Dáng hình mới của ba xã cũ

Xã Đoài Phương sở hữu diện tích tự nhiên 57,10 km² với quy mô dân số đạt 39.828 người. Thực thể hành chính này được kiện toàn từ các phần diện tích và dân cư cụ thể: xã Sơn Đông (20,23 km², 16.451 người), xã Cổ Đông (21,38 km², 15.323 người) và xã Kim Sơn (15,49 km², 8.054 người). Địa giới của xã tiếp giáp trực tiếp với phường Tùng Thiện cùng các xã Thạch Thất, Hạ Bằng, Yên Bài, Hòa Lạc và Phúc Thọ.

Toàn xã được chia thành 30 thôn. Hệ thống làm việc của chính quyền địa phương được tổ chức tập trung với trụ sở Đảng ủy, HĐND, MTTQ và các đoàn thể đặt tại thôn Kim Tân, trong khi trụ sở UBND xã đóng tại thôn Phúc Lộc. Việc duy trì các địa danh thôn cũ đóng vai trò then chốt trong đời sống quản lý và giữ gìn sợi dây liên kết cộng đồng sau khi sáp nhập.

Những tên làng còn sáng trong ký ức Sơn Tây

Dưới tên gọi chung Đoài Phương, các danh xưng Kim Sơn, Sơn Đông và Cổ Đông vẫn vẹn nguyên giá trị là những "tọa độ ký ức" giúp nhận diện nguồn cội và không gian thực hành văn hóa. Tại đây, bản sắc địa phương gắn chặt với từng địa danh cụ thể, nơi lưu giữ hệ thống đình chùa và tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh lâu đời.

Sơn Đông là vùng đất tiêu biểu của di sản tín ngưỡng với đền Măng Sơn được khởi dựng từ đầu thế kỷ XVII. Ngôi đền phụng thờ Tam vị Đức Thánh Tản (Nam Cung) với kiến trúc truyền thống gồm nghi môn, nhà đại bái và hậu cung. Nơi đây hiện bảo tồn nhiều hiện vật quý như long ngai, bài vị, kiệu bành và các mảng chạm khắc tứ linh có giá trị nghệ thuật cao. 

Cổ Đông cũng đóng góp vào xã mới không gian cảnh quan đặc sắc của hồ Đồng Mô dưới chân núi Ba Vì. Việc đặt các địa danh cũ song hành cùng tên xã mới giúp cư dân và du khách dễ dàng xác định các mỏ neo văn hóa, tránh làm mờ nhạt dấu ấn của từng cộng đồng trong quá trình đô thị hóa. 

Hồ Đồng Mô, đường 416 và những triền xanh phía Tây

Địa hình Đoài Phương mang đậm đặc trưng xứ Đoài với những đồi gò thấp và hệ thống mặt nước khoáng đạt. Tọa lạc ở phía Tây Bắc Thủ đô, xã giữ vai trò vùng giao thoa chiến lược giữa thị xã Sơn Tây cũ với các vùng phát triển Hòa Lạc và chân núi Ba Vì. (

Điểm nhấn cảnh quan nổi bật nhất chính là hồ Đồng Mô, không gian sinh thái quan trọng đóng vai trò "lá phổi xanh" cho khu vực. Những triền xanh ven hồ hay các Đảo Thông là địa điểm thu hút cư dân và khách thập phương, nhất là vào mùa hoa dã quỳ nở rộ. Sự kết hợp giữa hạ tầng giao thông hiện đại như đường 416 và vẻ đẹp tự nhiên của hồ nước, đồi gò đã tạo nên một Đoài Phương vừa năng động vừa yên bình

Từ mốc sáp nhập đến chiều sâu Sơn Đông – Cổ Đông – Kim Sơn

Xã Đoài Phương chính thức được thành lập dựa trên Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội. Mốc thời gian ngày 01/7/2025 đánh dấu sự chuyển đổi về mặt quản lý hành chính sang mô hình thống nhất. 

Tuy nhiên, linh hồn của vùng đất đã được bồi đắp từ hàng trăm năm qua. Trước khi trở thành xã Đòai Phương, ba đơn vị Kim Sơn, Sơn Đông và Cổ Đông vốn đã hình thành những cộng đồng cư trú bền chặt với hệ thống lễ hội và nếp sống riêng biệt. Chiều sâu địa phương hôm nay cần được soi chiếu qua mạch nguồn của từng ngôi làng và các nghi lễ truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Đền Măng Sơn và mùa rước Tam vị Đức Thánh Tản

Trọng điểm di sản của Đòai Phương hội tụ tại cụm di tích quốc gia gồm đền Măng Sơn, đình Sơn Trung và đình Sơn Đông. Quần thể này đã chính thức nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 2022. 

Lễ hội truyền thống tại đây thường diễn ra vào mùng 7 và mùng 8 tháng Giêng hằng năm. Nghi thức trang trọng nhất là lễ rước Tam vị Đức Thánh Tản đi du ngọan, kết hợp với các lễ tế thần cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đây là dịp để cộng đồng thực hành các di sản phi vật thể như ca trù, hát quan họ và chầu văn, tạo nên một không gian tâm linh linh thiêng giữa lòng xứ Đòai. 

Nông nghiệp, dịch vụ sinh thái và tiềm năng phát triển

Kinh tế Đòai Phương dựa trên nền tảng sản xuất nông nghiệp đan xen với các dịch vụ sinh thái và du lịch văn hóa. Với lợi thế cảnh quan hồ Đồng Mô và hệ thống di tích quốc gia, xã sở hữu tiềm năng lớn để phát triển các mô hình trải nghiệm bền vững. Hiện nay, các danh mục về làng nghề và nghệ nhân tiêu biểu đang được tiếp tục rà sóat và hòan thiện để làm giàu thêm bản đồ kinh tế - xã hội của xã mới. 

Hương vị xứ Đoài và những lối đi qua hồ, qua đền

Ẩm thực Đoài Phương hiện diện qua các sản vật nông nghiệp địa phương và phong vị của những phiên chợ quê truyền thống. Trải nghiệm tại đây lý tưởng nhất là một hành trình đi chậm: bắt đầu từ không gian thoáng đãng của hồ Đồng Mô, dạo bước qua các thôn đồi thấp để tìm hiểu về tín ngưỡng Tản Viên Sơn Thánh tại đền Măng Sơn.

Tuyến hành trình này giúp du khách nhận diện rõ nét các lớp lịch sử và cảnh quan của vùng Sơn Tây – Ba Vì. Đoài Phương hiện lên không chỉ là một đơn vị hành chính mới mà còn là một không gian văn hóa sống động, nơi bóng núi Ba Vì luôn đổ xuống những làng quê yên ả nhưng đầy sức sống.

Một bản đồ ký ức dưới tên gọi Đoài Phương

Xã Đoài Phương sau sắp xếp là thực thể hội tụ đa tầng dữ liệu: từ ranh giới hành chính hiện đại đến hệ thống di sản nghìn năm. Giá trị của vùng đất nằm ở sự gặp gỡ giữa hồ nước và đền núi, giữa tín ngưỡng Tản Viên và nếp sinh hoạt của cư dân 30 thôn xóm. Một danh xưng mới giúp thống nhất địa giới, nhưng chính những tên làng cũ như Kim Sơn, Sơn Đông, Cổ Đông mới là mạch nguồn giữ cho hồn cốt của dải đất phía Tây Hà Nội luôn tỏa sáng.