Tượng Phật đá Khánh Bình là một tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo thuộc văn hóa Óc Eo, có niên đại khoảng thế kỷ VI–VII. Được tạc từ sa thạch nguyên khối với kỹ thuật tạo hình tinh luyện, pho tượng phản ánh trình độ phát triển cao của nghệ thuật điêu khắc đá ở vùng Nam Bộ trong thời kỳ Óc Eo, đồng thời cho thấy sự giao lưu, tiếp biến giữa nghệ thuật Phật giáo Ấn Độ và truyền thống tạo hình bản địa.

Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, Tượng Phật đá Khánh Bình được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15 tháng 01 năm 2020. Hiện vật mang số đăng ký BTAG.5597/Đ, hiện được lưu giữ, bảo quản và phát huy giá trị tại Bảo tàng tỉnh An Giang.

Pho tượng được tạo tác từ một khối sa thạch liền khối, cao 71,2 cm, dày 12,1 cm tại vị trí lớn nhất và có trọng lượng khoảng 33 kg. Hình tượng Đức Phật được thể hiện trong tư thế đứng thẳng cân đối, đặt trên bệ tròn có viền đơn giản và chốt trụ phía dưới. Phần đầu có khối urna nổi rõ, mái tóc xoắn ốc phủ kín; khuôn mặt đầy đặn, đôi mắt khép hờ hướng xuống, đôi tai dài chạm gần tới vai, tạo nên vẻ tĩnh tại và trang nghiêm. Thân tượng nở nang, cân đối với phần eo thanh thoát; áo cà sa phủ kín cơ thể và kéo dài đến cổ chân. Hai tay đưa về phía trước, tay phải kết ấn thuyết pháp (Vitarka mudra), tay trái giữ nhẹ vạt áo, góp phần làm nổi bật thần thái an tĩnh và trang nghiêm của hình tượng.

Đặc điểm tạo hình của pho tượng cho thấy sự hiện diện rõ nét của những quy chuẩn tạo tượng Phật có nguồn gốc từ nghệ thuật Ấn Độ, đồng thời được điều chỉnh phù hợp với quan niệm thẩm mỹ và tín ngưỡng của cư dân Óc Eo. Tư thế đứng abhanga, ấn thuyết pháp, hình thức urna và những đặc điểm tạo hình của khuôn mặt là những dấu hiệu cho thấy mối liên hệ rộng mở của nghệ thuật Phật giáo Nam Bộ với các trung tâm văn hóa bên ngoài. Tuy nhiên, cách thể hiện hình khối, tỷ lệ cơ thể và thần thái nhân vật vẫn mang những sắc thái riêng, thể hiện quá trình tiếp biến và bản địa hóa trong nghệ thuật Óc Eo.

Về phương diện lịch sử, Tượng Phật đá Khánh Bình là một nguồn tư liệu vật chất có giá trị đặc biệt trong nghiên cứu văn hóa Óc Eo và lịch sử Phật giáo ở Nam Bộ. Trong số những hiện vật thuộc thời kỳ này, pho tượng nổi bật bởi mức độ hoàn chỉnh và chất lượng nghệ thuật cao, góp phần chứng minh sự phát triển của đời sống tôn giáo cũng như mối quan hệ giao lưu văn hóa và thương mại giữa khu vực Nam Bộ với các vùng thuộc không gian văn hóa Ấn Độ và Đông Nam Á từ hơn một thiên niên kỷ trước.

Trên phương diện mỹ thuật và kỹ thuật, giá trị của tác phẩm trước hết nằm ở khả năng xử lý một khối sa thạch lớn để tạo thành tượng tròn hòan chỉnh. Các khối cơ thể được tổ chức cân đối, đường nét được tiết chế nhưng vẫn tạo được sức sống và chiều sâu biểu cảm. Sự kết hợp giữa vẻ uy nghi của hình tượng Phật và những đường nét mềm mại, thanh thóat cho thấy trình độ tạo hình cao của nghệ nhân Óc Eo, đồng thời thể hiện quan niệm thẩm mỹ tinh tế của cộng đồng cư dân cổ ở vùng Nam Bộ.

Trong hệ thống di sản của An Giang, Tượng Phật đá Khánh Bình giữ vị trí quan trọng trong việc giới thiệu và nhận diện những giá trị tiêu biểu của văn hóa Óc Eo. Được bảo tồn tại Bảo tàng tỉnh An Giang, hiện vật không chỉ là đối tượng nghiên cứu đối với khảo cổ học, lịch sử nghệ thuật và tôn giáo học, mà còn là cầu nối trực quan giúp công chúng nhận diện diện mạo của một trung tâm văn hóa cổ từng có vị trí quan trọng trong mạng lưới giao lưu của khu vực.

Từ một khối đá sa thạch được chạm khắc cách đây hơn một nghìn bốn trăm năm, pho tượng lưu giữ không chỉ hình hài của một hình tượng Phật giáo, mà còn dấu tích về những dòng chảy văn hóa đã kết nối Nam Bộ với thế giới rộng lớn của thời cổ đại. Qua đó, Tượng Phật đá Khánh Bình trở thành một chứng tích tiêu biểu cho khả năng tiếp nhận, chuyển hóa và sáng tạo của văn hóa Óc Eo trong quá trình hình thành bản sắc nghệ thuật và tín ngưỡng của vùng đất Nam Bộ.