Từ truyền thống kết nghĩa của ba làng đến lễ hội cấp thủy 3 dân
Lễ hội cấp thủy 3 dân bắt nguồn từ phong tục lâu đời của cư dân ba làng Nam Dư Thượng, Nam Dư Hạ và Thúy Lĩnh. Đây là những cộng đồng đã có lịch sử sinh sống lâu đời bên dòng sông Hồng, cùng trải qua những biến động của thiên nhiên, những năm tháng khó khăn và quá trình hình thành, phát triển của vùng đất ven đô.
Theo tư liệu được lưu truyền tại địa phương, hơn một trăm năm trước, nhân dân ba làng đã kết nghĩa anh em, xây dựng mối quan hệ giao hảo bền chặt. Từ đó, phong tục tổ chức lễ cấp thủy và tiệc chung giữa ba làng trở thành một biểu hiện đặc biệt của tình đoàn kết cộng đồng, được người dân gọi là “Tam dân giao hảo”.
Mỗi làng đều có đình thờ Thành hoàng riêng, gắn với những nhân vật được cộng đồng tôn kính và thờ phụng:
- Đình Nam Dư Thượng thờ Minh Hoa An Quốc Đại Vương cùng các vị thánh phối thờ.
- Đình Nam Dư Hạ thờ Uy Vũ Tướng quân Nguyễn Sỹ cùng các vị thánh phối thờ.
- Đình Thúy Lĩnh thờ Linh Lang Đại Vương Thượng đẳng Phúc thần cùng các vị thánh phối thờ.
Dù có những đối tượng thờ tự và câu chuyện lịch sử riêng, ba làng vẫn duy trì mối quan hệ gắn bó thông qua phong tục cấp thủy. Trước đây, mỗi làng tổ chức rước nước vào một ngày khác nhau trong tháng Hai âm lịch: Nam Dư Thượng vào ngày 13, Nam Dư Hạ vào ngày 14 và Thúy Lĩnh vào ngày 15. Sau ba ngày rước nước, đến ngày 16 tháng Hai âm lịch, nhân dân ba làng cùng tổ chức ăn tiệc, gọi là “tiệc Ba Dân”. Đây không chỉ là một sinh hoạt cộng đồng mà còn là dịp để các làng gặp gỡ, thắt chặt tình cảm và tiếp tục duy trì lời kết nghĩa của cha ông.
Theo thời gian, phong tục này được kế thừa và phát triển thành lễ hội cấp thủy 3 dân, trở thành một biểu tượng văn hóa của tinh thần đoàn kết giữa các cộng đồng cư dân vùng ven sông Hồng.
Nghi thức rước nước - tín ngưỡng gắn với dòng sông Mẹ
Trong toàn bộ lễ hội, nghi thức cấp thủy là phần quan trọng và cũng là điểm nhấn tạo nên bản sắc riêng. Nghi thức thường được tổ chức vào trung tuần tháng Hai âm lịch, với sự tham gia của các đội rước và đông đảo người dân ba làng.
Trong không khí trang nghiêm, các đoàn rước mang lễ vật, kiệu và những vật dụng phục vụ nghi lễ tiến về phía sông Hồng. Tại đây, người dân thực hiện nghi thức lấy nước từ dòng sông – nguồn nước gắn bó với lịch sử hình thành và đời sống của cộng đồng cư dân ven sông. Sau khi hoàn thành nghi thức, nước được rước về đình để dâng lên Thành hoàng.
Nước được rước về đình không đơn thuần là vật phẩm dâng cúng, mà còn mang ý nghĩa thanh khiết, linh thiêng. Theo quan niệm dân gian, nguồn nước này được sử dụng trong nghi thức bao sái, tẩy rửa ngai thờ và các đồ thờ tự, thể hiện sự thành kính của người dân đối với các vị thần được phụng thờ. Đồng thời, nghi thức cũng gửi gắm mong ước về sự thanh sạch, hanh thông và bình an cho cộng đồng trong năm mới.
Đối với cư dân sống bên dòng sông Hồng, hình ảnh đoàn rước tiến về bến nước rồi trở lại đình làng còn gợi nhắc mối quan hệ mật thiết giữa con người với môi trường tự nhiên. Dòng sông vừa là nguồn cung cấp phù sa, nước tưới cho đồng ruộng, vừa là không gian sinh tồn và chứng kiến những thăng trầm của các thế hệ cư dân. Bởi vậy, nghi thức cấp thủy cũng có thể được xem như một cách cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn đối với nguồn sống đã nuôi dưỡng quê hương qua nhiều đời.
Những câu chuyện về Thành hoàng và lịch sử vùng đất Thúy Lĩnh
Một trong những nhân vật được nhắc đến trong lễ hội là Linh Lang Đại Vương, vị thần được nhân dân Thúy Lĩnh tôn thờ tại đình làng. Theo ngọc phả lưu giữ tại đình, Ngài có tên tự là Đà, là hoàng tử thuộc hoàng tộc nhà Lý và có công trong sự nghiệp bảo vệ đất nước. Sau khi mất, Ngài được nhân dân lập đền thờ tại nhiều nơi, trong đó có vùng đất Thúy Ái xưa – địa danh gắn với lịch sử hình thành làng Thúy Lĩnh ngày nay.
Tín ngưỡng thờ Linh Lang Đại Vương không chỉ thể hiện lòng tưởng nhớ đối với một nhân vật được tôn vinh vì công lao với đất nước, mà còn phản ánh truyền thống thờ phụng những người có công với dân, với nước trong đời sống văn hóa người Việt. Qua nhiều thế hệ, hình tượng Thành hoàng trở thành điểm tựa tinh thần, gắn kết các thành viên trong làng và góp phần duy trì những chuẩn mực đạo đức, tình cảm cộng đồng.
Đặc biệt, đình Thúy Lĩnh là một công trình kiến trúc nghệ thuật truyền thống được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1993. Trải qua nhiều biến động của thời gian, đình vẫn lưu giữ được những di vật có giá trị, trong đó có ba sắc phong ghi nhận công trạng và sự tôn kính của các triều đại đối với vị thần được thờ phụng. Ngôi đình vì thế không chỉ là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân địa phương mà còn là nơi lưu giữ những tư liệu quan trọng về lịch sử, phong tục và đời sống tinh thần của cộng đồng.
“Tam dân giao hảo” – Di sản của tình làng nghĩa xóm
Điều khiến lễ hội cấp thủy 3 dân trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở nghi thức rước nước mà còn ở ý nghĩa xã hội được duy trì qua nhiều thế hệ. Nếu phần lễ thể hiện lòng thành kính đối với Thành hoàng và các bậc tiền nhân, thì mối quan hệ giữa ba làng lại là giá trị văn hóa nổi bật được thể hiện xuyên suốt lễ hội.
Trong quá khứ, cuộc sống của cư dân ven sông Hồng thường xuyên đối mặt với những khó khăn do thiên tai, lũ lụt và những biến động của đời sống. Trong hoàn cảnh ấy, sự tương trợ giữa các cộng đồng là điều kiện quan trọng để cùng tồn tại và phát triển. Mối quan hệ kết nghĩa giữa Nam Dư Thượng, Nam Dư Hạ và Thúy Lĩnh vì thế không chỉ mang ý nghĩa giao lưu, mà còn phản ánh kinh nghiệm sống, tinh thần tương thân tương ái và ý thức cộng đồng của cư dân nông nghiệp.
Ngày nay, dù ba làng thuộc những đơn vị hành chính khác nhau, mối quan hệ gắn bó ấy vẫn được duy trì thông qua việc cùng tổ chức lễ hội. Theo thông tin của địa phương, nghi thức cấp thủy của ba làng hiện được tổ chức chung vào ngày 14 tháng Hai âm lịch, thể hiện sự kế thừa và phát triển của truyền thống “Tam dân giao hảo”. Lễ hội trở thành dịp để người dân gặp gỡ, cùng thực hành những phong tục của cha ông và nhắc nhớ về cội nguồn chung.
Giá trị của lễ hội vì thế không chỉ nằm trong những nghi thức được tái hiện hằng năm, mà còn ở cách một truyền thống cộng đồng tiếp tục được duy trì trong đời sống hiện đại. Những người cao tuổi trao truyền câu chuyện về phong tục cho thế hệ trẻ; những người con xa quê có dịp trở về; các cộng đồng làng cùng tham gia chuẩn bị và thực hành nghi lễ. Qua đó, lễ hội góp phần nuôi dưỡng tình cảm quê hương và ý thức gìn giữ di sản văn hóa địa phương.
Giữ mạch nguồn văn hóa từ những phong tục của cha ông
Trong bối cảnh đô thị hóa và những thay đổi nhanh chóng của đời sống đô thị Hà Nội, lễ hội cấp thủy 3 dân vẫn giữ được ý nghĩa riêng trong đời sống tinh thần của người dân. Đây là minh chứng cho sức sống của những phong tục truyền thống, khi các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ trong đình, đền hay những trang ngọc phả, mà còn được duy trì thông qua sự tham gia và thực hành của chính cộng đồng.
Đến với lễ hội, người tham dự có cơ hội tìm hiểu một nghi thức tín ngưỡng gắn liền với văn hóa nông nghiệp ven sông Hồng, đồng thời khám phá câu chuyện về mối quan hệ kết nghĩa giữa ba làng. Từ dòng nước được rước về đình đến những đoàn người cùng tham gia nghi lễ, mỗi hoạt động đều góp phần kể lại câu chuyện về một cộng đồng đã gắn bó với nhau qua nhiều thế hệ.
Có lẽ, điều đáng quý nhất mà lễ hội cấp thủy 3 dân lưu giữ chính là tinh thần “Tam dân giao hảo” – một truyền thống được hình thành từ đời sống thực tế, được bồi đắp bằng tình cảm và trách nhiệm giữa những người cùng chung quê hương. Dòng sông Hồng vẫn chảy qua vùng đất ấy, còn phong tục rước nước vẫn tiếp tục được người dân gìn giữ như một cách kết nối quá khứ với hiện tại, để những giá trị văn hóa của cha ông không bị đứt đoạn trong dòng chảy thời gian.












