Tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng, còn được biết đến với tên gọi Tượng Thần Shiva, là tác phẩm điêu khắc đá tiêu biểu của nghệ thuật Champa, có niên đại khoảng thế kỷ IX–X. Hình tượng một tu sĩ trong tư thế tĩnh tọa được thể hiện với những đường nét vừa mang tính thần linh, vừa gần gũi với hình dáng con người, cho thấy sự kết hợp đặc sắc giữa tín ngưỡng Ấn Độ giáo và truyền thống tạo hình bản địa của cư dân Chăm. Tác phẩm đồng thời phản ánh trình độ cao của kỹ thuật tạc tượng đá Champa trong giai đoạn nghệ thuật đạt đến sự phát triển rực rỡ.

Hiện vật được chế tác nguyên khối bằng đá, gồm ba bộ phận: bệ tượng, thân tượng và tấm tựa phía sau, với tổng trọng lượng khoảng 500 kg. Tượng thể hiện một tu sĩ ngồi thiền trên bệ đá gần vuông, lưng tựa vào phiến đá được cách điệu như hình dáng một ngôi đền tháp Champa. Phía trên đầu là vầng hào quang hình búp sen, tạo nên một bố cục vừa cân xứng vừa giàu tính biểu tượng. Hiện vật hiện được lưu giữ và bảo quản tại Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi.

Một trong những đặc điểm nổi bật của tác phẩm là nghệ thuật khắc họa khuôn mặt. Gương mặt tu sĩ được thể hiện với vầng trán rộng, đôi mắt lớn, mũi thẳng, môi dày, ria mép và bộ râu dài được chạm khắc tỉ mỉ. Những đặc điểm này không chỉ tạo nên vẻ đôn hậu, thanh tĩnh mà còn mang đậm dấu ấn nhân chủng của cư dân Chăm. Trên đầu tượng là mũ kirita-mukuta hình chóp cụt, quanh cổ đeo chuỗi hạt. Thân tượng được tạo hình đầy đặn, khoác sampot với những nếp gấp được diễn tả rõ ràng. Trong tư thế thiền định, chân phải gác lên chân trái, hai bàn tay đặt nhẹ trên đầu gối, tay phải cầm chuỗi hạt và tay trái nâng đóa sen.

Sự kết hợp giữa các chi tiết tạo hình và biểu tượng tôn giáo tạo nên một hình tượng đặc biệt. Hoa sen, chuỗi hạt, hào quang và tư thế thiền định đều gợi liên tưởng đến sự thanh tịnh, trí tuệ và năng lực tinh thần. Đặc biệt, hình tượng Shiva – vị thần tối cao của Ấn Độ giáo – được thể hiện dưới dáng vẻ một tu sĩ hành thiền cho thấy quá trình tiếp biến và bản địa hóa sâu sắc các yếu tố tôn giáo có nguồn gốc từ Ấn Độ trong đời sống văn hóa Champa. Thần linh không xuất hiện với vẻ uy quyền tuyệt đối mà được diễn tả qua hình ảnh một con người tĩnh tại, minh triết và gần gũi.

Về phương diện lịch sử, tác phẩm là nguồn tư liệu vật chất quan trọng góp phần nhận diện đời sống tôn giáo và văn hóa của vương quốc Champa trong khoảng thế kỷ IX–X. Hình tượng Shiva trong tư thế tu sĩ phản ánh vị trí của tín ngưỡng Shaivism trong đời sống tinh thần của cư dân Chăm, đồng thời cung cấp những dữ liệu có giá trị về nghệ thuật, trang phục và đặc điểm tạo hình con người trong xã hội Champa cổ. Tác phẩm vì thế không chỉ có giá trị như một hiện vật tôn giáo mà còn là chứng tích về một giai đoạn phát triển quan trọng của lịch sử văn hóa miền Trung Việt Nam.

Về mỹ thuật, Tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng được xem là một tác phẩm đặc sắc trong truyền thống điêu khắc tượng tu sĩ Champa. Nghệ nhân đã khai thác hiệu quả chất liệu đá để tạo nên hình khối chắc khỏe nhưng không nặng nề, đồng thời xử lý tinh tế các chi tiết của khuôn mặt, cơ thể, trang phục và đồ trang sức. Sự chuyển biến giữa những đường nét mạnh mẽ, uy nghi và những chi tiết mềm mại, thanh thóat cho thấy những đặc điểm quan trọng trong tiến trình phát triển của nghệ thuật Champa, từ ảnh hưởng của phong cách Đồng Dương đến những biểu hiện ngày càng mềm mại của nghệ thuật Trà Kiệu.

Đáng chú ý, tấm tựa phía sau không chỉ có chức năng tạo thế vững cho tượng mà còn được tạo hình như một kiến trúc tháp, kết hợp với hào quang hình búp sen phía trên đầu. Sự thống nhất giữa hình tượng con người, biểu tượng tôn giáo và ngôn ngữ kiến trúc tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật giàu tính biểu tượng. Qua đó, tác phẩm cho thấy tư duy tạo hình đặc trưng của nghệ thuật Champa, trong đó điêu khắc không tách rời kiến trúc và tín ngưỡng.

Hiện nay, Tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng được lưu giữ tại Bảo tàng Tổng hợp Quảng Ngãi, góp phần làm phong phú hệ thống tư liệu về di sản văn hóa Champa ở miền Trung. Từ một tác phẩm điêu khắc đá có quy mô lớn, hiện vật mở ra nhiều hướng tiếp cận về lịch sử tôn giáo, nghệ thuật, nhân học và quá trình giao lưu văn hóa giữa Ấn Độ với cư dân bản địa Đông Nam Á. Qua đó, pho tượng không chỉ lưu giữ dấu ấn của một nền văn minh cổ mà còn cho thấy khả năng tiếp nhận, chuyển hóa và sáng tạo của cư dân Champa trong quá trình kiến tạo bản sắc văn hóa của mình.