Bộ đĩa vàng hình hoa sen Cộng Vũ là một trong những hiện vật kim hòan qúy hiếm còn lưu giữ của mỹ thuật thời Lý, phản ánh trình độ chế tác kim lọai qúy đạt đến đỉnh cao của nghệ nhân Đại Việt thế kỷ XI–XII. Không chỉ có giá trị đặc biệt về lịch sử và nghệ thuật, bộ hiện vật còn là minh chứng tiêu biểu cho tư duy thẩm mỹ tinh tế của thời đại, nơi vẻ đẹp thanh khiết của hoa sen hòa quyện với ngôn ngữ tạo hình cung đình và biểu tượng quyền qúy.

Bộ sưu tập được phát hiện năm 1965 trong quá trình thi công công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải tại thôn Cộng Vũ, tỉnh Hưng Yên. Khi xuất lộ, năm chiếc đĩa được xếp lồng vào nhau, úp lòng đĩa xuống, bên cạnh một cục vàng nhỏ. Sau khi được người dân địa phương gìn giữ, hiện vật lần lượt được chuyển đến các cơ quan quản lý của tỉnh để bảo quản. Trải qua nhiều thập kỷ, bộ đĩa vàng vẫn được lưu giữ nguyên vẹn, trở thành nguồn tư liệu đặc biệt quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử mỹ thuật và nghề kim hoàn Việt Nam.

Kết quả giám định cho thấy bộ sưu tập gồm năm chiếc đĩa chế tác từ vàng có độ tinh khiết cao, pha thêm một lượng nhỏ kim loại nhằm tăng độ bền. Mỗi chiếc mang hình dáng một đóa sen đang nở với số lượng cánh khác nhau: một chiếc có 29 cánh, ba chiếc có 20 cánh và một chiếc có 16 cánh. Các cánh sen được tạo hình mềm mại, cân xứng, trong khi phần lòng đĩa được thể hiện như đài sen, trang trí bằng những đồ án chim phượng, hoa cúc dây và hoa mẫu đơn – những mô típ đặc trưng của mỹ thuật cung đình thời Lý.

Cho đến nay, kỹ thuật chế tác bộ hiện vật vẫn là chủ đề thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu. Dựa trên dấu vết kỹ thuật và độ mỏng của chất liệu, một số ý kiến cho rằng các đĩa được tạo bằng phương pháp đúc. Trong khi đó, nhiều nghệ nhân kim hoàn nhận định hiện vật được chế tác theo kỹ thuật dát mỏng, gò trên khuôn, sau đó hàn chân đế với thân đĩa. Những dấu vết gò, hàn còn lưu lại trên bề mặt càng cho thấy trình độ kỹ thuật tinh xảo của người thợ thủ công Đại Việt, đồng thời phản ánh sự phát triển vượt bậc của nghề chế tác vàng bạc trong các xưởng thủ công phục vụ triều đình.

Giá trị nghệ thuật của bộ đĩa vàng thể hiện rõ nét qua hệ thống hoa văn được chạm khắc thủ công với độ tinh vi cao. Hình tượng chim phượng đứng trên hoa sen là điểm nhấn nổi bật, được tạo hình thanh thoát với cổ cao, ngực nở, cánh xòe rộng và bộ đuôi dài uốn lượn thành nhiều lớp mềm mại như thân rồng. Xen kẽ là các họa tiết hoa cúc dây cách điệu với những đường nét uyển chuyển, giàu nhịp điệu. Ngôn ngữ trang trí này có nhiều điểm tương đồng với hình tượng chim phượng trên bậc cửa chùa Hương Lãng (Hưng Yên) và chùa Bà Tấm (Hà Nội), qua đó góp phần xác định niên đại của bộ hiện vật vào khoảng thế kỷ XI–XII, dưới triều Lý.

Bên cạnh giá trị nghệ thuật, bộ đĩa vàng còn chứa đựng nhiều dấu ấn lịch sử. Trên một chiếc đĩa có khắc dòng chữ “Thụy Minh công chúa kim giao lai trọng bát tinh”, được các nhà nghiên cứu diễn giải là lời ghi nhận món vàng do Công chúa Thụy Minh dâng cúng. Cùng với việc bộ hiện vật được phát hiện gần khu vực phủ thờ bà chúa Mụa – Trần Thị Ngọc Am, đệ nhất cung tần của chúa Trịnh Tráng – nhiều giả thuyết cho rằng đây từng là vật gia bảo của dòng họ trước khi được đưa vào chùa như một lễ phẩm cúng tiến. Dù vẫn cần thêm những cứ liệu khảo cổ và sử học để kiểm chứng, giả thuyết này góp phần làm phong phú thêm câu chuyện lịch sử gắn với hiện vật.

Trong bối cảnh khảo cổ học Việt Nam, hiện vật bằng vàng có niên đại sớm còn lại không nhiều. Chính vì vậy, bộ đĩa vàng hình hoa sen Cộng Vũ có ý nghĩa đặc biệt trong việc nghiên cứu lịch sử nghề kim hoàn, nghệ thuật trang trí và văn hóa cung đình Đại Việt. Bộ hiện vật không chỉ phản ánh trình độ chế tác bậc thầy của nghệ nhân thời Lý mà còn cho thấy tư duy thẩm mỹ lấy hoa sen làm biểu tượng của sự thanh cao, thuần khiết và thịnh vượng – những giá trị đã trở thành đặc trưng của mỹ thuật Việt Nam thời kỳ này.

Ngày nay, bộ đĩa vàng hình hoa sen Cộng Vũ được ghi nhận là một trong những bảo vật tiêu biểu của nghệ thuật kim hoàn Việt Nam. Mỗi cánh sen được tạo tác từ vàng không chỉ lưu giữ vẻ đẹp vượt thời gian, mà còn kể lại câu chuyện về một nền văn minh Đại Việt hưng thịnh, nơi kỹ thuật thủ công, tư tưởng thẩm mỹ và tinh thần sáng tạo đã đạt đến trình độ đặc biệt tinh xảo. Đó cũng là lý do bộ hiện vật luôn được xem là một trong những minh chứng tiêu biểu cho đỉnh cao nghệ thuật chế tác vàng của thời Lý và là di sản có giá trị nổi bật trong kho tàng mỹ thuật cổ Việt Nam.