Tên tổng xưa trong diện mạo xã mới
Xã Nam Phù chính thức đi vào họat động theo mô hình đơn vị hành chính mới từ ngày 01/7/2025. Thực thể này được hình thành trên cơ sở hợp nhất phần lớn diện tích và dân số của các xã Vạn Phúc, Ngũ Hiệp, Duyên Hà, Đông Mỹ (huyện Thanh Trì), đồng thời tiếp nhận một phần địa giới từ các xã Yên Mỹ, Liên Ninh và các xã Ninh Sở, Duyên Thái (huyện Thường Tín).
Tên gọi Nam Phù không chỉ là một danh xưng quản lý mà còn là sự khơi lại lớp ký ức về Tổng Nam Phù cũ – một không gian văn hóa tín ngưỡng có sức lan tỏa rộng lớn. Địa danh này gắn liền với lịch sử thời 12 sứ quân cuối thế kỷ X, khi tướng quân Nguyễn Siêu từng chọn vùng Đông Phù làm đại bản doanh, tạo nên chiều sâu lịch sử cho vùng đất ven sông phía Nam kinh thành.
Dấu mốc sáp nhập và quy mô hành chính
Xã Nam Phù hiện nay sở hữu diện tích tự nhiên 13,74 km² với quy mô dân số 42.772 người. Cơ cấu dân cư và địa giới của xã là sự hội tụ tinh hoa từ nhiều đơn vị cũ: Vạn Phúc đóng góp 5,29 km² (14.451 người), Duyên Hà 2,72 km² (6.657 người), Đông Mỹ 2,61 km² (10.235 người), Ngũ Hiệp 1,49 km² (6.356 người) cùng các phần diện tích điều chỉnh từ Liên Ninh, Yên Mỹ, Ninh Sở và Duyên Thái.
Với vị trí tiếp giáp các khu vực sầm uất như Bát Tràng, Ngọc Hồi, Hồng Vân và tỉnh Hưng Yên, Nam Phù nằm tại cửa ngõ chiến lược phía Nam Thủ đô. Sự hiện diện của Quốc lộ 1A và cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ chạy qua tạo điều kiện thuận lợi để địa phương kết nối mạnh mẽ giữa đô thị lõi với vùng nông nghiệp và làng nghề ven đô.
-
Tên đơn vị: Xã Nam Phù, Thành phố Hà Nội.
-
Thời điểm vận hành: 01/7/2025.
-
Căn cứ pháp lý: Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15.
-
Diện tích: 13,74 km².
-
Dân số: 42.772 người. (Hà Nội Online)
Những tên làng cũ trong mạch Tổng Nam Phù
Dù mang tên hành chính mới, bản sắc Nam Phù vẫn được định vị qua hệ thống làng cổ như Đông Phù, Mỹ Ả, Tự Khoát, Đông Trạch, Tranh Khúc, Văn Uyên, Tương Chúc, Việt Yên, Mỹ Liệt và Ninh Xá. Đây là những “mỏ neo” ký ức giúp nhận diện hệ thống đình chùa, dòng họ và đời sống cộng đồng chưa bao giờ đứt gãy.
Đông Phù gắn với dấu tích Nguyễn Siêu và chùa Hưng Long; Mỹ Ả lưu giữ nếp đình chùa xưa cũ; còn các làng như Tự Khóat, Tranh Khúc hay Ninh Xá chính là những chủ thể tạo nên sức sống cho Lễ hội Tổng Nam Phù xuyên suốt nhiều thế kỷ qua. Việc duy trì các địa danh cũ trong lòng xã mới giúp bảo tòan mạch sử liệu và tình cảm gắn bó của cư dân với quê hương.
Cửa ngõ phía Nam và không gian cư trú ven đô
Địa bàn Nam Phù nằm trong vùng chuyển tiếp năng động, nơi nhịp sống làng bãi đan xen cùng hoạt động logistics và dịch vụ thương mại. Một mặt, xã vẫn gìn giữ nếp sinh hoạt nông nghiệp, mâm cỗ hội làng và các nghề phụ; mặt khác, đây là khu vực tập trung nhiều kho vận, bãi xe và chợ đầu mối phục vụ cho cửa ngõ giao thương giữa Hà Nội với các tỉnh phía Nam.
Cấu trúc kinh tế của xã hiện nay là sự cộng hưởng giữa tiểu thủ công nghiệp truyền thống như mộc, cơ khí, may mặc, chế biến nông sản với các dịch vụ đô thị mới. Tuy nhiên, sự phát triển này luôn được đặt trong mối tương quan với việc bảo tồn không gian di sản làng xã đặc trưng của vùng Thanh Trì xưa.
Chùa Hưng Long và dấu tích Nhị vị Bồ Tát
Chùa Hưng Long là điểm tựa di sản quan trọng nhất trong không gian văn hóa Nam Phù. Đây là nơi gắn liền với câu chuyện về Nhị vị Bồ Tát Lý Từ Thục và Lý Từ Huy – hai công chúa triều Lý đã rời bỏ cung đình để tu hành, giúp dân cứu đời. Trước khi hành đạo tại chùa Hưng Long (Đông Mỹ), hai bà từng lập am tại chùa Hưng Phúc (Tự Khoát).
Lớp ký ức về hai vị công chúa được người dân địa phương tôn kính qua nhiều đời, đến thời Lê Sơ hai bà đã được sắc phong là Đại Thánh Bồ Tát. Sự hiện diện của mạch tri ân này biến Nam Phù thành một vùng đất có chiều sâu tâm linh đặc biệt, nơi di sản Phật giáo hòa quyện cùng lòng hiếu thảo và công đức của bậc tiền nhân.
Đình Đông Phù và dấu ấn Nguyễn Siêu
Đình Đông Phù là hạt nhân ký ức tiêu biểu của địa phương, đã được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia từ năm 1990. Ngôi đình phụng thờ danh tướng Nguyễn Siêu, một trong 12 sứ quân nổi danh thế kỷ X. Vùng đất Đông Phù xưa chính là đại bản doanh của ông, nơi lưu dấu những trang sử hào hùng về một thời kỳ xây dựng và bảo vệ đất nước.
Hằng năm vào mùng 6 và mùng 7 tháng Hai âm lịch, hội đình Đông Phù lại được mở ra để tưởng nhớ vị Thành hoàng có công với nước. Đây là dịp để cư dân nhận diện lại cội nguồn giữa dòng chảy hiện đại, khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa làng trong lòng xã mới.
Mỹ Ả và mạch đình chùa làng cổ
Cụm di tích đình và chùa Mỹ Ả, được xếp hạng cấp thành phố năm 2006, là một không gian tín ngưỡng trọn vẹn của cư dân bãi sông. Hệ thống di vật gỗ chạm khắc đề tài tứ linh, tứ quý tại đây phản ánh rõ nét thẩm mỹ và khát vọng hài hòa với thiên nhiên của cư dân nông nghiệp Thanh Trì.
Lễ hội đình làng Mỹ Ả vào mùng 8 tháng Hai âm lịch hằng năm vẫn thu hút đông đảo khách thập phương. Sự duy trì nghiêm cẩn các nghi thức tế lễ sau ngày sáp nhập hành chính là minh chứng cho việc Nam Phù vẫn giữ vững được hồn cốt làng cổ trước làn sóng đô thị hóa.
Lễ hội Tổng Nam Phù và nhịp hội “9 xã 10 làng”
Di sản phi vật thể tiêu biểu nhất của địa phương chính là Lễ hội Tổng Nam Phù, đã chính thức được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia năm 2025. Hội được tổ chức vào các ngày 14, 15, 16 tháng Ba âm lịch hằng năm nhằm tri ân Nhị vị Bồ Tát triều Lý.
Hội thề liên làng này quy tụ cư dân từ Đông Phù, Mỹ Ả, Đông Trạch, Văn Uyên, Tranh Khúc, Tương Chúc, Tự Khoát, Việt Yên, Mỹ Liệt và Ninh Xá. Dù ranh giới hành chính có thay đổi, lễ hội vẫn đóng vai trò là sợi dây bền chặt nối liền ký ức cộng đồng, là trục văn hóa cốt lõi để nhận diện bản sắc của vùng đất Nam Phù hôm nay.
Sinh kế và tri thức địa phương
Nam Phù sở hữu nền tảng tiểu thủ công nghiệp ven đô đa dạng với các nghề mộc, cơ khí, may mặc và chế biến nông sản. Bản sắc của xã hiện lên qua cấu trúc sinh kế đan xen: giữ vững nông nghiệp bãi bồi truyền thống đồng thời thích ứng nhanh với các dịch vụ kho vận và thương mại hiện đại. Những kinh nghiệm thực hành nghề nghiệp và tổ chức đời sống cộng đồng tại các làng ven sông chính là vốn quý cần tiếp tục được ghi nhận và số hóa.
Hương vị làng bãi và tuyến trải nghiệm văn hóa
Đời sống ẩm thực của Nam Phù mang đặc trưng của vùng bãi ven sông, thể hiện qua các mâm cỗ hội làng và các sản phẩm nông sản địa phương phong phú.
Một hành trình khám phá Nam Phù lý tưởng nên bắt đầu từ đình Đông Phù và chùa Hưng Long để tìm hiểu về thời 12 sứ quân và Nhị vị Bồ Tát triều Lý. Tiếp đó, du khách có thể ghé thăm Mỹ Ả để vãn cảnh chùa xưa, rồi mở rộng hành trình theo mạch Tổng Nam Phù đến Tự Khoát hay Ninh Xá. Tuyến đường này mở ra một cái nhìn toàn diện về Nam Phù: một xã mới hiện đại nhưng vẫn nồng nàn hơi thở nghìn năm của đất kinh kỳ.











