Nền văn học Hán Nôm từ thời Hậu Lê - trước Cách mạng tháng 8 năm 1945 là một kho tàng quý giá khi khai thác nghiên cứu về địa danh làng cổ Tư Can. Vùng đất Tư Can (nay thuộc thôn Châu Can, xã Chuyên Mỹ, thành phố Hà Nội) vốn có truyền thống Nho học, khoa bảng lâu đời từ thời Hậu Lê. Khi đặt tên địa danh Tư Can, các Nho sĩ có tiếp thu lời hay ý đẹp của văn học cổ Trung Hoa, nhưng đặc sắc ở chỗ đã Việt hóa để địa danh Tư Can tuy vẫn là nơi địa linh nhân kiệt nhưng lại trở nên gần gũi trong cộng đồng làng xã địa phương. Sang đầu thế kỷ XX, trong bối cảnh nước nhà thuộc địa nửa phong kiến, Nho giáo truyền thống dần suy yếu nhường chỗ cho Phật giáo dân gian phát triển mạnh. Với truyền thống Tam giáo đồng nguyên, hệ thống câu đối tại đình, chùa, nhà thờ các dòng họ tại Tư Can đều sử dụng các điển tích chữ Hán trong văn học Hán Nôm như Kinh Thi, Đạo Phật, Kinh Dịch, thơ phú văn học trung đại.
1. Tư Can - Từ điển tích kết tinh trong văn học cổ Trung Hoa đến nghĩa “bờ sông bên này” bao hàm đất và người vùng sông nước
"Tư Can" (斯 干) là tên một bài thơ rất nổi tiếng trong phần Tiểu Nhã của sách Kinh Thi, ca ngợi cảnh xây dựng cung điện mới hoàn thành của nhà Chu. Chữ "Tư Can" trong tên bài thơ vốn là từ chỉ dòng suối nhỏ, nơi khởi nguồn tạo dựng nên cảnh quan và sự hưng thịnh của cung điện. Vì bối cảnh bài thơ mang ý nghĩa cát tường, hạnh phúc, từ "Tư Can" được người xưa dùng làm điển cố, thành ngữ mang nghĩa biểu tượng cầu chúc tốt đẹp. Thành ngữ “Tư Can hiệp cát” (斯 干 叶 吉) được dùng làm lời chúc mừng tân gia cát tường (nhà mới xây xong), mang ý nghĩa bình an, gia đình hưng thịnh, con cháu đầy đàn. Bài thơ cũng khởi nguồn cho các điển cố chúc tụng khi sinh con trai (cho chơi ngọc chương - lộng chương) và sinh con gái (cho chơi ngói - lộng ngõa).

Bản đồ làng Tư Can thế kỷ XVIII - Nguồn: Viện Nghiên cứu Hán Nôm
Theo Từ điển Hán-Việt của tác giả Thiều Chửu thì: Tư (斯) có nghĩa là “tách rời ra” hoặc “này”, “đây”; Can (干) có rất nhiều nghĩa nhưng tác giả sử dụng với nghĩa là “bến nước”, “bờ” để khái quát mô tả đặc trưng vị trí địa lý, cảnh quan sông nước của vùng đất này từ khi dân cư khai hoang lập nên xóm làng. Dòng sông chảy ven xóm làng vốn là một nhánh nhỏ tách ra từ sông Nhuệ chảy từ địa phận Cổ Trâu (古鄒) qua địa phận Tư Can rồi lại chảy qua ruộng đồng thôn Trung tạo thành hình bán nguyệt. Dân cư sinh sống tại bờ bên này của dòng sông, còn bờ bên kia là đồng ruộng, bãi bồi, sông nước bao la. Vì lẽ đó nên xưa dòng sông có tên là Nguyệt Tư giang hoặc Tư giang. Vậy tên chữ "Tư Can" (斯干) của làng có ý nghĩa là “bờ sông bên này”.
2. Hồng Lạc, Tư Can trong câu đối chữ Hán tại nghi môn đình Tư Can
Bên dòng sông cổ hình bán nguyệt thơ mộng trữ tình, ngôi đình cổ được dân làng xây dựng với quy mô bề thế nguy nga thờ phụng Đức Thánh, cầu nguyện ngài chở che phù hộ cho dân được hưng thịnh. Đình Tư Can đã được đề cập trong hương ước, địa bạ cổ tại địa phương các triều Hậu Lê, Tây Sơn, Nguyễn.
Cổng đình có một đối câu đối chữ Hán như sau:
臺 閣 嚴莊 鴻 貉之 輿 圖淨 地 - Phiên âm: Đài các nghiêm trang Hồng Lạc chi dư đồ tĩnh địa. Dịch nghĩa: Đài các nghiêm trang, đất đai Hồng Lạc là nơi yên tĩnh.
江 流顯 赫 斯干 之 廟貌 常 春 - Phiên âm: Giang lưu hiển hách Tư Can chi miếu mạo thường xuân. Dịch nghĩa: Dòng sông hiển hách, ngôi đình Tư Can mãi như mùa xuân.
"Hồng Nhạn Chi Thập" (鸿 雁 之 什) vốn là tập hợp một nhóm 10 bài thơ trong Tiểu Nhã của Kinh Thi. Trong đó có hai bài thơ Hồng Nhạn (鸿 雁) và Tư Can (斯 干). Hồng Nhạn vốn là tên một loại chim lớn ở ven bờ nước, họ nhạn, thường hiểu là chim hồng (ngỗng trời) và chim hộc (thiên nga). Đây là các loài chim lớn, có khả năng bay cao và bay xa. Trong văn hóa và lịch sử Á Đông, hình ảnh này thường được dùng làm biểu tượng cho những người có chí hướng lớn, hoài bão cao cả. Người xưa gọi chung những cánh chim thiên di nghìn dặm là “hồng nhạn”, coi nó như biểu tượng của tự do và viễn vọng.
Trong văn ngôn, chữ Hồng (鸿) này thường mang ý cao xa, rộng lớn do đó hay đi đôi với các từ chỉ sự thịnh vượng, hùng vĩ hoặc mang sắc thái trang trọng. Trong lịch sử Việt Nam, Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn từng dùng hình ảnh đôi cánh chim hồng hộc để răn dạy về sự đoàn kết, nền tảng vững chắc để làm nên nghiệp lớn: “Chim hồng hộc muốn bay cao phải nhờ ở 6 xương trụ cánh. Nếu không có 6 trụ cánh ấy thì cũng chim thường thôi".

Cổng nghi môn đình Tư Can
Chữ Hán trong câu đối tại cổng nghi môn đình Tư Can đã thay chữ Hồng Nhạn thành Hồng Lạc (鴻貉) vẫn mang tên một loài chim. Trong tâm thức người Việt, cụm từ "con Lạc cháu Hồng" gắn liền với niềm tự hào về nguồn gốc con Rồng cháu Tiên. Chữ "Hồng" bắt nguồn từ Hồng Bàng triều đại truyền thuyết của các Vua Hùng. Chữ "Lạc" gắn liền với tên gọi của tộc người cổ xưa: Lạc Việt, Lạc hầu, Lạc tướng; nền văn minh lúa nước Lạc điền - một quốc gia nghìn năm văn hiến. Thần tích của vị Thành Hoàng làng được nhân dân Tư Can tôn thờ tại đình như sau: Dưới thời vua Hùng, giặc Ân kéo đến xâm lược. Ngài Đông Bảng Đại Vương đã phù giúp Phù Đổng Thiên vương đánh giặc. Sau khi đất nước thanh bình, ngài trở về trời, triều đình trao cho dân Tư Can phụng thờ.
3. Nhiễm thủy, Tư giang, Hồng chử, Tư Sơn trong các câu đối và “Thụ tư giới phúc” trang trí bao lam tại chùa Hồng Ân
Đôi câu đối có chữ Hán “Nhiễm thủy” (染 ⽔), “Tư giang" (斯江) được Hội Thợ May của làng dâng cúng, tạo tác vào mùa xuân năm Bính Dần (1926). Đây là lúc vua Bảo Đại đăng cơ cũng nhân dịp khánh thành ngôi chùa Hồng Ân. Tuy không rõ tên tác giả soạn chữ nhưng câu đối cho thấy đó là học giả có kiến thức văn hóa xã hội uyên thâm và lĩnh hội được Phật Pháp.
妙 智 神 通 慧 ⽇ 光 開 染 ⽔ - Phiên âm: Diệu trí thần thông tuệ nhật quang khai Nhiễm thủy. Dịch nghĩa: Thần thông trí màu vầng nhật tuệ sáng soi nước Nhiễm.
⽞髙 廣 ⼤ 慈雲 遍 覆斯 江 - Phiên âm: Huyền cao quảng đại từ vân biến phú Tư giang. Dịch nghĩa: Cao cả rộng lớn áng mây lành che phủ sông Tư.
Qua các tài liệu cổ thì địa bạ xã Bài Nhiễm được khai tháng 3 năm Gia Long 4 (1805). Trước thế kỷ XX, thôn Tư Can vốn thuộc địa phận của xã Bài Nhiễm[1].
“Nhiễm thủy” chỉ tên của vùng đất cổ Bài Nhiễm (排 染) ngập tràn sông nước; khi ánh nắng mặt trời lung linh lấp lánh khi chiếu soi mặt nước rộng lớn thì đầm lầy nước đọng cũng nhuộm bừng lên sắc màu tươi thắm rực rỡ; cư dân một thời làm nghề nhuộm vải, cắt may, những bộ “áo nâu nhuộm bùn”. Chư Phật vốn trí thuệ vi diệu thần thông quảng đại, Ngài dùng trí tuệ như ánh mặt trời soi chiếu, cảm hóa khiến cho người dân, chúng sinh được giác ngộ. Cái xấu cái ác cũng được cảm hóa, quy phục bởi những điều thiện lương.
Người dân Tư Can bao đời nay vốn là dân cư vùng sông nước Tư giang, sinh nhai bằng cấy lúa, lưới chài. Nguồn nước sông ngòi trù phú đã bồi đắp lên phù sa màu mỡ cho đồng ruộng nơi đây, lại được những đám mây lành bao la chở che. Công đức rộng lớn, lòng từ bi vô hạn của Phật Pháp như những đám mây lành che chở, lan tỏa, ban phúc lành khắp nơi.
Đôi câu đối có chữ “Hồng chử” (鴻 渚), “Tư sơn” (斯⼭) do cụ Cao Văn Duyện - Phó Hương Hội của làng Tư Can cung tiến năm 1937:
佛 界 靈 光 鴻 渚 満 天 瀀 法 ⾬ - Phiên âm: Phật giới linh quang Hồng chử mãn thiên ưu pháp vũ. Dịch nghĩa: Cõi Phật sáng thiêng, bến lớn đầy trời mưa pháp tưới.
民 ⽅倚 賴 斯⼭ 隨地 蔭 慈雲 - Phiên âm: Dân phương ỷ lại Tư sơn tùy địa ấm từ vân. Dịch nghĩa: Nơi dân nương tựa, núi này theo chốn mây từ che.
“Hồng chử” mô tả địa danh, chỉ bến lớn ven vùng sông nước tại địa phương, những bến bãi ruộng đồng phù sa là nơi tọa lạc những bến đò sang sông; cũng chỉ ngôi chùa có tên chữ Hồng Ân tự; đặc biệt nữa chữ “Hồng” được sử dụng là chữ “Hồng” trong từ “Lạc Hồng” như chữ Hán tại cổng đình Tư Can. Năm 1925, làng Tư Can lập nên ngôi chùa mới lấy tên chữ “Hồng Ân tự”. “Tư sơn” có nhiều nghĩa khác nhau. Có thể là mô tả địa thế đất đai Tư Can có những gò cao ráo là nơi vị trí tọa lạc của ngôi chùa Hồng Ân. Căn cứ theo Bản đồ khu dân cư và gò đất xã Tư Can vẽ vào một ngày tháng 3, năm Vĩnh Thịnh thứ 8 (1712)[3] thì khu vực tọa lạc ngôi chùa Hồng Ân hiện nay là thuộc gò đất cao giữa làng Tư Can, cũng chỉ tên địa danh xã Tư Can. Đặc biệt nữa chữ “Tư sơn” có thể lấy từ điển tích trong bài thơ chữ Hán Qua núi Dục Thúy của thi sĩ Cao Bá Quát:
Nguyên tác chữ Hán:
天 地 有 斯 山
萬 古 有 斯 寺
風 景 已 奇 絕
爾 我 亦 來 此
我 欲 登 高 岑
浩 歌 寄 雲 水
有 約 乃 違 斯
凡 事 大 都 爾
Phiên âm:
Thiên địa hữu tư sơn,
Vạn cổ hữu tư tự.
Phong cảnh dĩ kỳ tuyệt,
Nhĩ ngã diệc lai thử.
Ngã dục đăng cao sầm,
Hạo ca ký vân thủy.
Hữu ước nãi vi tư,
Phàm sự đại đô nhĩ
Dịch thơ:
Trời đất có núi này
Muôn thuở có chùa này
Phong cảnh thật đẹp lạ
Mà ta cũng đã đến đây
Ta muốn lên núi đó
Hát vang gửi nước mây
Ước thế mà chẳng được
Thường mọi sự như vầy.
Núi Dục Thúy còn gọi là núi Non Nước đã được xếp hạng là di tích lịch sử và thắng cảnh cấp quốc gia đặc biệt quan trọng của Việt Nam. Nơi đây là một "kho báu thi ca cổ" với hàng chục bài thơ khắc trên vách đá của các danh nhân lịch sử qua các thời đại. Nếu như núi Dục Thúy được mệnh danh là một trong tứ đại danh sơn của tỉnh Ninh Bình thì qua vế đối tại chùa Hồng Ân, ta lại thấy được phong cảnh hữu tình của ngôi chùa Hồng Ân của làng Tư Can được ca ngợi tọa lạc tại vùng đất địa linh nhân kiệt. Con người vùng đất Tư Can vốn giàu truyền thống lịch sử văn hóa, là nơi bền vững để người dân trong làng xã sinh cơ lập nghiệp, mong muốn được cuộc sống no ấm, bình an. Đức Phật và giáo pháp của Ngài hay như ngôi chùa Hồng Ân là nơi nương tựa quy y cho chúng sinh, là áng mây từ che chở khiến cho dân chúng được mát mẻ thanh lương, gia hộ cho đời sống tâm linh được thấm nhuần giáo pháp, đạo lý, các giá trị nhân văn. Người dân được an cư lạc nghiệp giống như cảnh giới của nhân dân cõi Tây Phương An Lạc Độ.
Theo lạc khoản chú thích thì đôi câu đối này được chế tác nhân dịp thu tế hội làng Tư Can năm Đinh Sửu niên hiệu Bảo Đại (năm 1937), do cụ Đinh Khắc Tế, tự là Bối Khê, nguyên giữ chức Huấn Đạo tại huyện Trấn Yên soạn chữ. Tác giả tuy thuộc tầng lớp Nho sĩ nhưng cũng có kiến thức uyên thâm về Đạo Phật và văn hóa lịch sử. Tuy không phải người dân địa phương nhưng vị quan Huấn Đạo là hiện thân của tầng lớp nhân sĩ trí thức đại diện cho Hội Tư văn làng Tư Can - nơi có truyền thống Nho học khoa bảng từ các thế kỷ trước. Là người văn hay chữ tốt học rộng biết nhiều nên cụ dùng điển tích trong thơ của thi sĩ Cao Bá Quát để tán thán vẻ đẹp cùng với sự linh thiêng của một ngôi chùa mới dựng, ca ngợi truyền thống văn hiến lâu đời của vùng đất Tư Can là điều dễ hiểu.

Chùa Hồng Ân làng Tư Can khánh thành năm 1926 đúng dịp vua Bảo Đại lên ngôi
Hệ thống bao lam tại chùa Hồng Ân thôn Châu Can, xã Chuyên Mỹ, Hà Nội được trang trí tại ngoài hiên cửa với trong tiền đường toà Tam Bảo cách đây 100 năm được chạm khắc hoa văn cầu kỳ, tinh xảo trên những tấm, xà, cột gỗ lim với hình vẽ 1 cuốn thư đề chữ Hán 受兹介福 (Thụ tư giới phúc). Đây là câu hào từ trong Hào 2 âm của quẻ Hỏa Địa Tấn (số 35) trong Kinh Dịch, viết đầy đủ là: "Thụ tư giới phúc, vu kỳ vương mẫu".
Hào này khuyên người quân tử khi bước vào thời kỳ tiến thân (quẻ Tấn) không nên nóng vội, kiêu ngạo mà phải cẩn trọng, lo lắng và giữ mình ở đạo trung chính. Nhờ sự cẩn trọng và đức trung chính đó, họ sẽ vượt qua khó khăn và nhận được thành quả, phúc lộc lớn lao từ người đi trước hoặc vận may tốt lành. Cha ông đã sử dụng chữ của quẻ Kinh Dịch để trang trí một ngôi chùa mới xây trong thời điểm xã hội đương thời có nhiều biến động (vua Khải Định băng hà, vua Bảo Đại đăng cơ) để cầu chúc cho làng quê, xã tắc thực hành theo nền tảng đạo đức chân chính, vượt qua những khó khăn của thời cuộc để gặt hái được những thành quả tốt đẹp.

Sư cụ trụ trì và hội các già chùa làng Tư Can
Giá trị văn chương đặc sắc của Thụ tư giới phúc ở chỗ âm Nôm “Tư” đồng âm với cách gọi tên làng Tư Can, mang hàm nghĩa ẩn ý sâu xa bước chân vào cửa chùa đất Bụt, dân làng và thập phương thiện tín được nhận lộc lớn, quả lành từ ngôi chùa Tư Can do dân nơi đây tích phúc làm thiện gieo trồng từ nhiều đời kiếp.
4. Hà Can, Tư giang trong ký ức của người dân quê
Dòng họ Đào tại Tư Can quê gốc ở làng An Khoái (安 快). Xưa có một bộ phận dòng họ Đào ở An Khoái di cư xuống làng Tư Can và lập nên dòng họ Đào tại đây. Trong nhà thờ Trưởng họ Đào tại Ngõ Đo, thôn Tư Can cũ, còn lưu truyền đôi câu đối ca ngợi công đức tổ tông đồng thời thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn, luôn nhớ về cội nguồn dòng họ Đào. Nếu như vùng đất An Khoái như mạch núi ông tổ mạch chính sơn xuyên địa mạch của cả một vùng đất rộng lớn được trời khai mở thì sông nước vùng Tư Can nơi nguồn nước linh thiêng in bóng trăng bắt đầu chảy ra tỏa đi muôn ngả.
天 開快 地 山成 祖 - Phiên âm: Thiên khai Khoái địa sơn thành tổ. Dịch nghĩa: Trời mở đất Khoái núi thành tổ.
月 印斯 江 水發 源 - Phiên âm: Nguyệt ấn Tư giang thủy phát nguyên. Dịch nghĩa: Trăng chiếu sông Tư nước khởi nguồn.
Làng cổ Tư Can từ thời xa xưa có những bậc bến bằng gạch từ đường làng chỗ đầu các xóm dẫn xuống sông Nguyệt Tư giang và các giếng nước giữa sông để người dân lấy nước về ăn uống, sinh hoạt. Đó là nguồn nước quan trọng đảm bảo cuộc sống hằng ngày của dân làng. Những bến nước được xây bậc lát gạch và các giếng nước tròn dưới dòng sông Tư bao quanh bằng bờ đất.
Trong bản Tục lệ xã Tư Can năm 1924 (Viện Thông tin Khoa học Xã hội) có điều khoản rõ ràng quy định các giếng nước ăn phải được giữ gìn cho trong sạch, những phí tổn về sự sửa giếng thì dân trích tiền công để chi. Những giếng nước, bến nước này từ lâu đã trở thành biểu tượng thân thuộc của quê hương Tư Can cùng với cây đa sân đình, tồn tại suốt từ các thế kỷ trung đại đến tận những năm đầu của thế kỷ XXI gắn với tuổi thơ của những thế hệ sinh năm 8x, 9x.

Cảnh quan sông nước Châu Can
Trẻ thơ sinh ra và lớn lên ở làng Tư Can thuộc thế hệ đó ai cũng đã từng có lần ra các bậc bến đầu xóm bắt ve sầu trưa hè nắng gắt, khi chiều về lại bơi lội vẫy vùng thỏa thích dưới dòng sông quê. Khi tiếng trống hội rằm trung thu rộn rã tại đình cũng là dịp trai làng nô nức đuổi bắt những chú vịt bơi lội trên sông Tư giang, đông đảo người dân đứng dọc đường làng hò reo cổ vũ. Những bến sông ấy còn là nơi những chuyến đò ngang kết nối dân làng sang những ruộng đồng bờ bãi màu mỡ canh tác, đánh cá, chao tôm... Những ngày giáp Tết, các bà, các mẹ ra giếng vo gạo, đãi đỗ, gánh nước về nhà tất bật lo cho ngày Tết được ấm no, đủ đầy.
Đôi câu đối tại từ đường cổ của nhà cụ Đào Mạnh Phiên cũng thể hiện ý nghĩa từ vùng đất An Khoái được xem là vùng đất lành, họ Đào đã di dời đến sinh cơ lập nghiệp đời đời con cháu nối tiếp nhau tại Tư Can. Khi uống nước, con cháu luôn nhớ về cội nguồn của mình.
安 土 昔 遷 曾 奕 葉 - Phiên âm: An Thổ tích thiên tằng dịch diệp. Dịch nghĩa: Đất lành xưa đến, nhiều đời thịnh.
河 干 辰 飲 每 思 源 - Phiên âm: Hà Can thần ẩm mỗi tư nguyên. Dịch nghĩa: Bờ sông nay uống, nhớ cội nguồn.
Hiện nay, trước bối cảnh đô thị hóa, những bến sông với những cây gạo, cây xà cừ, cây bàng cổ thụ che mát đã không còn nữa, bị vùi sâu vào lớp bê tông trở thành trầm tích, lặng lẽ trong lòng đất. Các giếng nước cũng đã bị chìm vào lòng sông Tư giang. Thế nhưng truyền thống uống nước nhớ nguồn vẫn được gìn giữ qua các thế hệ tại nhiều gia đình, dòng họ Tư Can.

Ngôi từ đường cổ của cụ Đào Mạnh Phiên tại làng Tư Can
Kết luận
Tư Can trong văn học Hán Nôm không chỉ là cảnh đẹp của địa phương, của người dân Tư Can mà mang hàm nghĩa ca ngợi cả non sông đất nước tươi đẹp. Từ việc tiếp thu điển tích trong văn chương Á Đông cổ đại, nhân dân Tư Can qua nhiều thế kỷ đã Việt hóa để các điển tích văn chương được phổ biến trong mọi tầng lớp xã hội, ca ngợi thiên nhiên và con người tại làng xã, đất nước.
Các công trình danh lam thắng cảnh tại Tư Can được phác họa mang vẻ đẹp trang nghiêm, thanh tịnh như tranh vẽ, tọa lạc trên vùng đất lịch sử lâu đời của dân tộc con cháu Hồng Lạc bên cạnh dòng sông quê linh thiêng, đồng thời gửi gắm ước nguyện cầu chúc cho xã tắc luôn vững bền, thịnh vượng cùng thời gian. Các chữ nghĩa, câu đối cổ tại đình, chùa, nhà thờ họ thể hiện lòng tôn kính sâu sắc của cộng đồng và tầng lớp trí thức đối với Nho giáo, Phật giáo, truyền thống thờ cúng Tổ tiên, cầu mong sự che chở, ban phúc lành cho dòng tộc, dân làng, quê hương.
Khi lịch sử nước nhà trở thành một nhà nước thuộc địa nửa phong kiến, đời sống nhân dân khổ cực, các bậc trí thức kế tục truyền thống gửi gắm tâm tư mong muốn nước nhà sớm được độc lập, xã tắc đồng bào được thái bình thịnh trị, ai ai cũng thấm nhuần theo thiện pháp.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Căn cứ theo chữ Hán trên chuông chùa Hồng Phúc do 3 thôn Trung, Nội, Tư Can của xã Bài Nhiễm cùng đúc cúng chùa vào năm Thành Thái thứ 9 (1897).
Tên chữ “Hồng Ân tự” (鴻恩 寺) - còn được gọi theo tên làng là chùa Tư Can, khác với tên chữ “Hồng Phúc tự” (洪 福 寺) thôn Trung trước đó.
Viện Nghiên cứu Hán Nôm
Ngày 5/11/2026, ma nhai trên núi Non Nước chính thức được ghi danh là Di sản Tư liệu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.
Thụ (受): Đón nhận. Tư (兹): Này, nay, đây. Giới (介): To lớn. Phúc (福): Phúc lành, may mắn. Vu kỳ vương mẫu (于其王母): Chữ "vương mẫu" đây ám chỉ Hào Lục ngũ, tức là "vua".
Tên chữ An Khoái có nghĩa là bình an, vui sướng. Địa phương nơi đây gắn với danh nhân Nguyễn Ngạn quê ở thôn An Khoái, huyện Phù Vân, đỗ Hoàng giáp (Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân) khoa thi Nhâm Tuất, niên hiệu Cảnh Thống năm thứ 5 (1502) đời vua Lê Hiến Tông khi mới 24 tuổi. Ông làm quan dưới triều Lê Sơ, từng giữ đến chức Hàn lâm viện hiệu lý. Xã An Khoái sang thời Nguyễn thuộc tổng Mỹ Lâm, huyện Phú Xuyên. Sau 1.7.2026, thôn Ứng Hòa và thôn An Khoái sáp nhập thành thôn An Hòa, thuộc xã Đại Xuyên, Hà Nội.










