả
Bởi nhagiabach, 25/8/2026 (08:24)68 lượt xem
Diễn ra vào ngày 17 tháng 7 âm lịch, Lễ hội Đền Bảo Hà là sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng gắn với việc thờ Hoàng Bảy tại vùng Bảo Yên. Từ các nghi lễ tưởng niệm trang nghiêm đến những hoạt động hội giàu tính cộng đồng, lễ hội góp phần lưu giữ ký ức lịch sử, thực hành tín ngưỡng và phát huy giá trị văn hóa địa phương
Lễ hội Đền Bảo Hà được tổ chức tại Đền Bảo Hà, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Theo địa danh hành chính trước khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, di tích thuộc xã Bảo Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai. Đền tọa lạc dưới chân núi Cấm, hướng ra sông Hồng, có vị trí cảnh quan đặc trưng của vùng Tây Bắc.
Đền Bảo Hà là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, được xếp hạng theo Quyết định số 3457-VH/QĐ ngày 5/11/1997 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin. Năm 2016, Lễ hội Đền Bảo Hà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, theo Quyết định số 2067/QĐ-BVHTTDL ngày 13/6/2016.
Đối tượng thờ
Đối tượng được phụng thờ chính tại Đền Bảo Hà là Danh tướng Hoàng Bảy, còn được gọi là Thần vệ quốc Hoàng Bảy. Các nguồn chính thống và tư liệu của địa phương xác định ông là vị tướng có công đánh giặc, bảo vệ vùng biên cương phía Bắc và góp phần khai khẩn, phát triển vùng đất này dưới thời Hậu Lê. Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, ông được biết đến với tên gọi ông Hoàng Bảy, một vị thánh trong hệ thống thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Tướng Hoàng Bảy có công trong việc bảo vệ bờ cõi biên cương, gìn giữ bản làng
Không gian thờ tự tại Đền Bảo Hà đồng thời có nhiều ban thờ và tượng thờ thuộc hệ thống tín ngưỡng dân gian Việt Nam như Đức Thánh Trần, Đức Vua Cha, Quan Tuần Tranh, Ông Hòang Đông, Quan Bơ phủ, Mẫu Nhị, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thủy Tiên... Điều này cho thấy lễ hội diễn ra trong một không gian tín ngưỡng đa tầng, trong đó việc tưởng niệm Hòang Bảy là trung tâm của lễ hội tháng Bảy.
Lịch sử hình thành di tích và lễ hội
Theo tư liệu giới thiệu lịch sử Đền Bảo Hà, căn cứ vào sách *Hưng Hóa lục*, đền được xây dựng từ cuối thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng. Ban đầu, đây chỉ là một ngôi miếu nhỏ của người Tày ở Khảu Bàn, vùng đất nay thuộc Bảo Hà. Đến thời Nguyễn, đặc biệt dưới triều vua Minh Mệnh, đền được mở rộng và trở thành nơi người dân và thuyền bè qua lại trên sông Hồng dừng chân dâng hương, cầu mong sự phù hộ.
Việc thờ Hoàng Bảy tại Bảo Hà được duy trì qua nhiều thế hệ và trở thành một thực hành tín ngưỡng gắn bó với cộng đồng cư dân trong vùng. Tư liệu địa phương cho biết người Tày và người Kinh ở khu vực Văn Bàn, Bảo Yên từ lâu đã thực hành nghi lễ tưởng niệm vào ngày 17 tháng 7 âm lịch, đồng thời duy trì việc dâng hương tại đền vào những dịp lễ hội.
Lễ hội Đền Bảo Hà hình thành và phát triển trên cơ sở thực hành tưởng niệm nhân vật được thờ tại di tích. Ngày 17 tháng 7 âm lịch được xem là ngày giỗ chính của Hoàng Bảy, từ đó trở thành thời điểm diễn ra lễ hội thường niên. Qua thời gian, sinh hoạt tín ngưỡng tại đền được kết hợp với các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao cộng đồng, tạo nên diện mạo của lễ hội hiện nay.
Thời gian tổ chức
Lễ hội Đền Bảo Hà được tổ chức vào ngày 17 tháng 7 âm lịch hằng năm, gắn với ngày giỗ chính của Hoàng Bảy. Đây là kỳ lễ hội quan trọng nhất trong hệ thống các ngày lễ được tổ chức tại Đền Bảo Hà.
Bên cạnh ngày hội chính, Đền Bảo Hà còn duy trì một số kỳ lễ khác trong năm, trong đó có Lễ Thượng Nguyên vào rằm tháng Giêng, lễ tiệc Quan Tuần Tranh vào ngày 25 tháng 5 âm lịch và lễ Tết muộn vào tháng Chạp. Tuy nhiên, ngày 17 tháng 7 âm lịch là thời điểm có ý nghĩa đặc biệt bởi gắn trực tiếp với lễ giỗ Hoàng Bảy và thu hút đông đảo nhân dân, người thực hành tín ngưỡng và du khách thập phương về tham dự.
Phần lễ
Phần lễ của Lễ hội Đền Bảo Hà tập trung vào các nghi thức tưởng niệm, dâng hương và tri ân công lao của Hòang Bảy. Các nghi thức được tổ chức trong không gian linh thiêng của di tích, với sự tham gia của chính quyền, cộng đồng địa phương, các nghệ nhân và đông đảo nhân dân, du khách. Lễ dâng hương tại đền Bảo Hà
Trong lễ hội những năm gần đây, các nghi thức được ghi nhận gồm lễ rước kiệu, lễ tế, lễ dâng hương, cùng với lễ cầu an và thả đèn hoa đăng. Năm 2025, chương trình lễ hội tiếp tục được tổ chức theo nghi lễ truyền thống, trong đó lễ tế, lễ rước và lễ dâng hương là những nội dung quan trọng.
Phần hội
Phần hội tạo nên không khí sinh hoạt cộng đồng sôi nổi bên cạnh tính chất trang nghiêm của phần lễ. Các chương trình được tổ chức trong những năm gần đây gồm hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và các chương trình giới thiệu bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc tại địa phương. Thi đẩy gậy tại hội đền Bảo Hà
Lễ hội năm 2025 có không gian văn hóa các dân tộc, các chương trình nghệ thuật, hoạt động thể thao và những màn diễn xướng ca ngợi công lao của Hoàng Bảy cũng như vẻ đẹp văn hóa của Bảo Hà. Trong các kỳ lễ hội trước, chương trình còn có múa lân, sư, rồng, biểu diễn văn nghệ và các hoạt động giao lưu văn hóa.
Sự hiện diện của các hoạt động văn hóa cộng đồng bên cạnh nghi lễ tín ngưỡng giúp lễ hội trở thành không gian giao lưu giữa cư dân địa phương và khách thập phương, đồng thời đưa các thực hành văn hóa truyền thống ra khỏi phạm vi riêng của không gian thờ tự.
Nghi thức đặc trưng
Lễ rước kiệu là một trong những nghi thức tiêu biểu của Lễ hội Đền Bảo Hà. Trong lễ hội năm 2024 và 2025, nghi thức rước kiệu được tổ chức từ Đền Cô Tân An sang Đền Bảo Hà, sau đó đoàn rước đi qua khu dân cư tại Bảo Hà. Đây là nghi thức được tổ chức trang trọng, có sự tham gia của cộng đồng và tạo nên sự kết nối giữa hai không gian tín ngưỡng trong khu vực.
Lễ rước kiệu đền Bảo Hà Bên cạnh lễ rước, lễ tế và dâng hương tưởng niệm Hoàng Bảy là những nghi thức trung tâm của ngày hội. Các nghi lễ này thể hiện truyền thống tri ân tiền nhân, đồng thời duy trì mối liên hệ giữa cộng đồng hiện tại với nhân vật được phụng thờ.
Lễ hội cũng gắn với không gian thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Đền Bảo Hà cùng các di tích tín ngưỡng khác ở Bảo Hà là nơi thực hành quan trọng của lọai hình tín ngưỡng này; Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân lọai năm 2016.
Giá trị văn hóa và cộng đồng
Lễ hội Đền Bảo Hà trước hết là một không gian thực hành tín ngưỡng tưởng niệm Hoàng Bảy, qua đó duy trì truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và tri ân những nhân vật được cộng đồng ghi nhận có công bảo vệ vùng biên cương. Hình tượng Hoàng Bảy trong đời sống tín ngưỡng vừa gắn với ký ức về một vị tướng bảo vệ vùng đất phía Bắc, vừa được cộng đồng dân gian tiếp nhận và tôn thờ trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu.
Lễ hội đồng thời phản ánh sự giao thoa và cùng tham gia của nhiều cộng đồng cư dân tại vùng Bảo Yên. Tư liệu về lịch sử Đền Bảo Hà cho thấy người Tày và người Kinh đã cùng duy trì thực hành tưởng niệm Hoàng Bảy; trong không gian lễ hội hiện nay, các hoạt động văn hóa cũng được tổ chức theo hướng giới thiệu bản sắc văn hóa của các dân tộc trong khu vực.
Với tư cách là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Lễ hội Đền Bảo Hà có giá trị không chỉ ở phương diện tín ngưỡng mà còn ở khả năng duy trì ký ức lịch sử, trao truyền thực hành văn hóa và tạo dựng không gian sinh hoạt cộng đồng. Việc lễ hội được duy trì thường niên, kết hợp giữa các nghi lễ truyền thống với hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sản trong đời sống đương đại.