Làng bạc xưa trong phường mới phía Nam Hà Nội
Phường Định Công là một đơn vị hành chính cấp phường trực thuộc thành phố Hà Nội. Sau sắp xếp năm 2025, phường nằm trong khu vực đô thị hóa mạnh ở phía Nam thành phố, kết nối các không gian cũ của Hoàng Mai, Thanh Trì và những trục phát triển mới quanh Kim Giang, Giải Phóng, Nguyễn Xiển, Vành đai 2.5, Vành đai 3. Phường mới có diện tích khoảng 5,33 km², dân số khoảng 85.502 người; một nguồn khác của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội ghi diện tích tự nhiên 5,34 km², dân số 85.502 người.
Tên gọi Định Công gợi về một làng cổ ven sông Tô Lịch. Đây là vùng đất nổi tiếng với nghề kim hoàn, từng được nhắc trong câu “Lĩnh hoa Yên Thái, đồ gốm Bát Tràng, thợ vàng Định Công, thợ đồng Ngũ Xã”. Nghề kim hoàn làng Định Công là một trong số ít nghề cổ của đất Thăng Long còn tồn tại đến nay.
Bản sắc Định Công không chỉ nằm ở nghề bạc. Đó còn là hệ thống đình, đền, chùa của Định Công Thượng, Định Công Hạ; là lễ hội làng sau Tết; là những câu chuyện về tổ nghề kim hòan; là sự đan xen giữa phố cũ, làng cũ, khu đô thị mới, chung cư và dịch vụ thương mại trong một phường đông dân của Hà Nội hôm nay.
Địa giới mới sau sắp xếp năm 2025
Phường Định Công được thành lập trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025. Căn cứ pháp lý là Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ban hành ngày 16/6/2025, về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025.
Phường mới chính thức hoạt động và tiếp nhận hồ sơ, thủ tục hành chính từ ngày 01/7/2025. Phường được thành lập trên cơ sở sáp nhập phần lớn diện tích tự nhiên và dân số của phường Định Công, phường Đại Kim thuộc quận Hoàng Mai cũ; một phần diện tích tự nhiên và dân số của các xã, phường Thịnh Liệt, Hoàng Liệt thuộc quận Hoàng Mai cũ, Thanh Liệt, Tân Triều thuộc huyện Thanh Trì cũ; cùng một phần đất tự nhiên, giao thông của phường Giáp Bát.
Các phần diện tích, dân số sắp xếp vào phường Định Công gồm: phường Định Công cũ 1,96 km², 31.324 người; phường Đại Kim cũ 2,62 km², 48.192 người; phường Giáp Bát cũ 0,01 km²; phường Thịnh Liệt cũ 0,23 km², 5.252 người; phường Hòang Liệt cũ 0,05 km², 315 người; xã Tân Triều cũ 0,10 km², 360 người; xã Thanh Liệt cũ 0,37 km², 59 người.
Tên đơn vị hành chính hiện nay: Phường Định Công.
Thuộc tỉnh/thành hiện nay: Thành phố Hà Nội.
Thời điểm chính thức hoạt động: 01/7/2025.
Căn cứ pháp lý: Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15.
Diện tích: khoảng 5,33–5,34 km² theo các nguồn công khai đã dẫn.
Dân số: 85.502 người.
Các đơn vị cũ liên quan: Định Công, Đại Kim, Giáp Bát, Thịnh Liệt, Hoàng Liệt, Thanh Liệt, Tân Triều.
Trụ sở UBND phường: số 1, ngõ 282 đường Kim Giang, phường Định Công, thành phố Hà Nội.
Định Công Thượng, Định Công Hạ và ký ức làng cổ
Định Công hiện nay không thể chỉ được đọc bằng ranh giới phường mới. Trong ký ức địa phương, tên Định Công còn gắn với các không gian làng cũ như Định Công Thượng, Định Công Hạ, khu vực ven sông Tô Lịch và các địa danh cũ thuộc Hoàng Mai, Thanh Trì. Những tên gọi này vẫn có giá trị quan trọng khi tìm hiểu đình, đền, chùa, lễ hội, nghề kim hoàn và đời sống cộng đồng.
Làng Định Công nằm bên bờ sông Tô Lịch, nay thuộc phường Định Công, quận Hoàng Mai cũ. Tư liệu này cũng cho biết Định Công nổi tiếng với nghề chạm khắc vàng bạc; truyền thuyết nghề gắn với ba anh em họ Trần là Trần Hòa, Trần Điện và Trần Điển, những người được dân làng tôn là tổ nghề.
Định Công Thượng và Định Công Hạ là hai lớp tên quan trọng. Đình, đền Định Công Thượng gắn với thờ Thành hoàng và tổ nghề kim hoàn; còn cụm đình, đền, chùa Định Công Hạ hiện thuộc khu Hạ, phường Định Công, trước đây thuộc huyện Thanh Trì. Các địa danh này giúp nhận ra Định Công không chỉ là một phường đô thị mới, mà còn là vùng có lịch sử làng xã lâu đời.
Từ Kim Giang đến Giải Phóng, những tuyến phố mở nhịp đô thị
Phường Định Công giáp các phường Hòang Mai, Khương Đình, Thanh Liệt, Hòang Liệt, Phương Liệt và Tương Mai của thành phố Hà Nội. Vị trí này đặt Định Công vào vùng liên kết giữa khu nội đô lịch sử và các khu đô thị mới phía Nam như Linh Đàm, Tây Nam Kim Giang, The Manor Central Park.
Không gian phường được định hình bởi nhiều trục giao thông lớn như Vành đai 2.5, Vành đai 3, đường Giải Phóng, Kim Giang, Nguyễn Xiển và tuyến đường sắt Bắc – Nam. Đây là những tuyến kết nối quan trọng, làm thay đổi mạnh nhịp sống, mật độ cư trú và cấu trúc dịch vụ của khu vực.
Đời sống dân cư ở Định Công mang tính đan xen rõ. Một bên là làng cũ, đình cổ, đền thờ tổ nghề, những gia đình còn giữ ký ức nghề bạc. Một bên là khu đô thị mới, chung cư, tuyến phố thương mại, dịch vụ ăn uống, cửa hàng dân sinh và các luồng cư dân mới chuyển về sinh sống. Sự đan xen này tạo nên diện mạo Định Công hôm nay: vừa có chiều sâu làng nghề, vừa mang nhịp phát triển nhanh của đô thị phía Nam Hà Nội.
Từ làng ven sông Tô Lịch đến phường đô thị lớn
Lịch sử Định Công có thể đọc từ lớp làng cổ ven sông Tô Lịch. Định Công là làng nổi tiếng với nghề vàng bạc; truyền thuyết nghề bắt đầu từ thời Lý Nam Đế, khi ba anh em họ Trần học được nghề làm đồ vàng bạc rồi truyền dạy lại cho dân làng.
Nghề kim hoàn giúp Định Công trở thành một địa danh nổi bật trong hệ thống làng nghề Thăng Long. Cổng Thăng Long – Hà Nội của Chính phủ nhắc đến Định Công trong nhóm “tứ nghệ tinh” của đất cũ Thăng Long, cùng Yên Thái, Bát Tràng và Ngũ Xã. Làng Định Công xưa có truyền thống hơn 1.000 năm và nổi tiếng với sản phẩm đậu bạc tinh xảo.
Đến năm 2025, Định Công bước vào một mốc thay đổi hành chính lớn. Phường Định Công mới được tổ chức lại trên cơ sở sắp xếp nhiều phần diện tích, dân số từ các phường, xã cũ thuộc Hoàng Mai và Thanh Trì. Đây là lớp biến đổi mới nhất, đặt tên Định Công vào một không gian rộng hơn nhiều so với làng Định Công truyền thống.
Đình, đền Định Công và mạch thờ tổ nghề kim hoàn
Đình, đền Định Công Thượng là cụm di tích tiêu biểu của vùng Định Công. Theo Người Hà Nội, đình Định Công Thượng có Tam quan và Đại đình; tòa Đại đình bố cục kiểu chữ “đinh”, gồm Đại bái 5 gian và Hậu cung 3 gian. Đền Định Công Thượng thờ ba vị tổ nghề kim hòan là Trần Tiêu, Trần Điệu và Trần Hòa; trong đền còn có cửa võng, đại tự, hòanh phi, câu đối, long ngai, bài vị, sắc phong, thần phả, bia, khánh.
Hội Định Công Thượng được tổ chức vào ngày 11 tháng Hai âm lịch hằng năm. Đoàn rước có khoảng 200 người với cờ, tán, lọng, kiệu, bát bửu; hội còn có nhiều trò vui như kéo co, chọi gà, bắt vịt và thu hút người làm nghề kim hoàn ở nhiều nơi về thắp hương tưởng nhớ tổ nghề.
Đình và đền Định Công Thượng đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1994. Đây là một trong những điểm tựa quan trọng để nhận diện lớp di sản làng nghề của Định Công trong bối cảnh đô thị hóa hiện nay.
Ngoài Định Công Thượng, Định Công Hạ cũng là một không gian di tích quan trọng. Người Hà Nội cho biết cụm đình, đền, chùa Định Công Hạ nay thuộc khu Hạ, phường Định Công, Hoàng Mai cũ, trước đây thuộc huyện Thanh Trì.
Nghề đậu bạc và những người giữ lửa
Nghề kim hoàn là lớp bản sắc nổi bật nhất của Định Công.Sản phẩm kim hoàn Định Công được làm thủ công, đòi hỏi kỹ thuật và tay nghề cao; người thợ phải nắm chắc bốn kỹ thuật cơ bản là trơn, đấu, chạm, đậu. Trong đó, kỹ thuật đậu bạc là công đoạn kéo bạc thành sợi mảnh, se nhỏ và gắn thành hoa văn tinh xảo trên đồ trang sức.
Những năm đầu thế kỷ XIX, làng Định Công có khoảng 50–60% gia đình theo nghề kim hoàn. Khi kinh tế chuyển đổi, số gia đình làm nghề đậu bạc giảm mạnh; trên phố Định Công, nhiều xưởng bạc cũ đã nhường chỗ cho hàng quán, cửa hiệu và dịch vụ đô thị.
Dù vậy, nghề vẫn còn được một số gia đình gìn giữ. Hai gia đình nghệ nhân ở phường Định Công là Quách Văn Trường và Quách Văn Hiểu vẫn tiếp tục giữ nghề; con trai út của nghệ nhân Quách Văn Trường là Quách Phan Tuấn Tú đang nối nghề trong xưởng đậu bạc của gia đình gần đền thờ tổ nghề kim hòan trên phố Bùi Xương Trạch.
Làng nghề tiêu biểu: Nghề kim hoàn, đặc biệt là kỹ thuật đậu bạc Định Công.
Nghệ nhân tiêu biểu: Quách Văn Trường, Quách Văn Hiểu, Quách Phan Tuấn Tú.
Hiện vật, tư liệu địa phương: Sắc phong, thần phả, bia, khánh, hoành phi, câu đối, long ngai, bài vị tại đình, đền Định Công Thượng.
Hương phố mới bên bóng đền thờ tổ nghề
Ẩm thực tiêu biểu của Định Công hiện chưa có dữ liệu kiểm chứng nổi bật như nghề kim hoàn. Không nên gán cho phường một món ăn đặc sản nếu chưa có nguồn xác thực. Trong đời sống thường ngày, không gian ẩm thực của Định Công hiện lên qua chợ, quán nhỏ, hàng ăn dân sinh, dịch vụ quanh các tuyến Kim Giang, Định Công, Bùi Xương Trạch, Giải Phóng và các khu đô thị mới.
Một tuyến trải nghiệm phù hợp với Định Công có thể bắt đầu từ đình, đền Định Công Thượng, nơi gắn với tổ nghề kim hoàn; sau đó đi qua khu Định Công Hạ để nhận diện lớp làng cũ, rồi kết nối với các trục Kim Giang, Giải Phóng, Nguyễn Xiển để thấy rõ sự chuyển đổi của một vùng ven đô thành phường đô thị đông dân.
Trải nghiệm phù hợp: đình, đền Định Công Thượng; cụm đình, đền, chùa Định Công Hạ; phố Bùi Xương Trạch; khu vực Kim Giang – Định Công; các không gian làng nghề còn giữ dấu nghề đậu bạc; khu dân cư cũ và khu đô thị mới.
