Hiện đang được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Quảng Ninh, bình gốm men vẽ nhiều màu thời Lê sơ, thế kỷ XV là một trong những bảo vật quốc gia tiêu biểu cho đỉnh cao kỹ nghệ gốm sứ Đại Việt. Với chiều cao 46 cm, miệng loe rộng, thân nở đầy đặn và dáng vẻ còn khá nguyên vẹn, hiện vật không chỉ gây ấn tượng bởi kích thước mà còn bởi hệ thống hoa văn được trang trí dày đặc trên tòan bộ mặt ngòai, từ miệng đến chân đế.
Điểm đặc sắc nhất của chiếc bình nằm ở nghệ thuật trang trí nhiều màu trên cả hai bề mặt dưới men và trên men. Thành miệng được tạo hình 16 cánh sen xếp liền nhau thành một băng tròn khép kín, mỗi lớp cánh mang một sắc độ riêng: đỏ nâu ở lớp trong cùng, xanh lá ở lớp giữa và xanh lam ở lớp ngoài. Bên dưới là đồ án chính gần như phủ kín phần thân trên: hai con rồng bay lượn vờn ngọc báu theo chiều kim đồng hồ.

Hình rồng trên bình mang dáng vẻ mạnh mẽ mà vẫn uyển chuyển. Đầu rồng ngẩng cao, miệng nhả ngọc, thân uốn nhiều khúc, đuôi duỗi thẳng như bánh lái, bốn chân đang đạp mây với thế vươn tới đầy sinh khí. Ngọc báu được tạo hình như một vòng xoáy ốc, khiến tổng thể hoa văn gợi cảm giác chuyển động liên tục, như một biểu tượng của vũ trụ vận hành không ngừng. Chính cách tạo hình ấy, cùng gam màu chu sa chủ đạo, khiến nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chiếc bình có thể gắn với những nghi lễ hoặc quan niệm mang màu sắc Đạo giáo.
Không chỉ giàu ý nghĩa biểu tượng, bình gốm còn là chứng tích cho trình độ sản xuất gốm sứ rất cao của thời Lê sơ. Việc chế tác một hiện vật như vậy đòi hỏi đất sét trắng đã được lọc luyện kỹ, kỹ thuật nung ở nhiệt độ cao và đặc biệt là tay nghề tinh tế trong việc phối hợp nhiều màu vẽ. Người thợ phải thực hiện ít nhất hai lần trang trí và nung, trong đó có cả vẽ dưới men lẫn vẽ trên men. Đáng chú ý hơn, các phân tích còn cho thấy sự hiện diện của vàng trên lớp men, một kỹ thuật vô cùng hiếm và đòi hỏi tay nghề đặc biệt cao.
So với các dòng gốm tiêu biểu của thời Lý - Trần như men trắng, men lục hay hoa nâu, gốm Lê sơ nổi bật với men vẽ lam và đặc biệt là men vẽ nhiều màu. Nếu đặt trong bối cảnh khu vực, hiện vật này càng cho thấy sức sáng tạo của thợ gốm Đại Việt. Không chỉ tiếp thu kỹ thuật từ truyền thống gốm men nhiều màu của phương Bắc, họ còn tạo nên dấu ấn riêng khi sử dụng vàng như một màu vẽ trên men - điều được cho là xuất hiện sớm và rất đặc sắc trong lịch sử gốm Việt.

Một chi tiết khác cũng gợi nhiều suy nghĩ là hình tượng rồng bốn móng. Dù thường gắn với đẳng cấp cao trong mỹ thuật cung đình, các nhà nghiên cứu không xem đây đơn thuần là dấu hiệu dành riêng cho vương quyền. Sự xuất hiện của kiểu rồng này trên những sản phẩm gốm cao cấp, kể cả các hiện vật được tìm thấy từ tàu đắm ngoài khơi, cho thấy nó còn có thể biểu thị vị thế đặc biệt của dòng gốm sang trọng bậc cao, chỉ đứng sau những đồ dùng dành riêng cho nhà vua.
Từ một chiếc bình gốm, người xem có thể lần theo cả một thế giới biểu tượng, kỹ thuật và thị hiếu thẩm mỹ của thế kỷ XV. Đó là thế giới nơi rồng không chỉ là linh vật trang trí, mà còn là hình ảnh của quyền lực, vũ trụ và niềm tin; nơi màu sắc không chỉ để làm đẹp, mà còn chuyên chở tư tưởng; và nơi tài nghệ của người thợ Đại Việt đã đủ sức tạo nên một bảo vật vừa tinh xảo, vừa đầy bí ẩn cho đến hôm nay.







