Câu chuyện về Nguyễn Công Triều: từ người con nghèo của làng đến vị Thành hoàng được nhân dân tôn kính
Nhân vật gắn bó sâu sắc nhất với lịch sử đình Đông Lao là Nguyễn Công Triều, sinh năm 1614 trong một gia đình nông dân nghèo tại địa phương. Thuở nhỏ, ông sớm mồ côi cha mẹ, từng nương nhờ tại chùa Đại Bi trong làng. Lớn lên, ông rời quê ra Thăng Long, bắt đầu con đường binh nghiệp và từng bước trở thành một võ quan có vị trí quan trọng trong chính quyền Lê – Trịnh.
Trong sự nghiệp của mình, Nguyễn Công Triều tham gia nhiều hoạt động quân sự, góp phần trấn giữ vùng biên giới phía Bắc và giải quyết những biến động chính trị, quân sự đương thời. Ông từng đảm nhiệm các chức vụ quan trọng, trong đó có chức Trấn thủ Sơn Tây. Những công trạng được ghi nhận qua sử liệu và hệ thống sắc phong của các triều vua đã cho thấy vị thế của ông trong bộ máy chính quyền đương thời.
Tuy nhiên, điều khiến Nguyễn Công Triều trở thành nhân vật đặc biệt trong ký ức của người dân Đông Lao không chỉ nằm ở sự nghiệp quan trường. Sau nhiều năm làm việc trong triều đình, khi trở về quê hương, ông dành nhiều tâm sức và tài sản để chăm lo đời sống cộng đồng. Ông vận động nhân dân hai làng trước đây hợp nhất thành một đơn vị cư trú chung, góp tiền xây dựng đình, mở chợ, sửa sang các công trình tín ngưỡng, đào ngòi tiêu úng, cải tạo đồng ruộng và xây dựng đường sá phục vụ sinh hoạt, sản xuất.
Những việc làm ấy có ý nghĩa thiết thực đối với đời sống của người dân, góp phần tạo dựng nền nếp sinh hoạt và sự gắn kết trong cộng đồng làng xã. Theo tư liệu nghiên cứu của nhà dân tộc học Bùi Xuân Đính đăng trên Tạp chí Hán Nôm, Nguyễn Công Triều từng bỏ ra 1.000 quan tiền để nhân dân dựng đình chung và lập chợ chung. Chính những đóng góp đối với quê hương đã khiến ông được người dân Đông Lao ghi nhớ như một vị ân nhân và suy tôn làm Thành hoàng làng.
Câu chuyện ấy mang đến cho đình Đông Lao một ý nghĩa riêng. Ngôi đình không chỉ là nơi thờ phụng một nhân vật lịch sử có công với đất nước, mà còn là nơi lưu giữ ký ức về một người con trở về xây dựng quê hương, lấy sự ổn định và đời sống của cộng đồng làm một trong những mối quan tâm lớn của mình.
Những dấu tích lịch sử và giá trị kiến trúc của ngôi đình
Trải qua nhiều biến động lịch sử, đình Đông Lao từng phải chịu những tổn thất đáng kể. Ngôi đình cũ bị thực dân Pháp đốt cháy ngày 4/7/1947 và được nhân dân địa phương dựng lại vào năm 1992. Dù kiến trúc hiện nay không còn nguyên vẹn như công trình xưa, những tư liệu và hiện vật được lưu giữ tại di tích vẫn góp phần tái hiện một giai đoạn lịch sử đáng chú ý của làng Đông Lao.
Một trong những giá trị nổi bật của đình là hệ thống tư liệu Hán Nôm liên quan đến Nguyễn Công Triều. Đáng chú ý là 14 đạo sắc phong của các triều vua phong kiến, trong đó đạo sắc có niên đại sớm nhất vào năm Thịnh Đức thứ nhất (1653). Đặc biệt, có tám đạo sắc được ban khi ông còn sống, ghi nhận những chức tước và phẩm hàm mà ông được triều đình trao tặng. Đây là nguồn tư liệu có giá trị để tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp và vị trí của Nguyễn Công Triều trong lịch sử chính trị, quân sự thời Lê – Trịnh.
Bên cạnh sắc phong, đình còn lưu giữ một văn bia có niên đại năm Chính Hòa thứ 7 (1687). Nội dung bia ghi lại công đức của Nguyễn Công Triều đối với dân làng, từ việc đóng góp tiền của xây dựng đình, sửa chữa chùa đến đào ngòi tiêu úng, cải thiện điều kiện sản xuất và sinh hoạt. Những dòng văn khắc không chỉ thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng đối với một nhân vật có công, mà còn cung cấp những thông tin quý giá về tổ chức làng xã, các dòng họ, chức danh và đời sống cộng đồng Đông Lao vào thế kỷ XVII.
Đặc biệt, các tư liệu này còn giúp người nghiên cứu hình dung rõ hơn cách thức một cộng đồng làng xã xưa ghi nhớ và duy trì mối quan hệ với những người có công. Việc thờ phụng Thành hoàng không đơn thuần là hoạt động tín ngưỡng, mà còn thể hiện sự tri ân, gắn kết cộng đồng và duy trì những quy ước chung trong đời sống làng quê.
Về tổng thể, đình Đông Lao mang những đặc trưng quen thuộc của không gian đình làng Bắc Bộ, nơi kiến trúc thờ tự gắn bó với đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cư dân địa phương. Các hạng mục kiến trúc, không gian thờ phụng và hệ thống văn bia cùng tạo nên một chỉnh thể di tích có giá trị lịch sử, văn hóa. Năm 2025, đình Đông Lao chính thức được UBND thành phố Hà Nội xếp hạng là Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cấp Thành phố theo Quyết định số 2618/QĐ-UBND ngày 24/5/2025.
Đình Đông Lao: không gian gìn giữ tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng
Nếu những văn bia và sắc phong giúp người hôm nay tiếp cận lịch sử qua tư liệu, thì các hoạt động tín ngưỡng tại đình lại cho thấy cách những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng. Đình Đông Lao thờ Đức Đại vương Nguyễn Công Triều cùng hai vị Thành hoàng gắn với lịch sử hai làng Kẻ Trước và Kẻ Sau. Việc cùng thờ phụng các vị thần trong một không gian chung cũng phản ánh quá trình hình thành và gắn kết cộng đồng cư dân Đông Lao qua các thời kỳ.
Hằng năm, đình là nơi diễn ra hội đình Đông Lao với các nghi thức truyền thống như rước kiệu, tế lễ cùng những hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian. Phần lễ thể hiện lòng thành kính, sự tưởng nhớ công đức các vị thần được thờ phụng; phần hội lại mang đến không khí vui tươi, tạo điều kiện để người dân gặp gỡ, giao lưu và cùng tham gia vào những sinh hoạt văn hóa chung.
Những nghi thức ấy không chỉ có ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần duy trì mối liên hệ giữa các thế hệ trong làng. Với người cao tuổi, lễ hội là dịp nhắc nhớ những phong tục, tập quán và câu chuyện được truyền lại từ cha ông. Với thế hệ trẻ, đây là cơ hội để tìm hiểu về lịch sử quê hương, về những nhân vật được cộng đồng tôn kính và về cách thức tổ tiên xây dựng, gìn giữ nếp sống làng xã.
Đáng chú ý, câu chuyện về Nguyễn Công Triều còn được lưu giữ trong một không gian di sản rộng hơn tại Đông Lao, bao gồm đình, chùa Đại Bi và nhà thờ Nguyễn Công Triều. Mỗi công trình gắn với một khía cạnh khác nhau trong cuộc đời và những đóng góp của ông. Trong đó, chùa Đại Bi là nơi ông từng nương nhờ khi còn nhỏ, sau này được ông góp công tu sửa để tri ân nhà chùa; phía sau chùa có nơi thờ phụng ông cùng pho tượng chân dung bằng đá xanh được tạc khi ông còn sống. Những địa điểm này bổ sung cho nhau, tạo nên một hệ thống di tích có giá trị trong việc tìm hiểu lịch sử nhân vật và đời sống văn hóa của làng Đông Lao.
Đến với đình Đông Lao, không chỉ để tìm hiểu về một công trình tín ngưỡng truyền thống, mà còn có dịp khám phá câu chuyện về một vị võ quan thế kỷ XVII, về quá trình hình thành làng xã và cách một cộng đồng gìn giữ ký ức lịch sử qua nhiều thế hệ. Những đạo sắc phong, văn bia và nghi thức thờ phụng nơi đây là những mảnh ghép giúp tái hiện một phần đời sống chính trị, văn hóa và xã hội Việt Nam thời Lê – Trịnh.
Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại của Hà Nội, đình Đông Lao vẫn mang trong mình những giá trị đáng trân trọng của một làng quê Bắc Bộ: truyền thống tri ân tiền nhân, tinh thần gắn kết cộng đồng và ý thức gìn giữ di sản của cha ông. Có lẽ, điều đáng nhớ nhất khi ghé thăm ngôi đình chính là câu chuyện về một người từng đi lên từ gian khó, thành đạt trong sự nghiệp nhưng vẫn dành tâm sức trở về chăm lo cho quê hương. Đó cũng là một cách để hiểu thêm rằng, di sản không chỉ được tạo nên bởi những công trình kiến trúc hay hiện vật cổ, mà còn được nuôi dưỡng từ ký ức, lòng biết ơn và những giá trị tốt đẹp mà cộng đồng tiếp tục gìn giữ qua thời gian.











