Đầu tượng thần Shiva bằng vàng là một trong những hiện vật kim hòan đặc sắc nhất của nghệ thuật Chăm Pa còn được lưu giữ tại Việt Nam. Không chỉ thể hiện trình độ chế tác kim lọai qúy đạt đến độ tinh xảo, hiện vật còn phản ánh đời sống tín ngưỡng Ấn Độ giáo và vai trò trung tâm của thần Shiva trong hệ tư tưởng chính trị – tôn giáo của vương quốc Chăm Pa. Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, hiện vật đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2015. Hiện nay, bảo vật được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Quảng Nam.

Hiện vật được phát hiện ngày 23 tháng 7 năm 1997 tại thôn Phú Long, xã Đại Thắng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, trong quá trình một người dân địa phương đào tìm phế liệu. Phát hiện này đã bổ sung thêm một minh chứng đặc biệt quan trọng cho di sản văn hóa Chăm Pa, đồng thời cho thấy phạm vi phân bố rộng lớn của các trung tâm thờ tự Shiva trên vùng đất Quảng Nam, vượt ra ngòai không gian của Thánh địa Mỹ Sơn.

Đầu tượng được chế tác bằng vàng, cao 24 cm, rộng 11,3 cm và nặng khỏang 0,58 kg. Mặc dù có kích thước không lớn, hiện vật gây ấn tượng bởi kỹ thuật kim hòan điêu luyện. Tượng được tạo tác bằng phương pháp gò và hàn trên chất liệu vàng, với cấu trúc rỗng bên trong, phản ánh trình độ chế tác kim lọai bậc cao của nghệ nhân Chăm Pa. Lớp phủ màu cánh gián trên bề mặt được xử lý có chủ đích, góp phần tạo nên vẻ trang nghiêm và cổ kính cho hiện vật.

Gương mặt thần Shiva được khắc họa với thần thái uy nghiêm nhưng thanh thản. Những đường nét như hàng ria mép rậm, sống mũi cao, đôi môi khẽ mỉm cười và đặc biệt là con mắt thứ ba nổi bật giữa trán đều tuân thủ chặt chẽ quy chuẩn tạo hình của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa. Mái tóc được kết thành những lọn cuộn cao, trong khi phần cổ có ba ngấn và loe rộng ở phía dưới với bốn lỗ chữ nhật, cho thấy đây vốn là bộ phận gắn vào kosa – lớp vỏ kim loại bao bọc linga bằng sa thạch trong nghi lễ thờ thần Shiva.

Trong tín ngưỡng Ấn Độ giáo của người Chăm, Shiva được tôn thờ là đấng tối cao, biểu tượng cho quyền năng sáng tạo và bảo hộ vương quốc. Đầu tượng bằng vàng không chỉ mang ý nghĩa thờ tự mà còn thể hiện mối liên kết mật thiết giữa thần quyền và vương quyền. Việc sử dụng vàng - chất liệu quý giá nhất - để chế tác kosa phản ánh niềm tin của các vương triều Chăm rằng những lễ vật cao quý dâng lên thần Shiva sẽ mang lại sự hưng thịnh, ổn định và sức mạnh cho quốc gia. Trong các nghi lễ lớn, lớp vỏ kosa được tháo mở để thực hiện nghi thức tắm rửa linga, một nghi lễ thiêng liêng giữ vị trí trung tâm trong truyền thống thờ phụng của phái Saivite.

Về giá trị lịch sử và nghệ thuật, đầu tượng thần Shiva bằng vàng là một hiện vật đặc biệt quý hiếm. Cùng với một hiện vật tương tự được phát hiện tại Phan Thiết, đây là một trong hai hiện vật bằng vàng thuộc cấu trúc linga–kosa còn được biết đến tại Việt Nam. Phong cách tạo hình của bảo vật có nhiều điểm tương đồng với tượng thần Shiva tại tháp C1, Thánh địa Mỹ Sơn, góp phần khẳng định sự thống nhất về nghệ thuật tạo hình và tư duy biểu tượng của văn hóa Chăm Pa vào khoảng thế kỷ X.

Ngày nay, đầu tượng thần Shiva bằng vàng không chỉ là một kiệt tác của nghệ thuật kim hoàn cổ, mà còn là tư liệu vật chất đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu lịch sử, tôn giáo và mỹ thuật Chăm Pa. Bảo vật góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa tín ngưỡng, quyền lực vương triều và nghệ thuật tạo hình, đồng thời khẳng định vị thế của Quảng Nam như một trong những trung tâm văn hóa – tôn giáo tiêu biểu của vương quốc Chăm Pa trong lịch sử.