Linga – Yoni gỗ Nhơn Thành là hiện vật đặc biệt trong hệ thống di sản khảo cổ Óc Eo, đồng thời là một trong những minh chứng tiêu biểu cho sự giao lưu, tiếp biến văn hóa và tôn giáo giữa Nam Bộ cổ đại với khu vực Nam Á. Có niên đại khỏang thế kỷ V, hiện vật nổi bật không chỉ bởi chất liệu gỗ độc đáo mà còn bởi cách thức tạo hình khác biệt so với những Linga – Yoni thường gặp trong nghệ thuật cổ đại. Năm 2020, hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15 tháng 01 năm 2020.
Linga – Yoni gỗ Nhơn Thành hiện mang số đăng ký BTCT 4129/IIN.507, được lưu giữ tại Bảo tàng thành phố Cần Thơ. Sự hiện diện của bảo vật tại đây góp phần làm nổi bật vị trí của Cần Thơ trong hệ thống các địa điểm lưu giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa Óc Eo ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Được chế tác nguyên khối từ gỗ, hiện vật có chiều dài 140 cm, chiều rộng từ 38 đến 40 cm và độ dày từ 8,5 đến 16 cm. Cấu trúc gồm hai bộ phận chính là thân và vòi. Phần thân có dạng khối chữ nhật, các cạnh được tạo gờ nổi; phần vòi thuôn nhẹ và nối với thân bằng một đường cong mềm mại. Đáng chú ý, trong lòng Yoni hiện diện một khối Linga thuôn dài đặt theo trục nằm ngang, hướng về phía vòi. Hai đường rãnh sâu bao quanh khối Linga nối liền với rãnh dẫn ở phần vòi, tạo nên một tổng thể vừa chặt chẽ về cấu trúc vừa giàu ý nghĩa biểu tượng.
Chính cách thức tạo hình này làm nên nét độc đáo đặc biệt của bảo vật. Trong truyền thống biểu đạt phổ biến, Yoni thường được tạo hình vuông hoặc chữ nhật, còn Linga thường được đặt theo trục đứng. Linga – Yoni gỗ Nhơn Thành lại thể hiện một biến thể sáng tạo khi khối Linga được đặt nằm ngang trong lòng Yoni. Sự thay đổi về hình thức không làm mất đi ý nghĩa nguyên thủy của biểu tượng mà ngược lại, cho thấy khả năng tiếp nhận và diễn giải linh hoạt các yếu tố văn hóa ngoại sinh trong môi trường bản địa.

Về giá trị lịch sử, hiện vật là bằng chứng quan trọng cho sự hiện diện và phát triển của tín ngưỡng, tư tưởng Ấn Độ giáo trong không gian văn hóa Óc Eo. Đặc biệt, đây được xem là trường hợp độc đáo của Linga – Yoni bằng gỗ được phát hiện trong văn hóa Óc Eo và tại khu vực Nam Bộ. Chất liệu gỗ, vốn dễ bị phân hủy theo thời gian, nhưng vẫn được bảo tồn đến ngày nay, khiến hiện vật càng có giá trị đối với nghiên cứu khảo cổ học và lịch sử văn hóa khu vực.
Ở phương diện biểu tượng, Linga và Yoni đại diện cho hai nguyên lý nam – nữ, sự kết hợp và sinh thành. Linga gắn với thần Shiva và nguyên lý tính nam, trong khi Yoni biểu thị tính nữ, sức mạnh sáng tạo và khả năng sinh sôi của vũ trụ. Việc đặt Linga nằm ngang trong lòng Yoni tạo nên một biểu đạt đặc biệt về sự hòa hợp, sinh trưởng và tuần hoàn của sự sống. Qua đó, hiện vật phản ánh những quan niệm phồn thực vốn giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của nhiều cộng đồng cư dân cổ đại.
Giá trị nghệ thuật và kỹ thuật của bảo vật được thể hiện qua khả năng xử lý một khối gỗ có kích thước lớn, đồng thời tạo nên hệ thống hình khối, đường gờ và rãnh có độ chính xác cao. Việc lựa chọn hình thức chữ nhật cho thân Yoni và thay đổi trục của Linga từ dọc sang ngang cho thấy tư duy tạo hình linh hoạt, không hoàn toàn lệ thuộc vào khuôn mẫu. Những dấu vết đẽo gọt và kỹ thuật tạo rãnh trên bề mặt cũng cung cấp những thông tin quý giá về kỹ thuật chế tác gỗ của cư dân Óc Eo cách đây khoảng 1.500 năm.
Trong hệ thống di sản văn hóa của vùng Tây Nam Bộ, Linga – Yoni gỗ Nhơn Thành giữ vị trí nổi bật bởi khả năng kết nối nhiều phương diện nghiên cứu: khảo cổ học, lịch sử tôn giáo, nghệ thuật tạo hình, kỹ thuật thủ công và giao lưu văn hóa. Tại Bảo tàng thành phố Cần Thơ, hiện vật không chỉ là một bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt mà còn là điểm nhấn giúp công chúng tiếp cận một cách trực quan với đời sống tinh thần và thế giới biểu tượng của cư dân Óc Eo.
Lặng im trong không gian trưng bày, khối gỗ cổ mang hình hài của Linga – Yoni gợi mở về một thế giới cách ngày nay hơn mười lăm thế kỷ – nơi những tín ngưỡng từ bên ngoài đã được tiếp nhận, biến đổi và hòa nhập vào đời sống bản địa. Chính sự khác biệt trong hình thức tạo tác đã khiến Linga – Yoni gỗ Nhơn Thành trở thành một hiện vật đặc biệt, góp phần làm rõ tính đa dạng và năng lực sáng tạo của văn hóa Óc Eo trong tiến trình giao lưu văn hóa khu vực.