Phù điêu Phật Linh Sơn Bắc là một trong những phát hiện khảo cổ học có ý nghĩa đặc biệt đối với việc nghiên cứu lịch sử Phật giáo và nghệ thuật tạo hình ở Việt Nam thời kỳ đầu Công nguyên. Không chỉ là hiện vật tiêu biểu của văn hóa Óc Eo, tác phẩm còn là minh chứng quan trọng cho quá trình giao lưu văn hóa giữa Nam Á và Đông Nam Á, phản ánh sự du nhập sớm của Phật giáo vào vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Hiện vật được phát hiện trong cuộc khai quật khảo cổ năm 2019 tại di tích Linh Sơn Bắc, thuộc Quần thể di tích quốc gia đặc biệt Óc Eo – Ba Thê (ấp Trung Sơn, thị trấn Óc Eo, huyện Thọai Sơn, tỉnh An Giang). Bức phù điêu nằm trong lớp văn hóa có niên đại khỏang từ thế kỷ I đến thế kỷ IV, trong điều kiện địa tầng ổn định, góp phần xác định rõ bối cảnh lịch sử và niên đại của hiện vật.

Phù điêu được tạc trên một khối đá granite tự nhiên có kích thước lớn, cao khoảng 92 cm, rộng từ 65–74 cm và dày 28 cm. Hình tượng Đức Phật được thể hiện bằng lối tạo hình khái quát, giản lược nhưng giàu sức biểu cảm. Toàn bộ cơ thể được cấu thành từ những mảng khối lớn, phân chia rõ phần đầu, thân và chân. Đức Phật ngồi thiền trong tư thế hai chân bắt chéo, hai tay đưa lên trước ngực, gợi hình ảnh của một bậc giác ngộ đang nhập định. Dù các chi tiết khuôn mặt, tóc và y phục không được diễn tả tỉ mỉ, tác phẩm vẫn truyền tải được thần thái tĩnh tại và sự cân đối trong bố cục tạo hình.

Giá trị đặc sắc của phù điêu nằm ở phong cách nghệ thuật. Các nhà nghiên cứu nhận thấy tác phẩm có nhiều điểm tương đồng với truyền thống điêu khắc Phật giáo Mathura của Ấn Độ, phát triển mạnh trong khoảng thế kỷ I–IV. Hình tượng Đức Phật với thân hình khỏe khoắn, vai rộng, tư thế ngồi thiền và cách tổ chức khối lớn phản ánh những đặc trưng tiêu biểu của nghệ thuật Mathura – giai đoạn đầu tiên tượng Phật được thể hiện dưới hình thức nhân dạng. Đây là phong cách đã góp phần định hình những quy chuẩn tạo tượng Phật trong lịch sử mỹ thuật Phật giáo châu Á.

Một giá trị đặc biệt khác của hiện vật là dòng chữ khắc bằng tiếng Sanskrit theo kiểu chữ Brahmi ở phần dưới bệ tượng. Mặc dù thời gian và điều kiện bảo tồn khiến một số ký tự bị mài mòn, các nhà nghiên cứu vẫn xác định được một ký tự mang nội dung "Siddhattha" (Thích Ca). Sự xuất hiện của văn tự Brahmi trên phù điêu không chỉ cung cấp thêm căn cứ về niên đại mà còn là bằng chứng trực tiếp cho mối liên hệ giữa nghệ thuật Phật giáo Óc Eo với truyền thống Phật giáo Ấn Độ. Những phát hiện tương tự trên các tượng Phật Mathura càng củng cố nhận định về sự lan tỏa của tư tưởng và nghệ thuật Phật giáo theo các tuyến giao thương cổ trên biển.

Dưới góc độ lịch sử và văn hóa, phù điêu Phật Linh Sơn Bắc phản ánh vai trò của vùng Óc Eo như một trung tâm giao lưu quốc tế quan trọng trong những thế kỷ đầu Công nguyên. Tại đây, các yếu tố văn hóa bản địa đã tiếp nhận, chọn lọc và dung hợp với những ảnh hưởng từ Ấn Độ để hình thành nên diện mạo riêng của nền văn hóa Óc Eo. Sự hiện diện của hình tượng Đức Phật cùng văn tự Sanskrit cho thấy Phật giáo đã được truyền bá đến khu vực này từ rất sớm, góp phần hình thành đời sống tín ngưỡng của cư dân cổ.

Về phương diện mỹ thuật, tác phẩm đánh dấu một giai đoạn quan trọng trong lịch sử điêu khắc Phật giáo ở Đông Nam Á. Nghệ thuật tạo hình không hướng đến việc diễn tả chi tiết hiện thực mà tập trung vào cấu trúc khối lớn, nhịp điệu hình học và khả năng khái quát hóa hình tượng. Chính sự tối giản trong ngôn ngữ tạo hình đã tạo nên vẻ trang nghiêm, cô đọng và sức gợi đặc biệt của tác phẩm, đồng thời phản ánh trình độ tiếp thu và bản địa hóa nghệ thuật ngoại lai của cư dân Óc Eo.

Ngày nay, phù điêu Phật Linh Sơn Bắc được nhìn nhận là một trong những hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật Phật giáo sơ kỳ tại Việt Nam. Không chỉ góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và phát triển của văn hóa Óc Eo, tác phẩm còn mở ra những nhận thức mới về quá trình giao lưu văn hóa, sự truyền bá của Phật giáo và sự hình thành nghệ thuật điêu khắc Phật giáo ở Đông Nam Á. Với những giá trị nổi bật về lịch sử, khảo cổ học và mỹ thuật, phù điêu là minh chứng sinh động cho vai trò của Việt Nam trong mạng lưới kết nối văn minh khu vực suốt những thế kỷ đầu Công nguyên.