Bộ chóp tháp Champa Linh Thái là một hiện vật đặc sắc của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Champa, có niên đại khỏang thế kỷ XII–XIII. Được phát hiện tại phế tích đền – tháp Linh Thái, hiện vật gây ấn tượng bởi quy mô lớn, cấu trúc độc đáo gồm hai bộ phận có thể tháo rời và ghép khớp hòan chỉnh, tạo thành hình tượng một bông sen đang nở. Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, mỹ thuật và kỹ thuật, bộ chóp tháp đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15 tháng 01 năm 2020.

Bộ hiện vật gồm phần chóp tháp và phần bệ chóp tháp, được chế tác từ sa thạch màu xám nhạt. Phần chóp cao 120 cm, có đáy hình vuông rộng 74 x 74 cm, tạo dáng thu nhỏ dần về phía đỉnh. Các cạnh được tạo thành từ tám múi đối xứng, nhìn như một quả khế cách điệu nhưng thực chất mô phỏng hình búp sen. Phần bệ cao 36 cm, dài và rộng 95 cm, có hình khối vuông dẹt, bốn mặt được chạm khắc thành tám cánh sen, gồm bốn cánh lớn xen kẽ bốn cánh nhỏ. Khi đặt chồng lên nhau, hai bộ phận tạo thành một chỉnh thể hài hòa, gợi hình ảnh một bông sen đang bừng nở.

Đáng chú ý, sự liên kết giữa hai phần được thực hiện bằng hệ thống mộng khớp hình vuông được đục lõm ở vị trí trung tâm. Kết cấu này không chỉ bảo đảm độ ổn định của công trình mà còn cho thấy tư duy kỹ thuật chặt chẽ của người Champa trong việc chế tác và lắp dựng các cấu kiện đá có kích thước lớn. Những đường nét đối xứng trên thân chóp cùng kỹ thuật chạm khắc các lớp cánh sen nổi, chìm trên phần bệ thể hiện trình độ cao trong việc tạo hình và làm chủ chất liệu sa thạch của nghệ nhân đương thời.

Về nguồn gốc, bộ chóp tháp được phát hiện tại phế tích đền – tháp Linh Thái, một công trình Champa từng tồn tại trên vùng đất Thuận Hóa xưa. Linh Thái là địa danh được ghi nhận từ khá sớm trong *Ô Châu Cận lục* của Dương Văn An, biên soạn năm 1555. Sự hiện diện của bộ chóp tháp cùng những dấu tích kiến trúc tại phế tích góp phần cung cấp cơ sở vật chất quan trọng cho việc nhận diện quy mô, diện mạo và chức năng tôn giáo của quần thể đền – tháp Linh Thái trong lịch sử.

Hình tượng hoa sen giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của cư dân Champa, đặc biệt trong bối cảnh Ấn Độ giáo và Phật giáo có ảnh hưởng sâu rộng tại vương quốc này. Sen tượng trưng cho sự thanh khiết, sinh thành và sức sống vượt lên khỏi những điều kiện trần thế. Từ búp sen ở phần chóp đến những cánh sen đang nở ở phần bệ, toàn bộ cấu trúc của hiện vật tạo nên một hình tượng thống nhất, có thể được nhìn nhận như sự biểu đạt của quá trình sinh thành và vươn nở trong quan niệm vũ trụ và tôn giáo của người Champa.

Giá trị nổi bật của bộ chóp tháp còn nằm ở tính độc đáo trong cấu trúc và quy mô. Đây là một trong những chóp tháp Champa có kích thước lớn được phát hiện tại miền Trung, đồng thời đặc biệt ở hệ thống ghép nối giữa chóp và bệ bằng mộng vuông. Sự kết hợp giữa hình khối kiến trúc và ngôn ngữ tạo hình thực vật cho thấy khả năng chuyển hóa những biểu tượng tôn giáo thành cấu kiện kiến trúc một cách tài tình. Qua đó, hiện vật không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật mà còn cho thấy tư duy thẩm mỹ tinh tế của nghệ nhân Champa thế kỷ XII–XIII.

Hiện nay, bộ chóp tháp Champa Linh Thái, với số đăng ký 4815/Đ-146 đối với phần chóp tháp và 4816/Đ-147 đối với phần bệ chóp tháp, được lưu giữ và phát huy giá trị tại Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên Huế. Trong hệ thống sưu tập văn hóa Champa của bảo tàng, đây là hiện vật có ý nghĩa tiêu biểu, góp phần khẳng định chiều sâu và sự đa dạng của các lớp di sản văn hóa từng tồn tại trên vùng đất Thừa Thiên Huế.

Từ một cấu kiện kiến trúc bằng đá, bộ chóp tháp Linh Thái mở ra những nhận thức rộng hơn về một nền văn hóa từng phát triển rực rỡ ở miền Trung Việt Nam. Hình tượng bông sen được tạo nên từ những khối đá nặng nề, qua bàn tay nghệ nhân, trở thành một biểu đạt giàu tính biểu tượng về sự sinh thành, thanh sạch và vươn nở. Chính sự hòa quyện giữa kỹ thuật, mỹ thuật, kiến trúc và tín ngưỡng đã làm nên giá trị đặc biệt của bảo vật, đồng thời khiến bộ chóp tháp trở thành một chứng tích quan trọng trong nghiên cứu lịch sử và nghệ thuật Champa.