Vua Dục Đức lên ngôi vào tháng 7 năm 1883, trong bối cảnh triều Nguyễn có nhiều biến động sau thời vua Tự Đức. Thời gian ở ngôi của ông rất ngắn, thường được ghi là 3 ngày. Sau đó, ông bị phế và mất trong cùng năm 1883.

Sau này, con trai của ông là Nguyễn Phúc Bửu Lân lên ngôi, tức vua Thành Thái. Vua Thành Thái truy tôn cha là Cung Tông Huệ Hoàng đế.

Thân thế

Vua Dục Đức sinh trong hoàng tộc nhà Nguyễn. Tên ban đầu của ông là Nguyễn Phúc Ưng Ái, sau đổi thành Nguyễn Phúc Ưng Chân. Ông được vua Tự Đức nhận làm con nuôi và cho ở tại Dục Đức Đường trong Kinh thành Huế; tên gọi “Dục Đức” về sau gắn với nơi ở này.

Vợ của ông là bà Phan Thị Điều, con gái của đại thần Phan Đình Bình. Năm 1879, bà sinh hoàng tử Nguyễn Phúc Bửu Lân, người sau này trở thành vua Thành Thái.

Được chọn làm người kế vị

Vua Tự Đức không có con nối dõi trực tiếp nên nhận một số người trong hoàng tộc làm con nuôi để lựa chọn người kế vị. Nguyễn Phúc Ưng Chân là một trong những hoàng tử được vua Tự Đức nuôi dạy trong cung.

Sau khi vua Tự Đức mất năm 1883, Nguyễn Phúc Ưng Chân được đưa lên ngôi. Ông trở thành vị vua thứ năm của triều Nguyễn, kế tiếp các vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức.

Thời gian trị vì

Vua Dục Đức lên ngôi ngày 19/7/1883. Theo các tư liệu phổ biến, ông chỉ ở ngôi trong khoảng 3 ngày rồi bị phế. Đây là thời gian trị vì ngắn nhất trong số các vua triều Nguyễn.

Sau khi bị phế, ông bị giam và mất vào ngày 6/10/1883. Tư liệu về nguyên nhân và diễn biến cụ thể của sự kiện phế truất thường được trình bày trong các bộ sử triều Nguyễn và các nghiên cứu về giai đoạn cuối thế kỷ XIX.

Gia đình và hậu duệ

Vua Dục Đức có người con nổi bật là Nguyễn Phúc Bửu Lân, sinh năm 1879. Sau này, Bửu Lân được đưa lên ngôi, lấy niên hiệu Thành Thái. Vua Thành Thái là vị vua thứ mười của triều Nguyễn.

Dòng hậu duệ của vua Dục Đức tiếp tục gắn với lịch sử triều Nguyễn qua các vua Thành Thái và Duy Tân. Đây là ba thế hệ vua nhà Nguyễn cùng được an táng hoặc thờ phụng trong quần thể An Lăng, thường gọi là Lăng Dục Đức, tại Huế.

An Lăng – Lăng vua Dục Đức

Lăng Dục Đức, tên chữ là An Lăng, là nơi an táng vua Dục Đức. Di tích nằm tại khu vực An Cựu, thành phố Huế, thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế.

An Lăng là khu lăng mộ gắn với ba vị vua triều Nguyễn: Dục Đức, Thành Thái và Duy Tân. Theo thông tin địa phương, đây là khu mộ chung của ba thế hệ làm vua: Dục Đức là cha, Thành Thái là con và Duy Tân là cháu.

Năm 2024, sau thời gian trùng tu, di tích An Lăng được mở cửa đón khách tham quan. Báo Thanh Niên cho biết Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế mở cửa An Lăng cho du khách sau hơn 6 năm trùng tu.

Niên biểu tóm tắt

• 1852/1853: Nguyễn Phúc Ưng Ái, sau đổi tên là Nguyễn Phúc Ưng Chân, ra đời. Một số nguồn ghi năm sinh 1852; một số tài liệu sử dụng mốc 1853.
• Khi còn nhỏ: Ông được vua Tự Đức nhận làm con nuôi và cho ở tại Dục Đức Đường.
• 1879: Con trai ông là Nguyễn Phúc Bửu Lân, tức vua Thành Thái sau này, ra đời.
• 19/7/1883: Nguyễn Phúc Ưng Chân lên ngôi vua, thường được gọi là vua Dục Đức.
• 1883: Vua Dục Đức bị phế sau thời gian trị vì rất ngắn.
• 6/10/1883: Vua Dục Đức mất.
• 1892: Vua Thành Thái truy tôn vua Dục Đức là Cung Tông Huệ Hoàng đế.