Tưởng nhớ ba vị Thành hoàng có công giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân
Theo thần tích được lưu giữ tại di tích, đình So thờ ba anh em họ Cao là Hiện Hồ, Thiên Gia và Mệnh Gia. Tương truyền, ba vị sinh ra trong một gia đình làm nghề chài lưới, sau này trưởng thành, có tài năng võ nghệ và giỏi việc sông nước. Khi Đinh Bộ Lĩnh dựng cờ dẹp loạn 12 sứ quân vào thế kỷ X, cả ba đã tham gia phò giúp, lập nhiều công trạng, góp phần thống nhất đất nước.
Sau khi mất, ba vị được vua Đinh Tiên Hoàng phong tặng danh hiệu Nguyên soái Đại vương và được nhân dân tôn làm Thành hoàng làng. Từ đó, người dân làng So lập nơi thờ phụng, thường xuyên hương khói để tưởng nhớ công lao của các ngài, đồng thời cầu mong cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi, làng xóm yên vui. Tín ngưỡng thờ Thành hoàng vì thế không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với những người có công với dân, với nước mà còn góp phần gắn kết cộng đồng qua các thế hệ.
Những nghi lễ truyền thống trong ngày hội làng
Hội đình So mở đầu bằng các nghi thức mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian. Trong những ngày hội, người dân chuẩn bị lễ vật, dâng hương và tổ chức tế lễ Thành hoàng với sự thành kính, trang trọng. Một trong những hoạt động đáng chú ý là nghi thức rước bài vị từ Miếu Ông và Miếu Bà – nơi thờ song thân của ba vị Thành hoàng – về đình để các ngài cùng chung hưởng sự thành kính của dân làng.
Các nghi thức được thực hiện theo trình tự và quy củ truyền thống, thể hiện sự coi trọng của cộng đồng đối với việc thờ phụng Thành hoàng. Không gian Đại đình, Hậu cung trở thành trung tâm của các hoạt động tế lễ, nơi những người đảm nhiệm việc hành lễ thực hiện các nghi thức theo phong tục được lưu truyền. Đặc biệt, việc chuẩn bị lễ hội và thực hành nghi lễ không chỉ là công việc của một nhóm người mà còn có sự tham gia, đóng góp của đông đảo dân làng, từ đó thể hiện tinh thần trách nhiệm chung trong việc gìn giữ di sản văn hóa của cộng đồng.
Không khí hội làng với những trò chơi dân gian và hoạt động cộng đồng
Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội của đình So mang đến không khí vui tươi, náo nhiệt với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian. Người dân và khách thập phương có dịp hòa mình vào các hoạt động như bịt mắt bắt dê, giao lưu hát quan họ, các chương trình văn nghệ và hoạt động thể thao truyền thống.
Đáng chú ý, hình ảnh lá cờ thần tung bay trong ngày hội đã trở thành một nét đặc trưng được người dân làng So tự hào nhắc đến. Trong không gian rộng mở trước đình, bên hồ bán nguyệt, tiếng trống hội vang lên cùng sắc cờ rực rỡ tạo nên khung cảnh đặc trưng của một lễ hội làng vùng đồng bằng Bắc Bộ. Những hoạt động này không đơn thuần nhằm tạo không khí vui chơi mà còn là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình làng nghĩa xóm và cùng nhau duy trì những phong tục đã gắn bó với đời sống cộng đồng từ bao đời.
Nơi gìn giữ ký ức và bản sắc cộng đồng làng So
Điều làm nên sức sống của hội đình So không chỉ nằm ở những nghi lễ hay trò chơi dân gian được tổ chức hằng năm, mà còn ở vai trò của lễ hội trong đời sống tinh thần của người dân địa phương. Đây là dịp để những người con xa quê trở về, các thế hệ trong làng gặp gỡ, cùng tưởng nhớ tổ tiên và nhắc lại những câu chuyện gắn với lịch sử hình thành, phát triển của quê hương.
Thông qua việc duy trì lễ hội, những giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền một cách tự nhiên từ thế hệ này sang thế hệ khác. Người cao tuổi hướng dẫn lớp trẻ về phong tục, nghi thức thờ cúng; những người tham gia tổ chức lễ hội cùng nhau chuẩn bị, thực hành và gìn giữ các tập quán của làng. Bởi vậy, hội đình So không chỉ là một hoạt động tín ngưỡng thường niên mà còn là không gian để cộng đồng khẳng định bản sắc, củng cố sự gắn bó và duy trì mối liên hệ với cội nguồn.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc, đình So đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1820/QĐ-TTg ngày 24/12/2018. Ngôi đình cùng lễ hội truyền thống nơi đây là minh chứng sinh động cho sức sống của văn hóa làng xã Bắc Bộ, nơi tín ngưỡng thờ Thành hoàng, nghệ thuật kiến trúc và các sinh hoạt cộng đồng luôn gắn bó mật thiết với nhau.
Đến với hội đình So, du khách không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống mà còn có cơ hội tìm hiểu một phần đời sống văn hóa của cư dân xứ Đoài. Qua tiếng trống hội, những đoàn rước, nghi thức tế lễ và trò chơi dân gian, những câu chuyện về lịch sử làng quê vẫn tiếp tục được kể lại, góp phần giữ gìn sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại.









