Trong diện mạo mới, Phú Nghĩa là nơi hội tụ của nhiều lớp địa danh giàu truyền thống như Đông Phương Yên, Đông Sơn, Thanh Bình, Trung Hòa, Trường Yên, Phú Vinh, Quan Châm, Khê Than, Phú Hữu, Nghĩa Hảo, Trung Cao, Phương Hài, Yên Kiện, Yên Trường… Mỗi tên làng đều gắn chặt với một ngành nghề, một ngôi đình hay những kỳ lễ hội đặc trưng, tạo nên bản sắc văn hóa đa dạng cho đơn vị hành chính này.
Dáng hình mới bên trục Quốc lộ 6
Quy mô xã mới đạt diện tích tự nhiên 40,25 km² với dân số 71.048 người. Địa giới hành chính tiếp giáp với phường Chương Mỹ, các xã Xuân Mai, Kiều Phú, Hưng Đạo, Trần Phú, Quảng Bị và Phú Cát. Việc lựa chọn tên gọi Phú Nghĩa cho thực thể hành chính mới dựa trên lợi thế về giao thông, hạ tầng và khả năng thu hút đầu tư, dân cư trên trục Quốc lộ 6 huyết mạch.
Cấu trúc dân cư và diện tích của xã được bồi đắp từ các đơn vị tiền thân: Đông Phương Yên (6,46 km², 12.726 người), Đông Sơn (7,54 km², 11.989 người), Phú Nghĩa (8,29 km², 13.235 người) cùng các xã Thanh Bình, Trung Hòa và Trường Yên.
Chính thức vận hành từ ngày 01/7/2025 với 36 thôn, Phú Nghĩa hiện là xã có địa bàn rộng và dân cư đông đúc. Điều này đặt ra yêu cầu lớn về quản lý hạ tầng và đẩy mạnh chuyển đổi số để đáp ứng nhịp độ phát triển mới của địa phương.
Những tên làng còn thơm mùi tre, mùi mây
Dưới danh xưng hành chính chung, các địa danh như Đông Phương Yên, Đông Sơn hay Trường Yên vẫn giữ nguyên giá trị nhận diện cội nguồn, dòng họ và ký ức cư dân. Với Phú Nghĩa, việc duy trì tên các làng cũ đặc biệt quan trọng bởi nghề mây tre đan luôn gắn bó mật thiết với từng cộng đồng thợ cụ thể.
Phú Vinh là hạt nhân nổi bật nhất trong bản đồ nghề của xã. Với lịch sử phát triển hơn 400 năm, làng nghề này xưa kia mang tên Phú Hoa Trang – vùng đất của những bàn tay khéo léo trong nghệ thuật đan lát. Bên cạnh đó, các vùng đất như Quan Châm, Khê Than hay Phú Hữu cũng là những địa chỉ nghề đáng chú ý. Thống kê tại khu vực Phú Nghĩa cũ ghi nhận 100% số làng được công nhận là làng nghề thủ công truyền thống, với khỏang 90% số hộ dân duy trì nghề mây, tre, giang đan.
Đường lớn, làng nghề và nhịp sống ven đô
Tọa lạc trên trục Quốc lộ 6 kết nối trung tâm Hà Nội với vùng Tây Nam Thủ đô, Phú Nghĩa mang dáng vẻ của một vùng giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Sự hiện diện của các tuyến giao thông quan trọng và các cụm công nghiệp đã giúp sản phẩm mây tre không còn bó hẹp trong không gian làng xã mà vươn xa tới các thị trường xuất khẩu và du lịch trải nghiệm.
Dòng chảy đô thị hóa mang lại diện mạo mới cho Phú Nghĩa, nhưng các điểm neo văn hóa như Phú Vinh, Quan Châm, Khê Than vẫn đóng vai trò giữ gìn linh hồn của vùng đất. Sự thích ứng linh họat của các làng nghề truyền thống với thị trường đương đại là minh chứng cho sức sống nội sinh mạnh mẽ của cư dân nơi đây.
Từ mốc sáp nhập đến chiều sâu làng nghề
Ngày 01/7/2025 đánh dấu bước ngoặt hành chính khi xã Phú Nghĩa chính thức hoạt động theo mô hình mới theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15. Tuy nhiên, chiều sâu văn hóa của vùng đất này đã được bồi đắp từ hàng trăm năm qua thông qua kỹ nghệ thủ công, hệ thống đình chùa và những mùa lễ hội.
Lịch sử của xã mới thực chất là sự nối dài các mạch nguồn từ 6 đơn vị cũ. Mỗi làng quê thành phần đều sở hữu những bản hương ước và thần tích riêng, tạo nên một thực thể di sản trù mật cần được tiếp tục kiểm kê và bảo tồn bài bản trong không gian hành chính mới.
Mái đình Khê Than, Phương Hài và tiếng hội trên hồ
Đời sống tâm linh và lễ hội của Phú Nghĩa gắn liền với đặc thù của từng làng cổ. Làng văn hóa Khê Than lưu giữ lễ hội truyền thống tổ chức định kỳ 5 năm một lần vào trung tuần tháng 7 âm lịch. Điểm nhấn của kỳ hội là nghi thức rước kiệu liên làng giữa đình Khê Than, Nghĩa Hảo, Quan Châm và hội đua thuyền sôi động trên hồ Khê Than.
Đình Phương Hài cũng là một di sản qúy giá, vừa chính thức nhận bằng xếp hạng Di tích lịch sử – nghệ thuật cấp thành phố vào tháng 4/2026. Lễ hội đình làng Phương Hài diễn ra từ ngày 15 đến 17 tháng 2 âm lịch hằng năm, là dịp sinh họat văn hóa cộng đồng quan trọng. Trong khi đó, làng Trung Cao lại duy trì mạch hội cứ 3 năm một lần tại Đình Hát – di tích phụng thờ ba vị Thành hòang làng: Cao Sơn Đại vương, Hộ Quốc Tương công và Chiêu Ưng Thế Tam.
Phú Vinh và bàn tay người đan mây
Chương Mỹ vốn là "thủ phủ" của nghề mây tre đan, và Phú Nghĩa chính là hạt nhân phát triển bậc nhất trong khu vực này. Phú Vinh hiện lên như một điểm sáng với kỹ nghệ đan lát tinh xảo, biến những cây tre, sợi mây thành những tác phẩm nghệ thuật mang đậm hơi thở văn hóa xứ Đoài.
Vai trò của các nghệ nhân trong việc giữ lửa nghề là rất lớn, tiêu biểu như việc thành lập Trung tâm dạy nghề Mây tre đan Phú Vinh nhằm truyền dạy kỹ nghệ cho thế hệ trẻ. Những công đọan tỉ mỉ từ chọn nguyên liệu, chẻ nan đến tạo dáng sản phẩm không chỉ là sinh kế mà còn là biểu hiện thẩm mỹ của người thợ Phú Vinh.
Những lối đi chậm qua xứ mây tre
Trải nghiệm văn hóa tại Phú Nghĩa mang lại cái nhìn sâu sắc về lịch sử nghề và đời sống cộng đồng. Du khách có thể bắt đầu hành trình tại làng Phú Vinh để tận mắt quan sát quy trình chế tác mây tre, sau đó mở rộng sang các làng Quan Châm, Khê Than để hòa mình vào không gian lễ hội truyền thống. Đây là hình thái trải nghiệm thiên về học hỏi tri thức dân gian và cảm nhận vẻ đẹp của một vùng nghề đã tồn tại hơn bốn thế kỷ.
Một bản đồ ký ức dưới tên gọi Phú Nghĩa
Xã Phú Nghĩa sau sắp xếp là một thực thể đa tầng dữ liệu, nơi 6 xã cũ cùng soi bóng dưới một danh xưng chung. Giá trị của vùng đất nằm ở sự đan xen giữa trục đường hiện đại và những ngõ làng rộn rã tiếng chẻ nan. Một tên xã mới giúp thống nhất quản lý hành chính, nhưng chính những tên làng cũ như Phú Vinh, Khê Than mới là linh hồn giữ cho mạch sống và ký ức của dải đất nghề Chương Mỹ luôn bền bỉ với thời gian.











