Di tích hiện còn lưu giữ các tư liệu thần tích, sắc phong, di vật và dấu tích liên quan đến lịch sử làng xã, tín ngưỡng Thành hòang, phong trào cách mạng và kháng chiến tại địa phương.

Đình Thái Khê nằm trên địa bàn thôn Thái Khê, nay thuộc xã Kiều Phú, thành phố Hà Nội. Khu vực này trước đây thuộc xã Cấn Hữu, huyện Quốc Oai, nằm trong vùng văn hóa xứ Đòai, nơi có nhiều di tích đình, chùa, đền, miếu và các thiết chế tín ngưỡng làng xã.

Sau sắp xếp hành chính từ ngày 01/7/2025, xã Kiều Phú là đơn vị hành chính mới của thành phố Hà Nội. Việc ghi địa danh hiện nay nên sử dụng: Đình Thái Khê, xã Kiều Phú, thành phố Hà Nội; khi cần đối chiếu tư liệu cũ có thể ghi thêm: trước đây thuộc xã Cấn Hữu, huyện Quốc Oai, Hà Nội.

Nhân vật được thờ

Đình Thái Khê thờ Trung Á đại vương làm Thành hòang làng. Theo Cục Di sản văn hóa, căn cứ vào các tài liệu thành văn còn lưu giữ tại Viện Thông tin Khoa học xã hội, thần tích – thần sắc làng Hữu Quang, tổng Thạch Thán, phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây, cùng bản thần tích và 14 đạo sắc phong còn lưu giữ tại đình, Thành hòang làng Thái Khê là Trung Á đại vương.

Việc thờ Thành hoàng tại đình phản ánh tín ngưỡng truyền thống của cư dân làng xã vùng Quốc Oai xưa. Đình là nơi diễn ra các nghi lễ cộng đồng, sinh hoạt tín ngưỡng và các hoạt động gắn với đời sống văn hóa của làng Thái Khê.

Kiến trúc và di vật

Các công trình kiến trúc của đình Thái Khê từng bị ảnh hưởng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Theo Cục Di sản văn hóa, mặc dù kiến trúc đình đã bị tiêu thổ trong giai đoạn này, di tích vẫn còn bảo lưu được một số mảng chạm khắc mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Bên cạnh dấu tích kiến trúc, đình còn lưu giữ nhiều giá trị di sản văn hóa phi vật thể và các di vật có niên đại từ thời Lê Trung hưng đến thời Nguyễn. Những tư liệu như thần tích, sắc phong, đồ thờ và các dấu tích liên quan đến sinh hoạt cộng đồng là nguồn tư liệu quan trọng để tìm hiểu lịch sử làng Thái Khê và vùng Cấn Hữu – Quốc Oai xưa.

Tại gian bên phải Đại bái đình Thái Khê có ban thờ phụng Lưỡng quốc Trạng nguyên Nguyễn Trực. Theo thông tin từ Cục Di sản văn hóa, trước đây làng Thái Khê có văn chỉ thờ Nguyễn Trực, nhưng công trình này bị phá hủy trong thời kháng chiến chống Pháp; đến năm 1998, địa phương đặt ban thờ trong đình để phụng thờ ông.

Dấu ấn lịch sử cách mạng

Đình Thái Khê là địa điểm gắn với phong trào cách mạng ở xã Cấn Hữu cũ và các địa phương lân cận. Từ trước Cách mạng tháng Tám, khoảng năm 1943, Thái Khê đã có cán bộ Việt Minh về gây dựng cơ sở, phát triển lực lượng vũ trang cách mạng. Đội thanh niên tự vệ của làng từng xuất quân từ đình Thái Khê để tham gia giành chính quyền ở huyện Quốc Oai và thành lập chính quyền lâm thời ở xã.

Tại đình Thái Khê còn diễn ra một số sự kiện trong giai đoạn đầu của chính quyền dân chủ nhân dân, trong đó có Tổng tuyển cử đầu tiên và hoạt động vận động “mùa đông binh sĩ” cho nhiều xã trong vùng. Theo tư liệu của Cục Di sản văn hóa, tháng 02/1947, đồng chí Tôn Đức Thắng đã vào đình Thái Khê thăm hỏi và nói chuyện với nhân dân, cán bộ xã trong khu vực.

Năm 1949, quân Pháp kéo từ thị xã Sơn Tây về càn quét Cấn Hữu, tập trung quân tại chợ Bương, trú quân ở đình Thái Khê rồi xây bốt chợ Bương. Khu vực này trở thành một vị trí chiếm đóng trên đê sông Tích, thuộc xã Cấn Hữu cũ.

Đình Thái Khê cũng từng là nơi đặt địa điểm liên lạc phục vụ chỉ đạo kháng chiến, địa điểm luyện quân và kho lương thực của hợp tác xã trong các giai đoạn sau đó.

Xếp hạng di tích

Ngày 09/9/2025, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định số 3234/QĐ-BVHTTDL về việc xếp hạng Di tích quốc gia – Di tích lịch sử Đình Thái Khê, xã Kiều Phú, thành phố Hà Nội.

Trước đó, trên địa bàn xã Kiều Phú mới có nhiều di tích lịch sử – văn hóa và kiến trúc nghệ thuật được Hà Nội đưa vào danh mục xếp hạng cấp Thành phố, như chùa Cấn Hạ, chùa Thái Khê, chùa Thế Trụ, chùa Thượng Khê, đền Đỗng Linh, đình Bái Ngoại, đình Cấn Giang, đình Đại Đồng, văn chỉ Kiều Phú và một số di tích khác.

Giá trị lịch sử – văn hóa

Đình Thái Khê là thiết chế tín ngưỡng truyền thống của làng Thái Khê, gắn với việc thờ Thành hoàng Trung Á đại vương. Di tích phản ánh đời sống văn hóa làng xã, tín ngưỡng thờ Thành hoàng, hệ thống thần tích – sắc phong và các nghi lễ cộng đồng của cư dân vùng Quốc Oai xưa.

Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, đình còn là địa điểm gắn với các sự kiện cách mạng, kháng chiến và hoạt động của lực lượng Việt Minh, thanh niên tự vệ, chính quyền cách mạng địa phương trong thế kỷ XX. 

Niên biểu tóm tắt

• Thời Hùng Vương thứ 18: Nhân vật Trung Á đại vương, Thành hoàng làng Thái Khê, được thần tích địa phương ghi nhận là vị tướng dưới thời Hùng Vương thứ 18.
• Thời Lê Trung hưng – Nguyễn: Đình Thái Khê lưu giữ các di vật, sắc phong và tư liệu liên quan đến tín ngưỡng Thành hoàng làng.
• 1943: Thái Khê có cán bộ Việt Minh gây dựng cơ sở và lực lượng vũ trang cách mạng.
• Cách mạng tháng Tám 1945: Đội thanh niên tự vệ làng Thái Khê xuất quân từ đình tham gia giành chính quyền ở huyện Quốc Oai và thành lập chính quyền lâm thời ở xã.
• Tháng 02/1947: Đồng chí Tôn Đức Thắng vào đình Thái Khê thăm hỏi và nói chuyện với nhân dân, cán bộ xã trong khu vực.
• 1949: Quân Pháp càn quét Cấn Hữu, trú quân tại đình Thái Khê và xây bốt chợ Bương.
• 1998: Địa phương đặt ban thờ Lưỡng quốc Trạng nguyên Nguyễn Trực trong đình Thái Khê.
• 01/7/2025: Xã Kiều Phú mới chính thức được thành lập theo sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.
• 09/9/2025: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 3234/QĐ-BVHTTDL xếp hạng Đình Thái Khê là Di tích lịch sử quốc gia.