Giữa không gian tĩnh lặng của chùa Bảo Ninh Sùng Phúc trên gò Khuôn Khoai, xã Yên Nguyên, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, tấm bia đá cổ như một chứng tích lặng lẽ mà bền bỉ của lịch sử. Được tạo tác vào năm 1107 dưới thời vua Lý Nhân Tông, bia chùa Bảo Ninh Sùng Phúc không chỉ là một hiện vật tôn giáo, mà còn là một tác phẩm điêu khắc đá đặc sắc, đồng thời là nguồn tư liệu quý hiếm phản ánh đời sống chính trị, văn hóa và tín ngưỡng của Đại Việt thời Lý.
Tấm bia được dựng trên lưng một con rùa đá vạm vỡ, bằng đá xanh nguyên khối, với hình khối chắc khỏe, đường nét chạm khắc tinh xảo và bố cục hài hòa. Trán bia nổi bật với dòng chữ “Bảo Ninh Sùng Phúc tự bi” cùng các họa tiết rồng, mây, cánh sen, sóng nước mang đậm phong cách mỹ thuật thời Lý. Phần thân bia khắc kín 1.130 chữ Hán, ghi lại công lao của dòng họ Hà trong việc quản lý châu Vị Long, bảo vệ biên cương và góp phần củng cố vùng phên dậu phía Bắc của Đại Việt.
Không chỉ có giá trị lịch sử, bia chùa Bảo Ninh Sùng Phúc còn gợi mở nhiều tầng ý nghĩa văn hóa. Việc một thủ lĩnh miền núi cho dựng chùa và khắc bia cho thấy sức lan tỏa sâu rộng của Phật giáo trong đời sống tinh thần thời Lý, đồng thời phản ánh sự giao lưu bền chặt giữa miền xuôi và miền ngược. Những hình tượng rồng mây, mưa gió, sóng nước trên bia còn cho thấy ước vọng hòa hợp với thiên nhiên, cầu mong mùa màng thuận lợi và cuộc sống yên bình của cư dân Đại Việt.
Trải qua hơn 900 năm tồn tại, hiện vật đã phần nào chịu tác động của thời gian và khí hậu, nhưng giá trị lịch sử, nghệ thuật và khoa học vẫn còn nguyên vẹn sức hấp dẫn. Chính vì vậy, bia chùa Bảo Ninh Sùng Phúc không chỉ là một cổ vật tiêu biểu của thời Lý, mà còn là chiếc cầu nối giúp hôm nay nhìn lại một vùng đất từng giữ vai trò quan trọng trong lịch sử quốc gia. Đứng trước tấm bia ấy, người xem như được chạm vào một lớp ký ức sâu xa của miền biên ải, nơi lịch sử không chỉ được ghi bằng sử sách, mà còn được khắc lên đá để truyền lại cho muôn đời sau.
