Diện mạo chung của phường Ngọc Hà
Phường Ngọc Hà là một đơn vị hành chính cấp phường trực thuộc thành phố Hà Nội. Sau sắp xếp năm 2025, phường nằm trong khu vực trung tâm mở rộng của Thủ đô, nơi các lớp ký ức làng cổ, không gian cư trú nội đô, di tích lịch sử, thiết chế công cộng và các tuyến phố lớn đan xen trong đời sống hằng ngày.
Tên gọi Ngọc Hà có sắc thái riêng trong bản đồ văn hóa Hà Nội. Nếu Hoàn Kiếm gợi về hồ Gươm và phố cổ, Ba Đình gắn với trung tâm chính trị – di sản quốc gia, thì Ngọc Hà gợi trước hết về làng hoa, về những trại cổ ven kinh thành, về hồ Hữu Tiệp và một vùng cư trú lâu đời phía Tây Thăng Long. Trang thông tin điện tử phường Ngọc Hà giới thiệu vùng đất này trong mạch “dòng chảy văn hóa ngàn năm”, gắn với sự mở rộng không gian Hoàng thành Thăng Long và khu vườn Thượng Lâm – Ngự uyển xưa.
Điểm quan trọng khi giới thiệu phường Ngọc Hà là không tách địa danh hành chính mới khỏi các tên gọi cũ. Vĩnh Phúc, Liễu Giai, Cống Vị, Kim Mã, Ngọc Khánh, Nghĩa Đô, Đội Cấn và Ngọc Hà cũ đều là những lớp địa danh giúp nhận diện di tích, trường học, chợ, phố, làng, hồ, đình, chùa và ký ức cư dân.
Đơn vị hành chính mới sau sắp xếp năm 2025
Việc thành lập phường Ngọc Hà được đặt trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025. Căn cứ pháp lý là Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025.
Theo quy định tại Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, phường Ngọc Hà được hình thành trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của phường Vĩnh Phúc, phường Liễu Giai; một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các phường Cống Vị, Kim Mã, Ngọc Khánh, Nghĩa Đô; phần còn lại của phường Đội Cấn và phường Ngọc Hà sau khi sắp xếp theo quy định trước đó.
Theo Trang thông tin điện tử phường Ngọc Hà, phường có diện tích tự nhiên 2,68 km², quy mô dân số 93.536 người, có 54 địa bàn dân cư với 77 tổ dân phố. Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội phường đặt tại số 25 phố Liễu Giai, phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội.
Tên đơn vị hành chính hiện nay: Phường Ngọc Hà.
Thuộc tỉnh/thành hiện nay: Thành phố Hà Nội.
Thời điểm chính thức hoạt động: 01/7/2025.
Căn cứ pháp lý: Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15.
Diện tích: 2,68 km².
Dân số: 93.536 người.
Địa bàn dân cư, tổ dân phố: 54 địa bàn dân cư, 77 tổ dân phố.
Các đơn vị cũ liên quan: Vĩnh Phúc, Liễu Giai, Cống Vị, Kim Mã, Ngọc Khánh, Nghĩa Đô, Đội Cấn, Ngọc Hà.
Trụ sở phường: Số 25 phố Liễu Giai, phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội.
Vị trí tiếp giáp: Phường Ngọc Hà giáp các phường Ba Đình, Giảng Võ, Nghĩa Đô và Tây Hồ.
Những địa danh cũ còn thơm hương làng hoa
Ở Ngọc Hà, địa danh cũ vẫn là chiếc chìa khóa để đọc ký ức cộng đồng. Người dân có thể nhắc tới Vĩnh Phúc, Liễu Giai, Cống Vị, Kim Mã, Ngọc Khánh, Nghĩa Đô, Đội Cấn hoặc Ngọc Hà cũ như những vùng ký ức riêng, dù hiện nay các địa danh ấy đã được đặt trong cấu trúc hành chính mới.
Đặc biệt, tên Ngọc Hà còn gắn với hình ảnh làng hoa. Báo Quân đội nhân dân Thủ đô cho biết làng hoa cổ Ngọc Hà còn gọi là Trại Hàng hoa, nằm trong Thập Tam trại – tên gọi dân gian chỉ 13 làng nghề nằm phía Tây kinh thành Thăng Long. Nguồn này cũng ghi nhận từ năm 1981, làng trở thành địa phận thuộc phường Ngọc Hà, quận Ba Đình cũ, nhưng lớp người Hà Nội gốc vẫn quen gọi là làng Ngọc Hà.
Vì vậy, khi chuẩn hóa dữ liệu địa phương, không nên chỉ lưu tên “phường Ngọc Hà” như một nhãn hành chính mới. Cần lưu đồng thời các địa danh cũ và địa danh văn hóa như làng Ngọc Hà, Trại Hàng hoa, Vĩnh Phúc, Liễu Giai, Cống Vị, Đội Cấn, hồ Hữu Tiệp, đình Ngọc Hà, đình Vạn Phúc, chợ hoa, vườn hoa và các tuyến phố gắn với ký ức cư dân.
Không gian cư trú phía Tây kinh thành
Phường Ngọc Hà nằm ở khu vực phía Tây của trung tâm Hà Nội, tiếp giáp Ba Đình, Giảng Võ, Nghĩa Đô và Tây Hồ. Đây là vị trí chuyển tiếp giữa lõi chính trị – hành chính Ba Đình, khu vực hồ Tây, các tuyến phố cũ và không gian đô thị phát triển mạnh theo trục Kim Mã – Liễu Giai – Đội Cấn.
Không gian cư trú của Ngọc Hà có tính chất nhiều lớp. Một mặt, phường chứa các khu dân cư cũ gắn với làng hoa, đình làng, hồ nhỏ, ngõ phố và các địa danh trại cổ. Mặt khác, khu vực Liễu Giai, Kim Mã, Ngọc Khánh, Đội Cấn lại phản ánh nhịp sống đô thị hiện đại, với mật độ dân cư cao, nhiều tuyến giao thông quan trọng, cơ sở dịch vụ, công trình công cộng và khu nhà ở lâu năm.
Điểm đặc biệt của Ngọc Hà là sự đan xen giữa ký ức làng và đô thị. Trong cùng một phường, người ta có thể gặp những tên gọi rất Hà Nội như làng Ngọc Hà, hồ Hữu Tiệp, Đội Cấn, Liễu Giai, Cống Vị, Vĩnh Phúc, đồng thời cũng thấy rõ diện mạo của một khu vực nội đô đông dân, nhiều tầng nhà, nhiều tuyến phố và nhịp sống thường nhật dày đặc.
Từ trại hoa Thăng Long đến phường Ngọc Hà hôm nay
Trang thông tin điện tử phường Ngọc Hà cho biết, theo một số nghiên cứu lịch sử, Ngọc Hà gắn với đợt mở rộng Hoàng thành Thăng Long đầu tiên vào cuối thời Lý, đời vua Lý Cao Tông. Nguồn này cũng mô tả dòng nước từng chảy qua, tưới mát khu vườn Thượng Lâm – Ngự uyển ở phía Tây Hoàng thành; về sau, dấu vết dòng nước ấy dần biến thành dải hồ trong Công viên Bách Thảo ngày nay.
Trong ký ức dân gian Hà Nội, Ngọc Hà nổi tiếng với nghề trồng hoa. Báo Quân đội nhân dân Thủ đô ghi nhận làng hoa cổ Ngọc Hà còn gọi là Trại Hàng hoa, nằm trong hệ thống Thập Tam trại phía Tây kinh thành Thăng Long. Đây là lớp dữ liệu quan trọng khi nhận diện Ngọc Hà không chỉ như một phường đô thị, mà còn như một vùng ký ức nghề nghiệp và cảnh quan của Hà Nội xưa.
Đến năm 2025, phường Ngọc Hà mới được xác lập trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội. Sự thay đổi này tổ chức lại địa giới và bộ máy quản lý cơ sở, nhưng không làm mất đi các lớp tên gọi đã gắn với vùng đất trong thời gian dài: Ngọc Hà, Vĩnh Phúc, Liễu Giai, Cống Vị, Kim Mã, Ngọc Khánh, Nghĩa Đô, Đội Cấn và các địa danh văn hóa liên quan.
Hồ Hữu Tiệp, đình làng và những điểm tựa ký ức
Trong hệ thống di tích và ký ức đô thị của Ngọc Hà, hồ Hữu Tiệp là một địa danh đặc biệt. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho biết hồ Hữu Tiệp nằm giữa phố Ngọc Hà, gắn với chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” của quân và dân Hà Nội. Hồ còn lưu giữ xác máy bay B-52 của Mỹ; phần nổi của cụm xác máy bay trên mặt nước có chiều dài khoảng 4 m, rộng khoảng 2 m, cao khoảng 1 m. Năm 1992, Bộ Văn hóa và Thông tin ra quyết định công nhận hồ Hữu Tiệp và khối xác máy bay B-52 là di tích lịch sử quốc gia.
Báo Quân đội nhân dân cũng ghi nhận hồ Hữu Tiệp nằm trên địa bàn phường Ngọc Hà, quận Ba Đình cũ; nơi đây lưu giữ xác máy bay B-52 bị bắn hạ trên bầu trời Hà Nội ngày 27/12/1972 và đã được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử quốc gia.
Đình Ngọc Hà là một điểm tựa văn hóa khác của khu vực. Báo Người Hà Nội cho biết đình Ngọc Hà có kiến trúc nghệ thuật cuối thế kỷ XVIII, có liên quan tới các di tích lân cận như chùa Một Cột, đền Quán Thánh, chùa Trấn Quốc; đình được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật năm 1992.
Trang thông tin điện tử phường Ngọc Hà cũng có chuyên mục về di tích lịch sử và lễ hội truyền thống, trong đó nhắc đến đình Vạn Phúc, còn gọi là đình Tổng, đình Vạn Bảo, tọa lạc trong ngõ 194 phố Đội Cấn; nguồn này giới thiệu đình là nơi thờ Linh Lang Đại Vương Thượng Đẳng Phúc Thần.
Làng hoa, tri thức làm vườn và những lớp nghề đã chuyển mình
Làng hoa Ngọc Hà là lớp nghề nghiệp nổi bật nhất khi nhắc đến phường Ngọc Hà. Báo Quân đội nhân dân Thủ đô gọi Ngọc Hà là làng hoa cổ, còn gọi là Trại Hàng hoa, thuộc hệ thống Thập Tam trại phía Tây kinh thành Thăng Long. Nguồn này cũng nhấn mạnh đình làng Ngọc Hà và lễ hội dân gian là một trong những niềm tự hào của làng cổ.
Trong đời sống hiện nay, nghề trồng hoa ở Ngọc Hà không còn giữ nguyên quy mô như ký ức xưa do quá trình đô thị hóa mạnh. Tuy vậy, tên “làng hoa Ngọc Hà” vẫn là một địa danh ký ức có giá trị. Nó giúp người Hà Nội nhớ về một vùng trồng hoa từng cung cấp hương sắc cho phố phường, đồng thời giúp người tra cứu hiểu vì sao Ngọc Hà thường được nhắc đến bằng hình ảnh hoa, vườn, trại cổ và những gánh hàng hoa.
Làng nghề tiêu biểu: Làng hoa Ngọc Hà, còn gọi là Trại Hàng hoa, được ghi nhận như một lớp ký ức nghề truyền thống của khu vực.
Đi qua Ngọc Hà: từ hồ B-52 đến những ngõ hoa cũ
Ngọc Hà phù hợp với những trải nghiệm chậm, thiên về quan sát ký ức đô thị hơn là du lịch tiêu dùng. Một tuyến đi bộ có thể bắt đầu từ hồ Hữu Tiệp để tìm hiểu di tích xác máy bay B-52, rồi nối sang các ngõ phố Ngọc Hà, Đội Cấn, Vĩnh Phúc, Liễu Giai để cảm nhận sự chuyển đổi từ không gian làng hoa sang đô thị đông dân.
Hồ Hữu Tiệp là điểm dừng quan trọng vì nơi đây vừa là di tích lịch sử, vừa nằm trong không gian cư trú thường ngày. Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội mô tả hồ Hữu Tiệp không chỉ là nơi chiêm ngưỡng chứng tích lịch sử, mà còn là không gian có cảnh quan thanh bình giữa lòng Thủ đô, với mặt hồ, mảnh vỡ máy bay, không gian làng hoa Ngọc Hà truyền thống và đời sống cư dân xung quanh.
Du lịch – trải nghiệm có thể khai thác theo hướng tìm hiểu làng hoa Ngọc Hà, hồ Hữu Tiệp, đình Ngọc Hà, đình Vạn Phúc, các tuyến Đội Cấn – Liễu Giai – Vĩnh Phúc và sự chuyển đổi từ làng ven kinh thành sang không gian đô thị hiện đại.












