Chuông Nhật Tảo là một trong những hiện vật đặc biệt tiêu biểu cho kỹ thuật đúc đồng và đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt trong thế kỷ X. Với niên đại thuộc thời kỳ đầu của nền tự chủ, hiện vật không chỉ có giá trị nổi bật về lịch sử và mỹ thuật mà còn lưu giữ nguồn tư liệu chữ viết quý hiếm, góp phần làm sáng tỏ diện mạo xã hội và đời sống tinh thần của người Việt trong những thế kỷ đầu của quốc gia độc lập.

Ngày 15 tháng 01 năm 2020, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 88/QĐ-TTg công nhận Chuông Nhật Tảo là Bảo vật quốc gia. Sự ghi nhận này khẳng định những giá trị đặc biệt của hiện vật đối với lịch sử văn hóa, nghệ thuật và kỹ thuật truyền thống Việt Nam.

Chuông có niên đại thế kỷ X, hiện được lưu giữ tại đình Nhật Tảo, thuộc phường Đông Ngạc, thành phố Hà Nội. Được đúc bằng đồng, chuông cao 32 cm, đường kính miệng 19 cm, quai cao 7 cm và nặng khỏang 6 kg. Tạo hình theo kiểu “thượng thu hạ thách”, chuông có đỉnh bằng, vai xuôi, thân hình trụ, thành dày và miệng loe, mang đặc điểm tạo dáng khác biệt so với hệ thống chuông phổ biến của những thời kỳ sau.

Nổi bật trên hiện vật là hệ thống trang trí và tạo hình giàu tính biểu tượng. Quai chuông được đúc hình đôi linh thú mang dáng dấp Ly Thủ, trong tư thế đấu lưng, uốn cong thành núm treo. Đầu thú lớn, mắt lồi, hai sừng thẳng, thân phủ vảy, tạo nên vẻ mạnh mẽ và cân đối. Thân chuông được chia thành các ô trang trí bởi những đường đúc nổi, xen giữa là bốn núm gõ tạo hình hoa nhiều cánh. Đặc biệt, trên bề mặt chuông còn bảo tồn hệ thống minh văn chữ Hán được khắc chìm theo lối chữ chân, gồm 27 cột với tổng cộng 211 chữ. Đây là thành phần có giá trị đặc biệt, bởi mỗi ký tự không chỉ mang giá trị văn bản mà còn là dấu tích trực tiếp của lịch sử, góp phần kết nối hiện vật với bối cảnh xã hội và văn hóa đương thời.

Giá trị lịch sử nổi bật của Chuông Nhật Tảo trước hết nằm ở niên đại và tính hiếm của hiện vật. Chuông là nguồn tư liệu vật chất quan trọng giúp nghiên cứu một giai đoạn còn ít dấu tích hiện vật của lịch sử dân tộc. Minh văn trên thân chuông đặc biệt có ý nghĩa đối với việc tìm hiểu đời sống làng xã, tổ chức cộng đồng, tín ngưỡng và những biến chuyển của xã hội Việt Nam trong thế kỷ X. Qua những dòng chữ được lưu giữ trên đồng, quá khứ không chỉ được tái hiện qua hình dáng của hiện vật mà còn qua những thông tin trực tiếp do chính người xưa để lại.
Ở phương diện văn hóa, Chuông Nhật Tảo cho thấy sự đan xen và tương tác giữa các dòng tư tưởng, tín ngưỡng trong đời sống tinh thần của cư dân Việt thời kỳ đầu tự chủ. Những dấu hiệu liên quan đến Phật giáo và Đạo giáo trên hiện vật cho thấy một không gian tâm linh đa dạng, trong đó các hệ tư tưởng không tồn tại biệt lập mà có sự giao thoa và tiếp biến. Đây là một trong những tiền đề quan trọng để hình thành diện mạo văn hóa tín ngưỡng phong phú của xã hội Việt Nam trong các thế kỷ tiếp theo.
Về giá trị mỹ thuật và kỹ thuật, Chuông Nhật Tảo phản ánh trình độ luyện kim và đúc đồng đáng chú ý của người thợ thế kỷ X. Từ tỷ lệ thân chuông, kết cấu quai, vị trí các núm gõ đến kỹ thuật đúc và khắc minh văn, tòan bộ hiện vật cho thấy sự kết hợp giữa yêu cầu về độ bền, tính năng sử dụng và giá trị thẩm mỹ. Hệ thống hoa văn, linh thú và chữ khắc trên thân chuông đồng thời thể hiện khả năng xử lý hình khối, đường nét và bố cục của nghệ nhân đương thời.
Tại đình Nhật Tảo, Chuông Nhật Tảo không chỉ là một bảo vật được gìn giữ mà còn là thành tố quan trọng trong không gian di sản và đời sống tâm linh của cộng đồng. Sự hiện diện của hiện vật góp phần kết nối lịch sử của vùng đất với ký ức văn hóa của cư dân, đồng thời làm phong phú thêm hệ thống di sản vật thể của Hà Nội.
Hơn một thiên niên kỷ sau khi được tạo tác, Chuông Nhật Tảo vẫn hiện diện như một chứng tích đặc biệt của thời kỳ mở đầu nền tự chủ. Từ hình hài một quả chuông đồng, hiện vật mở ra những lớp thông tin về kỹ thuật, nghệ thuật, chữ viết, tín ngưỡng và tổ chức xã hội của người Việt xưa, qua đó góp phần giúp thế hệ hôm nay nhận diện sâu sắc hơn những nền tảng văn hóa được hình thành từ buổi đầu của quốc gia độc lập.