Tên gọi huyện cũ trong diện mạo xã mới

Từ ngày 01/7/2025, xã Đông Anh chính thức đi vào hoạt động theo mô hình đơn vị hành chính mới của thành phố Hà Nội. Thực thể này được kiến tạo trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của các xã Cổ Loa, Đông Hội, Mai Lâm; phần lớn diện tích của Uy Nỗ, Việt Hùng, Dục Tú, Xuân Canh và thị trấn Đông Anh; cùng một phần diện tích từ các xã Vĩnh Ngọc, Tiên Dương, Liên Hà và Tàm Xá. 

Việc giữ lại danh xưng Đông Anh khẳng định vị thế lịch sử và văn hóa đặc biệt của một vùng đất nằm tại trung tâm châu thổ sông Hồng. Lựa chọn này không chỉ phù hợp với truyền thống lâu đời mà còn tạo sự gắn kết mật thiết giữa định danh cấp huyện trước đây với tầm vóc của xã mới sau sắp xếp. 

Dấu mốc sáp nhập và quy mô hành chính

Xã Đông Anh hiện sở hữu diện tích tự nhiên 48,68 km² với quy mô dân số đạt 118.183 người. Cơ cấu xã mới hội tụ nguồn lực từ nhiều đơn vị tiền thân với các chỉ số cụ thể: Cổ Loa đóng góp 8,43 km² (21.103 người), Mai Lâm 6,18 km² (14.999 người), Uy Nỗ 6,13 km² (15.911 người), Việt Hùng 5,43 km² (12.042 người), Dục Tú 7,20 km² (16.508 người), Xuân Canh 5,11 km² (10.953 người), Đông Hội 7,25 km² (16.428 người) cùng các phần diện tích điều chỉnh từ thị trấn Đông Anh và các xã lân cận.

Tiến trình sáp nhập được thực hiện theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chính thức vận hành bộ máy từ đầu tháng 7 năm 2025. Dù địa giới hành chính đã thay đổi, các tên làng cũ vẫn là "mã văn hóa" cốt lõi giúp cư dân nhận diện di tích, làng nghề và đảm bảo mạch nguồn ký ức không bị đứt đọan. 

Những tên làng cũ quanh thành Ốc

Bản sắc xã Đông Anh hiện nay được bồi đắp từ nhiều lớp địa danh giàu truyền thống. Cổ Loa là hạt nhân của ký ức Âu Lạc với thành Ốc, đền Thượng, đình Ngự Triều Di Quy và am Mỵ Châu. Các vùng đất Uy Nỗ, Xuân Canh, Liên Hà gắn liền với không gian diễn xướng và lễ nghi của Bát xã Loa Thành. Trong khi đó, Dục Tú, Việt Hùng, Đông Hội hay Mai Lâm lại mang đến những lớp ký ức về sản xuất, giao thương và nhịp độ đô thị hóa nhanh chóng. 

Việc bảo lưu các địa danh cũ trong cách tiếp cận văn hóa giúp người dân dễ dàng tìm lại thần tích, văn bia và lịch sử dòng họ. Đây chính là sợi dây liên kết giúp một xã quy mô lớn sau sáp nhập giữ được chiều sâu văn hiến của vùng đất Kinh Bắc xưa.

Cửa ngõ phía Bắc và nhịp sống ven đô

Tọa lạc tại phía Bắc Thủ đô, xã Đông Anh giữ vai trò là điểm kết nối huyết mạch qua Quốc lộ 3, đường 5 kéo dài và cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên. Không gian cư trú nơi đây thể hiện sự giao thoa mạnh mẽ giữa di sản ngàn năm và nhịp sống hiện đại. 

Cơ cấu kinh tế địa phương đang chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng thương mại – dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao và logistics. Sự xuất hiện của các cụm công nghiệp và các khu dân cư đang mở rộng bên cạnh những di chỉ khảo cổ tạo nên diện mạo riêng của một vùng ven đô giàu tiềm năng. 

Từ kinh đô Âu Lạc đến xã Đông Anh hôm nay

Lịch sử vùng đất được bồi đắp bởi hai tầng giá trị. Tầng sâu nhất gắn với nhà nước Âu Lạc thời An Dương Vương, nơi ghi dấu tích văn hóa Sơn Vi từ hậu kỳ đồ đá cũ cách đây hàng vạn năm. Cư dân văn hóa Phùng Nguyên cũng từng định cư tại đây trước khi An Dương Vương chọn nơi này làm kinh đô và xây dựng tòa thành cổ vào khoảng năm 208 trước Công nguyên. 

Cột mốc năm 2025 đánh dấu bước chuyển hành chính quan trọng khi nhiều xã, thị trấn hợp nhất thành thực thể xã Đông Anh hiện nay. Cách phân định này giúp nhận diện rõ nét cả chiều dài lịch sử huyền thoại của Loa Thành lẫn tầm vóc phát triển của đơn vị hành chính mới trong lòng Thủ đô.

Cổ Loa và trục di sản quốc gia đặc biệt

Hạt nhân của địa phương là Di tích quốc gia đặc biệt Cổ Loa với phạm vi quy họach bảo tồn lên tới 830 ha. Quần thể này bao hàm khỏang 60 di tích, trong đó có 7 di tích cấp quốc gia. Giá trị của Cổ Loa không chỉ dừng lại ở các truyền thuyết về nỏ thần hay tình sử Mỵ Châu - Trọng Thủy mà còn nằm ở hệ thống di chỉ khảo cổ học phong phú như Đồng Vông, Bãi Mèn, Đình Tràng – minh chứng cho dòng chảy văn hóa liên tục từ thời tiền sơ sử.

Thành Cổ Loa được giới nghiên cứu đánh giá là tòa thành cổ nhất, quy mô lớn bậc nhất và có cấu trúc độc đáo nhất trong lịch sử xây dựng thành lũy của người Việt cổ. Việc công nhận đây là điểm du lịch quốc gia vào năm 2021 đã mở ra cơ hội bảo tồn và phát huy giá trị di sản bền vững. 

Lễ hội Cổ Loa và nhịp Bát xã Loa Thành

Lễ hội Cổ Loa khai màn vào mùng 6 tháng Giêng hằng năm tại đền Thượng là sinh họat văn hóa tiêu biểu nhất vùng. Sự kiện quy tụ sự tham gia của Bát xã Loa Thành, tái hiện các nghi thức rước kiệu, tế Hội đồng trang trọng và các trò chơi dân gian như bắn nỏ, đấu vật, cờ người.

Đặc biệt, làng Quậy (xã Liên Hà cũ) giữ vai trò quan trọng trong diễn trình lễ hội với tư cách là cư dân bản địa xưa đã dời đi để nhường đất xây thành. Năm 2021, lễ hội Cổ Loa đã chính thức được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định sức sống bền bỉ của tinh thần cộng đồng nơi đây. 

Làng nghề, sản xuất và tri thức dân gian

Nền kinh tế xã mới ghi nhận sự phát triển năng động của cụm công nghiệp gắn với làng nghề sắt thép Dục Tú, cùng các mô hình nông nghiệp công nghệ cao tập trung vào lúa chất lượng và hoa cây cảnh. Một số khu vực như Cổ Loa, Xuân Canh vẫn duy trì truyền thống đúc đồng và chế tác gỗ thủ công tinh xảo. 

Dù nhịp sống đô thị đang lan tỏa, những tri thức dân gian và kỹ nghệ truyền thống vẫn âm thầm được gìn giữ, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng để địa phương phát triển các sản phẩm OCOP và du lịch trải nghiệm làng nghề.

Hương vị Loa Thành và những tuyến trải nghiệm văn hóa

Đời sống ẩm thực và sản vật của Đông Anh kết tinh từ nếp sinh hoạt làng quê Kinh Bắc lâu đời và văn hóa mâm lễ trong các dịp hội làng.

Hành trình khám phá Đông Anh lý tưởng nhất là bắt đầu từ khu di tích Cổ Loa để chiêm ngưỡng vẻ kỳ vĩ của thành ốc và tìm hiểu các di chỉ khảo cổ. Tiếp nối là các làng thuộc không gian Bát xã như Uy Nỗ, Xuân Canh để cảm nhận cấu trúc cộng đồng bền chặt qua lễ hội. Sự giao thoa giữa những mái đình rêu phong và nhịp sống công nghiệp hiện đại tại Dục Tú, Mai Lâm chính là trải nghiệm toàn diện nhất về một vùng đất kinh đô xưa trong dáng hình xã mới hôm nay.