Lễ giỗ Mạc Thái Tổ – Dấu ấn ký ức Vương triều Mạc trên đất Dương Kinh
Bởi nhagiabach, 21 Tháng 8, 2026, 09:39
74 lượt xem
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ là một không gian thực hành ký ức lịch sử tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc, nơi hậu duệ họ Mạc, người dân địa phương và khách thập phương cùng tưởng niệm Mạc Đăng Dung. Những nghi lễ truyền thống cùng các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian và hội thi góp phần kết nối di sản với đời sống cộng đồng đương đại.
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ, hay lễ tưởng niệm ngày mất của Thái Tổ Mạc Đăng Dung, được tổ chức tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc, thôn Đương Thắng, xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng. Khu tưởng niệm nằm trên vùng đất Cổ Trai xưa, thuộc không gian lịch sử Dương Kinh – vùng đất gắn bó trực tiếp với quê hương và sự nghiệp của Mạc Đăng Dung cũng như lịch sử Vương triều Mạc. Hiện nay, Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc là một thành phần quan trọng trong Cụm di tích quốc gia đặc biệt liên quan đến Vương triều Mạc ở Dương Kinh. Ngày 17/1/2025, cụm di tích liên quan đến nhà Mạc tại khu vực này được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, qua đó khẳng định giá trị nổi bật của hệ thống di tích gắn với một triều đại có vị trí quan trọng trong lịch sử Việt Nam.
Đối tượng tưởng niệm
Đối tượng trung tâm của lễ giỗ là Thái Tổ Nhân Minh Cao Hoàng đế Mạc Đăng Dung (1483–1541), người sáng lập Vương triều Mạc. Ông sinh tại làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương, vùng đất nay thuộc xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng. Trước khi lên ngôi, Mạc Đăng Dung là một võ tướng, từng làm quan dưới các triều vua Lê và giữ nhiều chức vụ quân sự quan trọng. Năm 1527, ông lên ngôi, thiết lập Vương triều Mạc. Việc tưởng niệm ngày mất của ông tại quê hương không chỉ thể hiện lòng tri ân đối với nhân vật lịch sử được phụng thờ mà còn gắn với ký ức cộng đồng về Vương triều Mạc và vùng đất Cổ Trai – Dương Kinh. Trong không gian Khu tưởng niệm, việc thờ phụng và tưởng niệm không giới hạn ở riêng Mạc Đăng Dung mà còn hướng đến các vua và bậc tiền nhân của Vương triều Mạc. Các nghi lễ vì thế vừa mang tính tưởng niệm cá nhân đối với Thái Tổ, vừa thể hiện sự tri ân đối với cả một triều đại.
Lịch sử hình thành và quá trình duy trì lễ giỗ
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ được duy trì vào ngày 22 tháng 8 âm lịch, ngày Mạc Đăng Dung qua đời năm 1541. Trong quy ước của Mạc tộc Hải Phòng, ngày 22 tháng 8 âm lịch được xác định là ngày giỗ Thái Tổ Nhân Minh Cao Hoàng đế Mạc Đăng Dung, tổ chức tại vùng Cổ Trai, Kiến Thụy xưa. Ngày giỗ này qua thời gian đã trở thành một dịp hội tụ của hậu duệ họ Mạc, những người có nguồn gốc họ Mạc và đông đảo người dân, du khách về tưởng niệm. Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được khởi công xây dựng vào tháng 9/2009, trên diện tích quy họach khỏang 10,5 ha, nhằm tạo dựng một không gian tưởng niệm và bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với Vương triều Mạc. Năm 2016, khu tưởng niệm được công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố. Đến năm 2025, cụm di tích liên quan đến nhà Mạc tại Dương Kinh được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Việc hình thành không gian tưởng niệm quy mô tại quê hương Mạc Đăng Dung đã tạo điều kiện để ngày giỗ được tổ chức thường niên trong một không gian tín ngưỡng – lịch sử tương đối ổn định, đồng thời trở thành hoạt động văn hóa có sự tham gia của chính quyền, cộng đồng dân cư và hậu duệ họ Mạc.
Thời gian tổ chức
Ngày giỗ chính của Mạc Thái Tổ diễn ra vào ngày 22 tháng 8 âm lịch hằng năm, tương ứng với ngày ông qua đời năm 1541. Tuy nhiên, các hoạt động tưởng niệm tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc có thể được tổ chức trong nhiều ngày, bao gồm các nghi lễ và chương trình văn hóa diễn ra trước và sau ngày chính giỗ. Chẳng hạn, lễ tưởng niệm 482 năm ngày mất của Thái Tổ Mạc Đăng Dung năm 2023 được tổ chức trong ba ngày, từ ngày 21 đến ngày 23 tháng 8 âm lịch, với các hoạt động dâng hương, cúng giỗ và giã đám. Năm 2025, chuỗi hoạt động tưởng niệm 484 năm ngày mất cũng được tổ chức trong nhiều ngày, với ngày giỗ 22/8 âm lịch là mốc trung tâm của các hoạt động tưởng niệm.
Phần lễ
Phần lễ giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ hoạt động tưởng niệm, thể hiện sự trang nghiêm và lòng thành kính đối với Thái Tổ Mạc Đăng Dung và các vua nhà Mạc. Theo chương trình tổ chức các năm gần đây, các nghi thức tiêu biểu gồm lễ cáo yết, lễ giỗ, lễ dâng hương, lễ tưởng niệm và lễ tạ. Trong đó, cáo yết là nghi thức thông báo, trình báo với bậc tiền nhân trước khi tiến hành các hoạt động chính; lễ giỗ và dâng hương là những nghi thức thể hiện trực tiếp lòng thành kính; còn lễ tạ khép lại chuỗi hoạt động tưởng niệm. Các đại biểu Trung ương và thành phố dâng hương tại khu tưởng niệm các vua nhà Mạc
Trong lễ tưởng niệm năm 2025, các đại biểu thực hiện nghi thức dâng hương tại khu tưởng niệm, nghe trống hội và chúc văn tưởng niệm, đồng thời ôn lại thân thế, sự nghiệp của Thái Tổ Mạc Đăng Dung. Chúc văn trở thành phương thức diễn đạt ký ức lịch sử và lòng tri ân của cộng đồng đối với nhân vật được tưởng niệm.
Phần hội
Bên cạnh các nghi thức tưởng niệm, lễ giỗ ngày càng được kết hợp với nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng, làm phong phú không gian sinh hoạt tại Khu tưởng niệm. Trong chuỗi hoạt động năm 2025, địa phương tổ chức Tuần lễ Ẩm thực Mạc triều, với các gian hàng giới thiệu đặc sản, sản vật địa phương và vùng miền; cùng các hoạt động trình diễn, chế biến và trưng bày món ăn truyền thống. Các trò chơi dân gian như kéo co, bắt cá, cùng hoạt động trưng bày cây cảnh nghệ thuật cũng được tổ chức trong dịp này. Một hoạt động đáng chú ý là hội thi “Mâm cỗ tiến Vua”. Năm 2025, hội thi có sự tham gia của 24 mâm cỗ đến từ các thôn, trường học và tổ chức đoàn thể trên địa bàn. Hoạt động này sử dụng các sản vật địa phương để tạo thành những mâm lễ mang tính biểu tượng, qua đó thể hiện lòng thành kính của cộng đồng đối với các bậc tiền nhân. Bên cạnh đó, năm 2025 còn có Cuộc thi “Duyên dáng Dương Kinh” lần thứ nhất, góp phần mở rộng nội dung sinh hoạt văn hóa trong dịp tưởng niệm và tôn vinh hình ảnh người phụ nữ trên vùng đất gắn với lịch sử nhà Mạc.
Nghi thức và hoạt động đặc trưng
Một trong những điểm nổi bật của lễ giỗ Mạc Thái Tổ là nghi thức dâng hương và đọc chúc văn tưởng niệm. Đây là hình thức trực tiếp kết nối cộng đồng hiện tại với nhân vật lịch sử được tưởng niệm. Trong không gian chính điện, các nghi lễ được tiến hành trang nghiêm, kết hợp với trống hội và lời chúc văn nhắc lại thân thế, sự nghiệp của Thái Tổ Mạc Đăng Dung. Nghệ sĩ Ưu tú Quốc Phòng, Phó giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội tấu trình chúc văn tưởng niệm thân thế sự nghiệp Thái tổ Mạc Đăng Dung
Bên cạnh hệ thống nghi lễ, mâm cỗ tiến vua đang trở thành một hoạt động văn hóa đáng chú ý trong những năm gần đây. Việc chuẩn bị và dâng mâm cỗ được thực hiện bởi các cộng đồng dân cư, trường học và tổ chức địa phương, sử dụng những sản vật quen thuộc để biểu đạt lòng thành kính. Hoạt động này đồng thời tạo điều kiện để các thế hệ trẻ tham gia trực tiếp vào việc tìm hiểu lịch sử và văn hóa của quê hương.
Giá trị lịch sử, văn hóa và cộng đồng
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ trước hết là một sinh hoạt tưởng niệm gắn với ký ức về Mạc Đăng Dung và Vương triều Mạc tại quê hương Cổ Trai. Việc duy trì ngày giỗ 22 tháng 8 âm lịch góp phần bảo lưu truyền thống tri ân tiền nhân và củng cố mối liên hệ giữa cộng đồng địa phương với lịch sử vùng đất. Không gian lễ giỗ đồng thời phản ánh mối quan hệ giữa ký ức dòng họ, ký ức cộng đồng và di sản lịch sử. Hậu duệ họ Mạc, người dân địa phương và khách thập phương cùng trở về Khu tưởng niệm để dâng hương, tưởng niệm, qua đó biến ngày giỗ của một nhân vật lịch sử thành một dịp sinh hoạt văn hóa có tính cộng đồng rộng hơn. Các nguồn tư liệu của Mạc tộc cũng ghi nhận ngày 22/8 âm lịch ngày càng trở thành dịp hội tụ của con cháu họ Mạc và những người có nguồn gốc Mạc từ nhiều địa phương. Lễ giỗ còn có ý nghĩa trong việc giáo dục lịch sử và phát huy giá trị di sản. Các hoạt động chúc văn, dâng hương, trưng bày, thi mâm cỗ, trò chơi dân gian và sinh hoạt văn hóa giúp lịch sử nhà Mạc được tiếp cận qua nhiều hình thức khác nhau. Đặc biệt, việc học sinh và các tổ chức địa phương tham gia các hoạt động dâng lễ, tìm hiểu lịch sử và tái hiện văn hóa thời Mạc tạo ra sự chuyển tiếp ký ức giữa các thế hệ. Trong bối cảnh Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc đã trở thành một phần của Di tích quốc gia đặc biệt, lễ giỗ Mạc Thái Tổ ngày càng có vai trò như một hoạt động văn hóa – lịch sử tiêu biểu của vùng Dương Kinh xưa. Thông qua việc duy trì lễ giỗ và bảo tồn không gian di tích, cộng đồng tiếp tục khẳng định mối liên hệ giữa vùng đất Cổ Trai với lịch sử Vương triều Mạc và góp phần đưa những giá trị của di sản vào đời sống đương đại.
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ – Dấu ấn ký ức Vương triều Mạc trên đất Dương Kinh
Bởi nhagiabach, 21/8/2026 (09:39)74 lượt xem
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ là một không gian thực hành ký ức lịch sử tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc, nơi hậu duệ họ Mạc, người dân địa phương và khách thập phương cùng tưởng niệm Mạc Đăng Dung. Những nghi lễ truyền thống cùng các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian và hội thi góp phần kết nối di sản với đời sống cộng đồng đương đại.
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ, hay lễ tưởng niệm ngày mất của Thái Tổ Mạc Đăng Dung, được tổ chức tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc, thôn Đương Thắng, xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng. Khu tưởng niệm nằm trên vùng đất Cổ Trai xưa, thuộc không gian lịch sử Dương Kinh – vùng đất gắn bó trực tiếp với quê hương và sự nghiệp của Mạc Đăng Dung cũng như lịch sử Vương triều Mạc. Hiện nay, Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc là một thành phần quan trọng trong Cụm di tích quốc gia đặc biệt liên quan đến Vương triều Mạc ở Dương Kinh. Ngày 17/1/2025, cụm di tích liên quan đến nhà Mạc tại khu vực này được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt, qua đó khẳng định giá trị nổi bật của hệ thống di tích gắn với một triều đại có vị trí quan trọng trong lịch sử Việt Nam.
Đối tượng tưởng niệm
Đối tượng trung tâm của lễ giỗ là Thái Tổ Nhân Minh Cao Hoàng đế Mạc Đăng Dung (1483–1541), người sáng lập Vương triều Mạc. Ông sinh tại làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương, vùng đất nay thuộc xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng. Trước khi lên ngôi, Mạc Đăng Dung là một võ tướng, từng làm quan dưới các triều vua Lê và giữ nhiều chức vụ quân sự quan trọng. Năm 1527, ông lên ngôi, thiết lập Vương triều Mạc. Việc tưởng niệm ngày mất của ông tại quê hương không chỉ thể hiện lòng tri ân đối với nhân vật lịch sử được phụng thờ mà còn gắn với ký ức cộng đồng về Vương triều Mạc và vùng đất Cổ Trai – Dương Kinh. Trong không gian Khu tưởng niệm, việc thờ phụng và tưởng niệm không giới hạn ở riêng Mạc Đăng Dung mà còn hướng đến các vua và bậc tiền nhân của Vương triều Mạc. Các nghi lễ vì thế vừa mang tính tưởng niệm cá nhân đối với Thái Tổ, vừa thể hiện sự tri ân đối với cả một triều đại.
Lịch sử hình thành và quá trình duy trì lễ giỗ
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ được duy trì vào ngày 22 tháng 8 âm lịch, ngày Mạc Đăng Dung qua đời năm 1541. Trong quy ước của Mạc tộc Hải Phòng, ngày 22 tháng 8 âm lịch được xác định là ngày giỗ Thái Tổ Nhân Minh Cao Hoàng đế Mạc Đăng Dung, tổ chức tại vùng Cổ Trai, Kiến Thụy xưa. Ngày giỗ này qua thời gian đã trở thành một dịp hội tụ của hậu duệ họ Mạc, những người có nguồn gốc họ Mạc và đông đảo người dân, du khách về tưởng niệm. Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc được khởi công xây dựng vào tháng 9/2009, trên diện tích quy họach khỏang 10,5 ha, nhằm tạo dựng một không gian tưởng niệm và bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với Vương triều Mạc. Năm 2016, khu tưởng niệm được công nhận là di tích lịch sử cấp thành phố. Đến năm 2025, cụm di tích liên quan đến nhà Mạc tại Dương Kinh được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Việc hình thành không gian tưởng niệm quy mô tại quê hương Mạc Đăng Dung đã tạo điều kiện để ngày giỗ được tổ chức thường niên trong một không gian tín ngưỡng – lịch sử tương đối ổn định, đồng thời trở thành hoạt động văn hóa có sự tham gia của chính quyền, cộng đồng dân cư và hậu duệ họ Mạc.
Thời gian tổ chức
Ngày giỗ chính của Mạc Thái Tổ diễn ra vào ngày 22 tháng 8 âm lịch hằng năm, tương ứng với ngày ông qua đời năm 1541. Tuy nhiên, các hoạt động tưởng niệm tại Khu tưởng niệm các Vua nhà Mạc có thể được tổ chức trong nhiều ngày, bao gồm các nghi lễ và chương trình văn hóa diễn ra trước và sau ngày chính giỗ. Chẳng hạn, lễ tưởng niệm 482 năm ngày mất của Thái Tổ Mạc Đăng Dung năm 2023 được tổ chức trong ba ngày, từ ngày 21 đến ngày 23 tháng 8 âm lịch, với các hoạt động dâng hương, cúng giỗ và giã đám. Năm 2025, chuỗi hoạt động tưởng niệm 484 năm ngày mất cũng được tổ chức trong nhiều ngày, với ngày giỗ 22/8 âm lịch là mốc trung tâm của các hoạt động tưởng niệm.
Phần lễ
Phần lễ giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ hoạt động tưởng niệm, thể hiện sự trang nghiêm và lòng thành kính đối với Thái Tổ Mạc Đăng Dung và các vua nhà Mạc. Theo chương trình tổ chức các năm gần đây, các nghi thức tiêu biểu gồm lễ cáo yết, lễ giỗ, lễ dâng hương, lễ tưởng niệm và lễ tạ. Trong đó, cáo yết là nghi thức thông báo, trình báo với bậc tiền nhân trước khi tiến hành các hoạt động chính; lễ giỗ và dâng hương là những nghi thức thể hiện trực tiếp lòng thành kính; còn lễ tạ khép lại chuỗi hoạt động tưởng niệm. Các đại biểu Trung ương và thành phố dâng hương tại khu tưởng niệm các vua nhà Mạc
Trong lễ tưởng niệm năm 2025, các đại biểu thực hiện nghi thức dâng hương tại khu tưởng niệm, nghe trống hội và chúc văn tưởng niệm, đồng thời ôn lại thân thế, sự nghiệp của Thái Tổ Mạc Đăng Dung. Chúc văn trở thành phương thức diễn đạt ký ức lịch sử và lòng tri ân của cộng đồng đối với nhân vật được tưởng niệm.
Phần hội
Bên cạnh các nghi thức tưởng niệm, lễ giỗ ngày càng được kết hợp với nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng, làm phong phú không gian sinh hoạt tại Khu tưởng niệm. Trong chuỗi hoạt động năm 2025, địa phương tổ chức Tuần lễ Ẩm thực Mạc triều, với các gian hàng giới thiệu đặc sản, sản vật địa phương và vùng miền; cùng các hoạt động trình diễn, chế biến và trưng bày món ăn truyền thống. Các trò chơi dân gian như kéo co, bắt cá, cùng hoạt động trưng bày cây cảnh nghệ thuật cũng được tổ chức trong dịp này. Một hoạt động đáng chú ý là hội thi “Mâm cỗ tiến Vua”. Năm 2025, hội thi có sự tham gia của 24 mâm cỗ đến từ các thôn, trường học và tổ chức đoàn thể trên địa bàn. Hoạt động này sử dụng các sản vật địa phương để tạo thành những mâm lễ mang tính biểu tượng, qua đó thể hiện lòng thành kính của cộng đồng đối với các bậc tiền nhân. Bên cạnh đó, năm 2025 còn có Cuộc thi “Duyên dáng Dương Kinh” lần thứ nhất, góp phần mở rộng nội dung sinh hoạt văn hóa trong dịp tưởng niệm và tôn vinh hình ảnh người phụ nữ trên vùng đất gắn với lịch sử nhà Mạc.
Nghi thức và hoạt động đặc trưng
Một trong những điểm nổi bật của lễ giỗ Mạc Thái Tổ là nghi thức dâng hương và đọc chúc văn tưởng niệm. Đây là hình thức trực tiếp kết nối cộng đồng hiện tại với nhân vật lịch sử được tưởng niệm. Trong không gian chính điện, các nghi lễ được tiến hành trang nghiêm, kết hợp với trống hội và lời chúc văn nhắc lại thân thế, sự nghiệp của Thái Tổ Mạc Đăng Dung. Nghệ sĩ Ưu tú Quốc Phòng, Phó giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội tấu trình chúc văn tưởng niệm thân thế sự nghiệp Thái tổ Mạc Đăng Dung
Bên cạnh hệ thống nghi lễ, mâm cỗ tiến vua đang trở thành một hoạt động văn hóa đáng chú ý trong những năm gần đây. Việc chuẩn bị và dâng mâm cỗ được thực hiện bởi các cộng đồng dân cư, trường học và tổ chức địa phương, sử dụng những sản vật quen thuộc để biểu đạt lòng thành kính. Hoạt động này đồng thời tạo điều kiện để các thế hệ trẻ tham gia trực tiếp vào việc tìm hiểu lịch sử và văn hóa của quê hương.
Giá trị lịch sử, văn hóa và cộng đồng
Lễ giỗ Mạc Thái Tổ trước hết là một sinh hoạt tưởng niệm gắn với ký ức về Mạc Đăng Dung và Vương triều Mạc tại quê hương Cổ Trai. Việc duy trì ngày giỗ 22 tháng 8 âm lịch góp phần bảo lưu truyền thống tri ân tiền nhân và củng cố mối liên hệ giữa cộng đồng địa phương với lịch sử vùng đất. Không gian lễ giỗ đồng thời phản ánh mối quan hệ giữa ký ức dòng họ, ký ức cộng đồng và di sản lịch sử. Hậu duệ họ Mạc, người dân địa phương và khách thập phương cùng trở về Khu tưởng niệm để dâng hương, tưởng niệm, qua đó biến ngày giỗ của một nhân vật lịch sử thành một dịp sinh hoạt văn hóa có tính cộng đồng rộng hơn. Các nguồn tư liệu của Mạc tộc cũng ghi nhận ngày 22/8 âm lịch ngày càng trở thành dịp hội tụ của con cháu họ Mạc và những người có nguồn gốc Mạc từ nhiều địa phương. Lễ giỗ còn có ý nghĩa trong việc giáo dục lịch sử và phát huy giá trị di sản. Các hoạt động chúc văn, dâng hương, trưng bày, thi mâm cỗ, trò chơi dân gian và sinh hoạt văn hóa giúp lịch sử nhà Mạc được tiếp cận qua nhiều hình thức khác nhau. Đặc biệt, việc học sinh và các tổ chức địa phương tham gia các hoạt động dâng lễ, tìm hiểu lịch sử và tái hiện văn hóa thời Mạc tạo ra sự chuyển tiếp ký ức giữa các thế hệ. Trong bối cảnh Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc đã trở thành một phần của Di tích quốc gia đặc biệt, lễ giỗ Mạc Thái Tổ ngày càng có vai trò như một hoạt động văn hóa – lịch sử tiêu biểu của vùng Dương Kinh xưa. Thông qua việc duy trì lễ giỗ và bảo tồn không gian di tích, cộng đồng tiếp tục khẳng định mối liên hệ giữa vùng đất Cổ Trai với lịch sử Vương triều Mạc và góp phần đưa những giá trị của di sản vào đời sống đương đại.