Tàu vận tải quân sự HQ671, tiền thân mang các phiên hiệu C41, 641 và RS05, là hiện vật đặc biệt tiêu biểu gắn với lịch sử hoạt động của "Đoàn tàu Không số" trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển. Hoạt động trong đội hình Lữ đoàn 125 Hải quân, con tàu đã đảm nhiệm những nhiệm vụ vận tải, chi viện chiến lược trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; đồng thời tiếp tục tham gia thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc sau năm 1975.

Không chỉ là một phương tiện vận tải quân sự, HQ671 còn là chứng tích vật chất đặc biệt về một giai đoạn lịch sử đầy gian khổ và hy sinh. Những dấu ấn còn hiện hữu trên con tàu góp phần tái hiện hoạt động của lực lượng Hải quân nhân dân Việt Nam trên tuyến đường biển chiến lược, qua đó phản ánh tinh thần mưu trí, dũng cảm và ý chí vượt qua mọi hiểm nguy của những thế hệ cán bộ, chiến sĩ đã làm nhiệm vụ trên biển.

Tàu HQ671 được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia ngày 25 tháng 12 năm 2017, khẳng định những giá trị đặc biệt về lịch sử, quân sự và văn hóa của hiện vật.

Con tàu được hạ thủy năm 1962, do Trung Quốc sản xuất và viện trợ cho Việt Nam năm 1964. Trong quá trình hoạt động, nhằm bảo đảm yêu cầu bí mật, tàu nhiều lần thay đổi phiên hiệu. Đầu năm 1967, tàu mang số hiệu C41; tháng 7 năm 1971 mang số hiệu 641; trong năm 1970 từng được ngụy trang dưới số hiệu RS05. Từ năm 1980, con tàu chính thức mang phiên hiệu HQ671. Trong quá trình phục vụ Hải quân nhân dân Việt Nam, tàu từng được biên chế tại Hải đội 413, Vùng 4 Hải quân năm 1982 và Hải đội 384, Cục Hậu cần Hải quân năm 2002. Hiện nay, tàu được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Hải quân, thành phố Hải Phòng.

HQ671 thuộc loại phương tiện vận tải quân sự, có chiều dài 31 m, chiều rộng 5,8 m và chiều cao 11,7 m tính từ đáy tàu đến đỉnh cột cờ. Tàu có trọng tải 50 tấn, lượng giãn nước 165 tấn và được thiết kế với hai hầm hàng chuyên dụng phục vụ vận chuyển vũ khí, hàng hóa và trang thiết bị kỹ thuật. Quy mô và kết cấu của con tàu cho thấy sự phù hợp giữa thiết kế phương tiện với yêu cầu vận tải bí mật, cơ động trên các tuyến biển dài trong điều kiện chiến tranh.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, HQ671 đã thực hiện thành công 20 chuyến hải trình, vận chuyển gần 400 tấn vũ khí, hàng hóa và đưa đón cán bộ chi viện cho nhiều bến thuộc khu vực Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Các địa danh như Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Phú Yên, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bạc Liêu và Cà Mau đã ghi dấu hành trình hoạt động của con tàu.

Một trong những chiến công tiêu biểu của HQ671 diễn ra vào tháng 4 năm 1970. Trong suốt 8 ngày đêm, tàu phải tìm cách vượt qua sự theo dõi và phong tỏa gắt gao của đối phương để đưa 58 tấn vũ khí, hỏa lực vào bến Hang Hố, Cà Mau. Thành công của chuyến đi góp phần tăng cường năng lực chiến đấu cho lực lượng vũ trang Quân khu 9, đồng thời thể hiện rõ khả năng tổ chức, điều khiển và xử trí linh hoạt của cán bộ, chiến sĩ trên những chuyến hải trình đặc biệt nguy hiểm.

Tàu HQ 671 trong kháng chiến chống Mỹ mang số hiệu 641

Trong Chiến dịch mùa Xuân năm 1975, HQ671 tiếp tục tham gia vận chuyển lực lượng Đặc công Hải quân, Đoàn 126, thực hiện nhiệm vụ giải phóng đảo Sơn Ca thuộc quần đảo Trường Sa. Sau khi đất nước thống nhất, con tàu tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ trên biển. Năm 1978, tàu tham gia tìm kiếm, cứu hộ và đưa về an toàn 7 chiến sĩ đảo Phan Vinh bị sóng cuốn trôi. Đặc biệt, ngày 14 tháng 3 năm 1988, cán bộ, chiến sĩ trên tàu đã dũng cảm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, cứu hộ đồng đội tại khu vực các đảo Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm.

Những chiến công trong suốt quá trình hoạt động đã làm nên giá trị lịch sử đặc biệt của HQ671. Con tàu được Đảng và Nhà nước hai lần phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, vào các năm 1973 và 1989. Tám cán bộ, chiến sĩ từng công tác trên tàu cũng được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Vượt lên giá trị của một phương tiện quân sự, HQ671 đã trở thành biểu tượng của "Đoàn tàu Không số" và tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển. Con tàu phản ánh một phương thức vận tải chiến lược được tổ chức trong điều kiện đặc biệt bí mật, nơi mỗi chuyến đi đều đòi hỏi bản lĩnh, trí tuệ, kinh nghiệm hàng hải và sự sẵn sàng hy sinh của những người thực hiện nhiệm vụ. Những hành trình vượt qua hàng nghìn hải lý giữa sự kiểm soát gắt gao của đối phương đã thể hiện rõ nghệ thuật tổ chức và thực hành chiến tranh nhân dân trên biển của Việt Nam.

Ở phương diện khoa học và kỹ thuật quân sự, HQ671 là nguồn tư liệu vật chất quý giá phục vụ nghiên cứu về phương tiện vận tải đường biển trong chiến tranh. Khả năng vận hành, bảo dưỡng và khai thác con tàu trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, hành trình dài ngày và yêu cầu bảo đảm bí mật cao cho thấy trình độ tổ chức hậu cần, kỹ thuật hàng hải và năng lực điều khiển phương tiện của Hải quân nhân dân Việt Nam. Chính sự kết hợp giữa phương tiện, con người và phương thức tác chiến đã tạo nên hiệu quả đặc biệt của những chuyến vận tải trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Hải quân ở Hải Phòng, HQ671 giữ vị trí quan trọng trong không gian trưng bày về lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam. Với quy mô nguyên chiếc và khả năng trực quan cao, con tàu tạo điều kiện để công chúng hình dung cụ thể hơn về điều kiện sinh hoạt, phương tiện và những gian khổ mà các thế hệ cán bộ, chiến sĩ từng trải qua trong những chuyến hải trình đặc biệt. Từ đó, HQ671 trở thành một địa chỉ giáo dục truyền thống có ý nghĩa, góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức về trách nhiệm bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Ngày nay, giữa không gian bảo tàng, HQ671 không chỉ được nhìn nhận như một phương tiện quân sự đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Con tàu còn là một chứng nhân của thời đại, nơi ký ức về những con người và hành trình trên biển được bảo lưu trong chính hình hài vật chất của hiện vật. Mỗi khoang tàu, mỗi hầm hàng và từng dấu tích còn lại trên thân tàu đều góp phần kể lại câu chuyện về một thế hệ đã vượt qua hiểm nguy để đưa nguồn lực chi viện đến chiến trường. Qua đó, HQ671 tiếp tục nối dài ký ức lịch sử từ quá khứ đến hiện tại, nhắc nhớ về giá trị của độc lập, thống nhất và chủ quyền biển đảo Việt Nam.