Dáng hình mới của sáu xã cũ
Xã Hồng Sơn mới sở hữu diện tích tự nhiên 54,38 km² với quy mô dân số đạt 63.130 người. Tọa lạc tại cửa ngõ phía Tây Nam Thủ đô và tiếp giáp với xã Lương Sơn của tỉnh Phú Thọ, đây là một trong những đơn vị hành chính có quy mô lớn nhất khu vực Mỹ Đức sau sắp xếp.
Thực thể hành chính này được hình thành trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích và dân số của 6 xã cũ gồm: Hồng Sơn, An Mỹ, Lê Thanh, Xuy Xá, Phùng Xá và Hợp Tiến. Sau khi kiện toàn địa giới, xã hiện có 29 thôn và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/7/2025. Trụ sở làm việc của chính quyền địa phương đặt tại số 114 đường Hồng Sơn.
Những tên làng còn giữ hồn dưới lớp địa giới mới
Dưới danh xưng hành chính chung, các địa danh như An Mỹ, Lê Thanh, Xuy Xá hay Phùng Xá vẫn vẹn nguyên giá trị là những "tọa độ ký ức" cốt lõi. Việc bảo lưu các tên gọi cũ giúp cư dân dễ dàng nhận diện nguồn cội, nghề nghiệp và các không gian thực hành văn hóa đặc thù của từng cộng đồng.
Làng dệt Phùng Xá là một điển hình cho sức sống nghề nghiệp bền bỉ. Mạch sinh họat tại đây vẫn được duy trì đều đặn với tinh thần tri ân tổ nghề sâu sắc, tiêu biểu qua các họat động tổng kết và định hướng phát triển nghề hàng năm của Hiệp hội làng nghề.
Vùng đất Xuy Xá lại khẳng định giá trị qua hệ thống di tích – lễ hội dày dạn. Các tên gọi như Tân Độ, Nội hay Thượng Xuy Xá gắn liền với những không gian di sản vừa được nâng cấp xếp hạng, là minh chứng cho một vùng đất giàu truyền thống tín ngưỡng.
Dải bán sơn địa mở về phía Tây Nam
Địa hình bán sơn địa định hình nên một Hồng Sơn đa cảnh quan, khác biệt với vùng đồng bằng thuần túy. Sự giao thoa giữa những dải làng quê ven sông và vùng đồi gò tiếp giáp Phú Thọ không chỉ tạo nên nếp cư trú đặc trưng mà còn chi phối mạnh mẽ đến sinh kế và cách tổ chức đời sống của cộng đồng.
Trong dòng chảy hiện đại, Hồng Sơn đang nỗ lực chuyển mình để trở thành một "miền đất đáng sống". Dù phải đối mặt với những thách thức từ thiên tai và biến đổi khí hậu, năng lực thích ứng của một xã có diện tích rộng và dân cư đông đúc đang trở thành động lực để địa phương phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Từ mốc sáp nhập đến chiều sâu làng nghề, di tích
Dấu mốc ngày 01/7/2025 theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ sở pháp lý xác lập tầm vóc mới của xã Hồng Sơn. Tuy nhiên, chiều sâu văn hóa của vùng đất này đã được bồi đắp từ hàng trăm năm qua thông qua từng làng nghề dệt, từng mùa hội và hệ thống đình chùa lâu đời.
Mái chùa Xuy Xá và tiếng hội tháng Ba
Không gian tâm linh tại Hồng Sơn ghi dấu ấn đậm nét tại khu vực Xuy Xá. Vào tháng 3/2026, cụm di tích gồm Quán Tân Độ, Quán Nội, Chùa Thượng Xuy Xá và Quán Thượng Xuy Xá đã chính thức đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố. Hệ thống thờ tự đa dạng này là điểm tựa tinh thần quan trọng, nơi cộng đồng thực hành các nghi lễ truyền thống trong dịp hội làng hàng năm.
Bản đồ di sản của xã còn bao hàm Chùa Hạ Quất (Phả Cốc Tự) – một công trình văn hóa vừa được vinh danh xếp hạng. Việc giữ gìn các tên làng cụ thể như Xuy Xá hay Hạ Quất giúp người dân nhận diện chính xác nơi chốn và giá trị của các di tích trong tổng thể không gian xã mới.
Tiếng thoi Phùng Xá và bàn tay người giữ nghề
Làng nghề dệt Phùng Xá là "linh hồn" trong bản sắc nghề nghiệp của xã Hồng Sơn. Nghề dệt tại đây không chỉ là hoạt động sản xuất đơn thuần mà đã được nâng tầm thành một hệ sinh hoạt cộng đồng có tổ chức, gắn liền với các nghi lễ tri ân tổ nghề nghiêm cẩn.
Tên gọi Phùng Xá gắn chặt với kỹ thuật truyền nghề và không gian sản xuất truyền thống, trở thành dấu hiệu nhận diện đặc trưng nhất khi nhắc đến dải đất nghề ven sông Nhuệ. Sự đồng hành của các nghệ nhân và người lao động tâm huyết chính là cốt lõi để giữ cho tiếng thoi dệt mãi vang vọng trong đời sống hiện đại.
Hương vị làng quê và những lối đi qua miền bán sơn địa
Ẩm thực và đời sống dân sinh tại Hồng Sơn mang phong vị thuần hậu của vùng Mỹ Đức, hiện hữu qua các phiên chợ quê và mâm cỗ lễ hội truyền thống.
Hành trình khám phá Hồng Sơn lý tưởng nhất là một chuyến đi theo nhịp chậm: bắt đầu từ các xưởng dệt tại Phùng Xá, vãn cảnh cụm di tích Xuy Xá và mở rộng sang các làng quê yên bình thuộc An Mỹ, Lê Thanh, Hợp Tiến. Đây là kiểu trải nghiệm thiên về tìm hiểu tri thức dân gian và di sản làng xã, giúp du khách cảm nhận rõ rệt sự chuyển mình của một vùng đất ven đô.
Một bản đồ ký ức dưới tên gọi Hồng Sơn
Xã Hồng Sơn sau sắp xếp là thực thể đa tầng dữ liệu, nơi 6 nếp làng cũ cùng soi bóng dưới một danh xưng chung. Giá trị của vùng đất nằm ở sự đan xen hài hòa giữa địa hình đồi gò và dải phù sa bãi bồi, giữa tiếng thoi dệt truyền đời và nhịp sống đô thị đang dần lan tỏa. Giới thiệu về Hồng Sơn hôm nay là giới thiệu về một vùng đất trân trọng từng mảnh ghép ký ức để làm nền tảng vững chắc cho hành trình phát triển mới.
