Lễ hội Kỳ Phúc - dịp tri ân tiền nhân và cầu mong bình an
Hằng năm, vào ngày 12 tháng 10 âm lịch, người dân Cam Giá tổ chức lễ hội Kỳ Phúc tại đình làng. Đây là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng thành kính với các vị thần được thờ phụng, tưởng nhớ những người có công với quê hương, đồng thời cầu mong cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi và mọi nhà được ấm no, hạnh phúc.
Không khí lễ hội thường bắt đầu từ chiều ngày 11 tháng 10 âm lịch. Cờ hội, trống chiêng được chuẩn bị tại đình, trong khi các xóm tất bật sửa soạn lễ vật cho ngày chính hội. Mỗi xóm chuẩn bị một kiệu rước được trang trí sơn son thếp vàng, đặt lễ vật bên trong. Những thanh niên nam nữ trong trang phục chỉnh tề cùng nhau khiêng kiệu, đi theo đoàn cờ quạt và người dân trong xóm về đình tham dự nghi lễ.
Phần lễ được tiến hành theo trình tự truyền thống, gồm lễ cáo yết, lễ cầu an, lễ dâng hương và lễ tất. Trong đó, các nghi thức tế lễ do những người cao niên được cộng đồng lựa chọn đảm nhiệm, tiếp nối bằng các đội tế nam quan, nữ quan đến từ các xóm và địa phương lân cận. Chủ tế thực hiện nghi thức đọc sắc phong, nhắc lại công đức của các vị thần, sau đó cộng đồng lần lượt dâng hương, bày tỏ lòng thành kính.
Điều đáng chú ý là lễ hội không chỉ là hoạt động tín ngưỡng tại một không gian thờ tự, mà còn là dịp để các thế hệ trong làng cùng tham gia vào việc duy trì những nghi thức chung. Từ việc chuẩn bị kiệu, lễ vật đến tham gia đội tế, mỗi công việc đều có sự góp sức của nhiều thành viên cộng đồng. Qua đó, những phong tục được trao truyền không chỉ bằng lời kể mà còn thông qua chính quá trình thực hành và sự tham gia của người dân.
Hội thi xôi đâm - nét riêng làm nên sức hấp dẫn của lễ hội
Nếu phần lễ mang không khí trang nghiêm, thành kính thì phần hội lại đem đến sự náo nhiệt, gần gũi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian như múa rồng, múa lân, biểu diễn văn nghệ, kéo co và cờ người. Trong đó, điểm nhấn đặc biệt nhất của lễ hội Kỳ Phúc đình Cam Giá chính là hội thi xôi đâm – một phong tục độc đáo thể hiện sự khéo léo, tinh thần đoàn kết và nét văn hóa ẩm thực truyền thống của người dân địa phương.
Từ tối ngày 11 tháng 10 âm lịch, người dân các xóm tập trung tại nhà văn hóa để cùng nhau chuẩn bị xôi dâng lễ. Nguyên liệu được lựa chọn là gạo nếp cái hoa vàng, nổi tiếng bởi hương thơm và độ dẻo. Xôi sau khi đồ chín được cho vào cối để giã, đâm nhuyễn bằng chày gỗ. Công đoạn này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa những người tham gia, bởi xôi phải được giã đều, dẻo mịn và đạt độ kết dính cần thiết.
Sau khi hoàn thành, xôi được đơm thành hai mâm lễ, bên trên mỗi mâm đặt một thủ lợn. Một mâm được dâng cúng tại nhà văn hóa, mâm còn lại được đưa về đình làng để dâng lễ vào sáng chính hội ngày 12 tháng 10. Sau nghi thức dâng cúng, ban tổ chức tiến hành chấm điểm và trao giải cho các đơn vị tham gia.
Điều thú vị của phong tục này nằm ở ý nghĩa cộng đồng phía sau những mâm xôi. Xôi và thịt sau khi hoàn tất nghi lễ được chia đều cho các hộ gia đình trong xóm như một cách chia lộc, gửi gắm mong ước về may mắn, bình an và sung túc. Vì vậy, hội thi không đơn thuần là cuộc tranh tài giữa các xóm mà còn là dịp để mọi người cùng chung tay chuẩn bị lễ vật, chia sẻ thành quả lao động và thụ hưởng lộc chung của cộng đồng.
Khi lễ hội trở thành sợi dây gắn kết cộng đồng
Qua thời gian, lễ hội Kỳ Phúc đình Cam Giá không chỉ được duy trì trong phạm vi cộng đồng cư dân gốc của làng mà còn thu hút sự tham gia của các tổ dân phố mới thành lập ở khu vực lân cận. Sự mở rộng này cho thấy sức sống của một sinh hoạt văn hóa truyền thống trong bối cảnh không gian cư trú và cơ cấu cộng đồng có nhiều thay đổi.
Có thể thấy, giá trị của lễ hội không chỉ nằm ở những nghi thức thờ cúng hay các hoạt động vui chơi, mà còn thể hiện ở cách cộng đồng cùng nhau gìn giữ và tái tạo những tập quán đã có từ lâu đời. Những người cao niên tiếp tục đảm nhiệm vai trò thực hành nghi lễ; lớp trẻ tham gia rước kiệu, chuẩn bị lễ vật và các hoạt động hội; còn những người đi làm ăn xa cũng có dịp trở về, gặp gỡ bà con và kết nối với quê hương.
Chính sự tham gia của nhiều thế hệ đã giúp lễ hội trở thành một không gian trao truyền ký ức và thực hành văn hóa sống động. Từ những mâm xôi đâm được chuẩn bị công phu, đoàn rước kiệu trang nghiêm đến khoảnh khắc người dân cùng chia sẻ lộc sau lễ, tất cả đều góp phần duy trì mối liên hệ giữa cá nhân với gia đình, dòng họ và cộng đồng làng xã.
Lễ hội Kỳ Phúc đình Cam Giá vì thế không chỉ là dịp tưởng nhớ các bậc tiền nhân mà còn là minh chứng cho sức sống của văn hóa làng trong đời sống đương đại. Đến với Cam Giá, du khách có cơ hội tìm hiểu một không gian tín ngưỡng lâu đời, khám phá những nghi thức dân gian đặc sắc và cảm nhận tinh thần cộng đồng được gìn giữ qua từng hoạt động của lễ hội.








