Thống đồng thời Trần là một hiện vật đặc biệt qúy hiếm, tiêu biểu cho trình độ đúc đồng và nghệ thuật trang trí kim lọai của Đại Việt dưới vương triều Trần, khỏang thế kỷ XIII–XIV. Với giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, mỹ thuật và kỹ thuật, hiện vật đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15 tháng 01 năm 2020.

Có số đăng ký BTQN 6124/KL1079, hiện vật hiện được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh. Được chế tác hoàn toàn bằng đồng, thống có chiều cao 37 cm, đường kính miệng từ 42,5 đến 43,5 cm, đường kính lớn nhất của thân 45 cm và đường kính đáy 37,5 cm, trọng lượng khoảng 15 kg. Tạo dáng hình trụ chắc khỏe, thành cong, miệng loe và phần thân phình nhẹ gợi liên tưởng đến dáng tang trống. Hai đôi quai nổi được bố trí đối xứng trên thân, tại điểm tiếp giáp với quai có chạm hình hoa mai nhiều cánh, vừa tạo hiệu quả trang trí vừa tăng độ vững chắc cho kết cấu hiện vật.

Giá trị nổi bật của chiếc thống còn được thể hiện qua hệ thống hoa văn chạm chìm được bố cục thành bốn băng trang trí chạy quanh thân. Băng trên cùng là đồ án sáu rồng trong tư thế bay, tiếp đến là dải hoa chanh – mô típ đặc trưng của mỹ thuật thời Trần. Nổi bật nhất là băng hoa văn trung tâm với những cảnh sinh hoạt và nghi lễ phong phú như vinh quy bái tổ, đấu vật, đấu kiếm và hội hè. Phần chân đế được bao quanh bởi dải cánh sen liên hoàn, tạo sự cân đối cho toàn bộ bố cục. Những hình ảnh được khắc họa trên thân thống không chỉ có giá trị trang trí mà còn mở ra nhiều thông tin về đời sống xã hội, sinh hoạt cộng đồng và quan niệm thẩm mỹ của cư dân Đại Việt đương thời.

Xét về lịch sử, thống đồng là nguồn tư liệu vật chất quý giá góp phần nhận diện đời sống xã hội và tinh thần thời Trần. Những cảnh đấu vật, đấu kiếm và hội hè phản ánh tinh thần thượng võ, không khí cộng đồng và dấu ấn của một thời kỳ thường được nhắc đến với sức mạnh quân sự, ý thức quốc gia và hào khí Đông A. Qua hệ thống hình tượng trên hiện vật, diện mạo của đời sống cung đình và dân gian thế kỷ XIII–XIV phần nào được tái hiện dưới một hình thức trực quan và sinh động.

Ở phương diện văn hóa và tín ngưỡng, thống đồng được xem là loại tế khí gắn với không gian nghi lễ. Hệ thống rồng, hoa sen và các mô típ trang trí không chỉ thể hiện quan niệm thẩm mỹ mà còn hàm chứa những lớp ý nghĩa biểu tượng liên quan đến quyền lực, tín ngưỡng và đời sống tinh thần. Sự hiện diện đồng thời của các yếu tố cung đình và tôn giáo cho thấy sự đan xen giữa đời sống chính trị, tín ngưỡng và văn hóa trong xã hội Đại Việt thời Trần.

Đặc biệt, hiện vật cho thấy rõ tính kế thừa và sáng tạo của nghệ thuật Đại Việt. Hình dáng phỏng theo dáng tang trống cùng mô típ rồng gợi nhắc truyền thống đồ đồng Đông Sơn, trong khi cách xử lý hoa văn và những cảnh sinh họat đời thường lại mang nét gần gũi với mỹ thuật thời Trần, đặc biệt là nghệ thuật gốm hoa nâu. Việc tổ chức nhiều băng trang trí với các chủ đề khác nhau trên một bề mặt kim lọai lớn cho thấy khả năng kiểm sóat bố cục, đường nét và kỹ thuật chạm khắc của nghệ nhân đương thời đạt trình độ cao.

Trong hệ thống di sản của Quảng Ninh, Thống đồng thời Trần là một trong những hiện vật có giá trị tiêu biểu, góp phần làm rõ chiều sâu lịch sử và truyền thống văn hóa của vùng đất này trong tiến trình lịch sử dân tộc. Tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh, hiện vật đồng thời giữ vai trò là điểm nhấn trong nghiên cứu, giáo dục và giới thiệu di sản, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận trực quan với nghệ thuật và đời sống Đại Việt thời Trần.

Qua nhiều thế kỷ, những hình ảnh được chạm trên mặt đồng vẫn lưu giữ dấu ấn của một xã hội từng giàu sức sống và bản lĩnh. Từ dáng thống vững chãi, hình rồng chuyển động đến những cảnh đấu vật, đấu kiếm và hội hè, hiện vật không chỉ phản ánh kỹ thuật thủ công tinh luyện mà còn kể lại một phần câu chuyện về con người, tín ngưỡng và đời sống Đại Việt trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt rực rỡ.