Ngày nay, khi nhắc đến những con phố Hàng hay các khu chợ truyền thống, chúng ta không chỉ bắt gặp dấu tích của một Hà Nội xưa mà còn nhìn thấy những câu chuyện về nghề nghiệp, sinh kế, ký ức và các mối quan hệ cộng đồng vẫn đang tiếp diễn. Điều gì làm nên bản sắc của những không gian ấy? Khi nghề cũ dần thay đổi, điều gì còn được gìn giữ và những giá trị nào cần được tiếp nối?
Từ những câu hỏi đó, dự án KẺ CHỢ được Mạng lưới Tri thức Trẻ về Phát triển Đô thị Bền vững (YUSEA Việt Nam) phát triển trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. Thông qua các hành trình khám phá thực địa và hoạt động đồng sáng tạo, dự án mời gọi người tham gia bước vào đời sống phố chợ Hà Nội, trực tiếp quan sát, gặp gỡ, lắng nghe những câu chuyện từ cộng đồng và cùng suy nghĩ về tương lai của các không gian di sản đô thị.
Hai hành trình khám phá Kẻ Chợ
Thay vì chỉ tiếp cận di sản qua những tư liệu lịch sử hay các công trình kiến trúc, KẺ CHỢ lựa chọn cách khám phá thành phố từ chính những không gian đang vận hành và những con người đang góp phần duy trì sức sống của chúng.
Tour 1 – Theo dấu các Phố hàng: Buôn có bạn, bán có phường
Hành trình đưa người tham gia tìm hiểu mối liên hệ giữa nghề, phường nghề, đình nghề, tuyến phố và mạng lưới giao thương từng góp phần hình thành diện mạo Kẻ Chợ.
Bắt đầu từ Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ và đình Kim Ngân, người tham gia sẽ lần theo những câu chuyện về cộng đồng nghề, tín ngưỡng thờ tổ nghề và hoạt động giao thương trong không gian phố cổ. Tiếp đó, hành trình mở ra những góc nhìn về các phố Hàng như Hàng Mã, Hàng Quạt, Hàng Đường, Hàng Chiếu – nơi những tên gọi gắn với nghề nghiệp xưa vẫn còn hiện diện, dù hoạt động kinh doanh và diện mạo phố phường đã có nhiều thay đổi.
Đặc biệt, người tham gia có cơ hội gặp gỡ người làm nghề, hộ kinh doanh để lắng nghe những câu chuyện về công việc, kinh nghiệm và cách họ thích ứng với những biến chuyển của thị trường. Qua đó, một câu hỏi được đặt ra: Khi tên phố vẫn còn nhưng nghề nghiệp và cách thức buôn bán đã đổi thay, điều gì tiếp tục làm nên bản sắc của một phố Hàng?
Tour 2 – Khám phá những Khu chợ: Nhất cận thị, nhị cận giang
Nếu Tour 1 tập trung tìm hiểu cấu trúc hình thành của Kẻ Chợ qua các phố nghề, Tour 2 chuyển trọng tâm sang đời sống con người và những hoạt động thường nhật trong không gian chợ.
Tại chợ Châu Long, người tham gia sẽ quan sát cách các quầy hàng được tổ chức, cách tiểu thương tận dụng không gian và những tương tác giữa người bán với khách quen. Những chi tiết tưởng chừng bình dị ấy mở ra câu chuyện về sinh kế, kinh nghiệm buôn bán và các mối quan hệ cộng đồng được duy trì qua thời gian.
Tiếp nối hành trình là chợ Đồng Xuân – một trong những không gian thương mại tiêu biểu của Hà Nội. Tại đây, người tham gia tìm hiểu cách thức vận hành của chợ, sự phân bố ngành hàng, hoạt động vận chuyển và những thay đổi trong đời sống thương mại. Hành trình cũng đề cập đến mối liên hệ giữa chợ truyền thống với chuyển đổi số và những sáng kiến cải thiện không gian kinh doanh.
Bên cạnh đó, các điểm dừng tại chùa Huyền Thiên và hiệu thuốc Nghi Hưng Long giúp mở rộng góc nhìn về mối quan hệ giữa tín ngưỡng dân gian, tri thức nghề nghiệp và hoạt động mưu sinh của cộng đồng buôn bán.
Qua hai hành trình, khu chợ không còn đơn thuần được nhìn nhận như một địa điểm trao đổi hàng hóa, mà hiện lên như một không gian xã hội sống, nơi kinh tế, văn hóa, ký ức và các mối quan hệ cộng đồng đan xen.
Trải nghiệm di sản bằng nhiều giác quan
Một trong những điểm đặc biệt của KẺ CHỢ là cách kết hợp hoạt động khám phá thực địa với các công cụ trải nghiệm và tương tác.
Người tham gia sẽ được tiếp cận Bản đồ Di sản Kẻ Chợ, kết nối các khu chợ, phố nghề, di tích và không gian cộng đồng thành một mạng lưới khám phá. Các mã QR tích hợp giúp tiếp cận những câu chuyện và tư liệu số gắn với từng địa điểm.
Đồng hành cùng bản đồ là Hộ chiếu Di sản Kẻ Chợ, nơi mỗi người ghi lại hành trình thông qua các nhiệm vụ quan sát, câu hỏi gợi mở, hoạt động ghi chép, ký họa và dấu mộc. Những trải nghiệm cá nhân từ đó trở thành một phần của nguồn tư liệu chung về Kẻ Chợ.
Không chỉ quan sát, người tham gia còn có cơ hội trò chuyện trực tiếp với tiểu thương, người làm nghề, chuyên gia và những người đang sử dụng không gian phố chợ. Những câu chuyện, ký ức và góc nhìn khác nhau sẽ góp phần giúp mỗi người hiểu hơn về cách một di sản sống được duy trì, thích ứng và biến đổi trong đời sống đô thị đương đại.
Hai hành trình được dẫn dắt bởi các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực di sản và phát triển đô thị. Tour 1 có sự đồng hành của anh Tạ Tuấn Hưng, Thạc sĩ Di sản học, hiện công tác tại Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội. Tour 2 do anh Nguyễn Đăng Đạo, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Singapore, đồng sáng lập và Chủ tịch YUSEA, dẫn dắt.
Từ những câu chuyện thực địa đến hình dung về Khu chợ lý tưởng
Điểm kết nối hai hành trình là Phiên Tổng kết “Từ Di sản sống đến Khu chợ lý tưởng”, dự kiến diễn ra ngày 28/11/2026 tại Hub Network.
Tại đây, những quan sát, câu chuyện và trải nghiệm thu thập được trong các tour sẽ trở thành chất liệu cho hoạt động thảo luận và đồng sáng tạo. Người tham gia cùng xác định những giá trị cần gìn giữ, những yếu tố cần thay đổi và những tiềm năng có thể phát huy trong tương lai của các không gian chợ.
Điều đáng chú ý là “Khu chợ lý tưởng” không hướng đến một bản thiết kế kiến trúc hoàn chỉnh, mà khuyến khích mọi người suy nghĩ rộng hơn về cách tổ chức không gian, hoạt động kinh tế, nghề nghiệp, văn hóa, công nghệ, cộng đồng và trải nghiệm của những người sử dụng chợ.
Qua đó, KẺ CHỢ mong muốn mở ra một không gian đối thoại, nơi di sản không chỉ được nhìn nhận từ những giá trị trong quá khứ mà còn được đặt trong mối quan hệ với nhu cầu và khả năng phát triển của thành phố hôm nay.







