Từ am tu nhỏ đến ngôi cổ tự hơn một thế kỷ rưỡi
Theo tư liệu về lịch sử chùa, khởi nguồn của Chùa Hưng Thiện là một am nhỏ do bà Ngô Thị Chức (thường gọi là cô Hai) lập nên vào năm 1860 tại ấp Phú Tòng. Đến năm 1870, ông Cá Muôn, một người khá giả trong vùng, đã hiến hai mẫu đất và đóng góp kinh phí xây dựng ngôi chùa bằng gỗ, lợp mái ngói, chính thức đặt tên là Hưng Thiện. Từ một nơi tu hành giản dị giữa vùng quê sông nước, ngôi chùa dần trở thành điểm tựa tinh thần của cộng đồng Phật tử địa phương.
Trải qua những biến động của lịch sử, Chùa Hưng Thiện nhiều lần được tu bổ và xây dựng lại. Đặc biệt, trong giai đoạn chiến tranh, ngôi chùa không chỉ duy trì hoạt động tín ngưỡng mà còn trở thành địa điểm gắn bó với phong trào cách mạng tại địa phương. Chùa từng là nơi các cán bộ, chiến sĩ gặp gỡ, hội họp và hoạt động bí mật. Trong những năm tháng kháng chiến, hai người hoạt động cách mạng là ông Trần Văn Thu và ông Phan Văn Xi đã bị bắt và hy sinh. Hài cốt của hai liệt sĩ được an táng chung trong khuôn viên chùa, sau này được thờ phụng tại bảo tháp.
Ngày nay, bảo tháp tưởng niệm hai liệt sĩ vẫn hiện diện trong khuôn viên Chùa Hưng Thiện, trở thành một dấu tích đặc biệt, nhắc nhớ về những con người đã gắn bó với ngôi chùa và hy sinh trong cuộc đấu tranh giành độc lập. Đây cũng là nét riêng trong lịch sử của Hưng Thiện Tự: một không gian vừa lưu giữ đời sống tâm linh, vừa ghi dấu tinh thần yêu nước và sự gắn kết giữa đạo với đời.
Tượng Phật Bà Quán Thế Âm – điểm nhấn giữa không gian chùa
Một trong những điều tạo nên nét riêng của Chùa Hưng Thiện là sự hài hòa giữa kiến trúc Phật giáo và cảnh quan nông thôn Nam Bộ. Khác với những ngôi chùa nằm giữa khu dân cư đông đúc hay trung tâm đô thị, Hưng Thiện Tự sở hữu không gian khá rộng rãi, xung quanh là đồng ruộng, vườn cây và hệ thống kênh rạch đặc trưng của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Phía trước chùa là dòng kênh Phú Tòng, tạo nên khung cảnh thoáng đãng, yên bình.
Bước qua cổng chùa, du khách có thể dành thời gian tham quan chính điện, vãn cảnh khuôn viên, chiêm bái tượng Bồ tát Quán Thế Âm và tìm hiểu những dấu tích lịch sử còn được lưu giữ tại đây. Sự kết hợp giữa không gian thờ tự, các công trình tượng Phật và cảnh quan thiên nhiên khiến chuyến tham quan không chỉ dừng lại ở hoạt động tín ngưỡng mà còn mở ra cơ hội khám phá một nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của cộng đồng cư dân miền Tây.
Đặc biệt, bên cạnh những công trình được xây dựng trong các giai đoạn gần đây, ngôi chính điện cũ vẫn được lưu giữ bên cạnh chính điện hiện nay. Những dấu tích kiến trúc qua các lần trùng tu góp phần phản ánh quá trình thay đổi của ngôi chùa, từ một cơ sở Phật giáo làng quê giản dị đến quần thể kiến trúc tâm linh có quy mô lớn hơn.
Điểm đến để tìm hiểu văn hóa và đời sống tâm linh Nam Bộ
Chùa Hưng Thiện là một trong những địa điểm cho thấy vai trò của ngôi chùa trong đời sống cộng đồng Nam Bộ. Ở đây, chùa không đơn thuần là nơi thờ tự hay tổ chức các nghi lễ Phật giáo, mà còn là không gian gắn kết người dân, lưu giữ ký ức lịch sử và duy trì những giá trị văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ.
Đến với Hưng Thiện Tự, du khách có thể cảm nhận sự giao thoa giữa nhiều lớp giá trị: vẻ trang nghiêm của kiến trúc Phật giáo, quy mô ấn tượng của tượng Bồ tát Quán Thế Âm, câu chuyện lịch sử cách mạng và khung cảnh thanh bình của miền quê sông nước. Mỗi góc trong khuôn viên đều mở ra một cách tiếp cận khác nhau, từ tìm hiểu lịch sử hình thành ngôi cổ tự, khám phá nghệ thuật tạo hình tượng Phật đến quan sát đời sống tín ngưỡng của người dân địa phương.
Giữa nhịp sống ngày càng đổi thay, Chùa Hưng Thiện vẫn là nơi người dân tìm về để thực hành tín ngưỡng, gửi gắm niềm tin và tìm kiếm sự an yên. Với du khách, đây cũng là dịp để hiểu thêm về một vùng đất Nam Bộ giàu truyền thống, nơi những ngôi chùa không chỉ là biểu tượng của đời sống tâm linh mà còn là một phần không thể tách rời trong lịch sử và văn hóa cộng đồng.
Một chuyến ghé thăm Chùa Hưng Thiện vì thế không chỉ là hành trình chiêm bái tượng Phật Bà giữa miền Tây, mà còn là cơ hội khám phá câu chuyện về một ngôi cổ tự hơn 150 năm tuổi – nơi tinh thần Phật giáo, ký ức lịch sử và đời sống văn hóa địa phương cùng hiện diện trong một không gian.











