Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại của khu vực Nội Bài, thôn Bắc Hạ vẫn lưu giữ một không gian văn hóa mang đậm dáng dấp của làng quê Bắc Bộ. Hằng năm, khi tháng Tám âm lịch về, người dân lại cùng nhau hướng về đình làng để tham dự Lễ hội đình Bắc Hạ – một dịp đặc biệt để cộng đồng gặp gỡ, tưởng nhớ vị Thành hòang được tôn kính và cùng nhau gìn giữ những phong tục đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Trước đây, Bắc Hạ thuộc xã Quang Tiến, huyện Sóc Sơn; từ sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, địa bàn này thuộc xã Nội Bài, thành phố Hà Nội.

Lễ hội đình làng Bắc Hạ được tổ chức thường niên trong ba ngày, từ ngày 13 đến ngày 15 tháng 8 âm lịch, trong đó ngày 14 tháng 8 âm lịch là chính hội. Năm 2025, lễ hội được khai mạc vào ngày 5/10, đúng ngày 14 tháng 8 âm lịch, thu hút đông đảo người dân trong thôn cùng du khách tham dự. Không khí lễ hội vì thế không chỉ bó hẹp trong khuôn viên đình mà còn lan ra khắp làng, tạo nên một thời điểm mà những người con Bắc Hạ dù đang sinh sống ở đâu cũng có dịp trở về với quê hương.

Trung tâm của lễ hội là Hoài Đạo Đại vương, nhân vật được dân làng tôn làm Thành hoàng. Theo truyền thuyết địa phương được ghi nhận trong thông tin về lễ hội, Hoài Đạo Đại vương họ Nguyễn, tên húy là Nộn, sinh tại phủ Từ Sơn, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Ông được truyền lại là người có công dẹp giặc vào thời Lý – Trần và được nhân dân nhiều nơi phụng thờ. Việc thờ phụng nhân vật này tại đình Bắc Hạ không chỉ thể hiện lòng tôn kính đối với một người có công mà còn phản ánh truyền thống của làng Việt: gửi gắm ký ức lịch sử và những mong ước về sự bình an, no đủ vào hình tượng vị Thành hoàng bảo trợ cho cộng đồng.

Mỗi mùa hội bắt đầu từ những nghi lễ trang nghiêm tại đình. Tế lễ, rước kiệu và rước lễ là những hoạt động quan trọng, tạo nên phần lễ mang màu sắc truyền thống của hội đình Bắc Hạ. Trong tiếng trống hội và không khí đông vui của dân làng, đoàn rước đưa các nghi thức thờ Thành hoàng ra khỏi không gian thờ tự thường nhật, đồng thời tạo nên sự kết nối giữa đình làng và cộng đồng cư dân. Đây cũng là lúc những người tham gia có cơ hội trực tiếp thực hành những phong tục mà ông cha đã để lại.

Nhưng hội làng không chỉ có sự trang nghiêm của phần lễ. Sau những nghi thức thờ cúng, không gian đình trở nên náo nhiệt hơn với các trò chơi dân gian, hoạt động văn nghệ và thể thao. Những hoạt động này tạo nên bầu không khí vui tươi, giúp lễ hội trở thành dịp sinh hoạt cộng đồng đúng nghĩa, nơi người già có thể gặp gỡ, trẻ em được vui chơi, những người con xa quê trở về thăm làng và các thế hệ cùng có mặt trong một không gian chung.

Điều thú vị ở lễ hội Bắc Hạ nằm ở sự đan xen giữa tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Đình làng không chỉ là nơi thờ Thành hoàng mà còn là một không gian lưu giữ ký ức của làng. Trong những ngày hội, những giá trị vốn có thể trở nên xa lạ với đời sống hiện đại như nghi lễ tế thần, rước kiệu, cách tổ chức cộng đồng hay những trò chơi dân gian lại được đưa trở lại đời sống một cách tự nhiên. Nhờ vậy, lễ hội không phải một hoạt động chỉ để “xem” mà là một dịp để người dân trực tiếp tham gia và tiếp tục làm cho truyền thống trở nên sống động.

Đặc biệt, lễ hội còn mang ý nghĩa kết nối những người dân Bắc Hạ với cội nguồn của chính cộng đồng mình. Theo chính quyền địa phương, lễ hội là dịp để người dân trở về, tìm hiểu lịch sử của làng, thể hiện lòng tri ân với những người có công và nhắc nhở các thế hệ về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Từ một nghi lễ thờ Thành hoàng, hội đình trở thành dịp để cộng đồng củng cố tinh thần đoàn kết và niềm tự hào về quê hương.

Bắc Hạ cũng là một địa bàn có sự giao thoa khá rõ giữa truyền thống làng quê và nhịp sống hiện đại. Khu vực này nằm gần sân bay Nội Bài và đã chịu nhiều biến đổi về không gian, giao thông và đời sống kinh tế. Những hình ảnh về người dân sinh hoạt, canh tác giữa những chuyến máy bay cất và hạ cánh đã cho thấy một diện mạo rất riêng của Bắc Hạ: một làng quê vẫn duy trì đời sống cộng đồng trong một không gian đang đô thị hóa và hiện đại hóa nhanh chóng.

Trong bối cảnh ấy, lễ hội đình Bắc Hạ càng có ý nghĩa như một “điểm neo” văn hóa của cộng đồng. Những nghi lễ được tổ chức mỗi năm giúp người dân duy trì mối liên hệ với đình làng, với Thành hoàng và với lịch sử của quê hương. Đồng thời, phần hội với các hoạt động vui chơi, văn nghệ và thể thao lại khiến truyền thống trở nên gần gũi với thế hệ trẻ, tạo cơ hội để các em tiếp xúc với văn hóa làng quê không chỉ qua sách vở mà bằng chính trải nghiệm của mình.

Có thể nói, Lễ hội đình làng Bắc Hạ không phải là một lễ hội có quy mô quá lớn, nhưng chính sự gần gũi ấy lại làm nên sức sống riêng. Hằng năm, những nghi thức quen thuộc được lặp lại, những đoàn rước lại đi qua không gian làng, tiếng trống hội lại vang lên và người dân lại cùng nhau tụ họp. Những điều tưởng như giản dị ấy chính là cách một cộng đồng gìn giữ ký ức và truyền thống của mình.

Với những giá trị về tín ngưỡng, lịch sử và đời sống cộng đồng, Lễ hội đình làng Bắc Hạ là một lát cắt sinh động của văn hóa làng Việt trong bối cảnh Hà Nội hiện đại. Từ câu chuyện về vị Thành hoàng Hoài Đạo Đại vương đến những nghi lễ tế lễ, rước kiệu, trò chơi dân gian và những cuộc gặp gỡ của người làng, lễ hội cho thấy truyền thống không nhất thiết phải tồn tại trong một không gian tách biệt với đời sống hôm nay. Ngược lại, nó vẫn có thể tiếp tục hiện diện, thích ứng và được cộng đồng trao truyền ngay giữa một vùng đất đang từng ngày thay đổi.