Dáng hình mới của vùng đất hai dòng sông

Xã Đa Phúc chính thức đi vào hoạt động theo mô hình đơn vị hành chính mới của thành phố Hà Nội từ ngày 01/7/2025. Thực thể này được hình thành trên cơ sở hợp nhất toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 7 xã thuộc huyện Sóc Sơn cũ gồm: Tân Hưng, Bắc Phú, Việt Long, Xuân Giang, Kim Lũ, Xuân Thu và Đức Hòa. 

Tên gọi Đa Phúc gợi nhắc về một lớp địa danh hành chính từng hiện diện sâu đậm trong lịch sử địa phương. Trước khi sáp nhập với huyện Kim Anh để thành lập huyện Sóc Sơn vào năm 1979, Đa Phúc từng là tên một huyện thuộc tỉnh Phúc Yên (sau là tỉnh Vĩnh Phúc). Việc phục dựng danh xưng này không chỉ mang ý nghĩa về sự tốt lành, phồn vinh mà còn là cách nối lại mạch nguồn ký ức của vùng đất phía Bắc Hà Nội. 

Dấu mốc sáp nhập và quy mô hành chính

Thực thể hành chính mới có diện tích tự nhiên 55,32 km² với quy mô dân số đạt 83.649 người. Sự xác lập địa giới này căn cứ theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hà Nội năm 2025. 

Cơ cấu diện tích và dân cư của xã là sự hội tụ từ các mảnh ghép: Đức Hòa đóng góp 9,38 km² (21.260 người), Tân Hưng 7,22 km² (12.401 người), Bắc Phú 11,99 km² (12.124 người), Xuân Giang 9,58 km² (12.054 người), Việt Long 6,73 km² (9.067 người), Xuân Thu 5,53 km² (8.727 người) và Kim Lũ 4,89 km² (8.016 người).

Dù ranh giới hành chính đã thay đổi, các địa danh lâu đời như Xuân Lai, Đức Hậu, Tiên Tảo, Phú Tăng vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc định vị di tích, lễ hội và lịch sử cư trú của cộng đồng trong xã mới.

Những tên làng cũ bên trong Đa Phúc

Dưới tên gọi hành chính chung, bản sắc của Đa Phúc vẫn được dệt nên từ những ngôi làng giàu truyền thống. Xuân Lai gắn liền với Đền Bà và lễ hội kéo mỏ độc đáo; Đức Hậu sở hữu cụm đình – chùa Di tích quốc gia; trong khi Tiên Tảo, Phú Tăng hay Kim Thượng vẫn duy trì nếp sinh họat văn hóa dân gian bền bỉ.

Việc bảo lưu tên gọi các làng, xã cũ trong các diễn giải văn hóa là nỗ lực nhằm bảo toàn mạch ký ức cộng đồng. Dù hiện nay đã thuộc đơn vị hành chính thống nhất, nhưng khi nhắc đến thần tích, sắc phong hay các kỳ lễ tiết, địa danh của từng thôn làng vẫn là chỉ dấu chính xác nhất cho các giá trị di sản.

Vùng thấp ven sông và không gian cư trú phía Đông Bắc

Đa Phúc tọa lạc tại địa thế trũng thấp hơn vùng lân cận, với địa hình tương đối bằng phẳng và dốc dần về phía Nam. Đặc trưng không gian nơi đây được bao bọc bởi hai dòng sông Cầu và sông Cà Lồ, tạo nên một vùng sinh thái làng bãi trù phú. Xã giữ vai trò là điểm kết nối chiến lược giữa Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh ở khu vực Đông Bắc Thủ đô.

Sắc thái cư trú tại đây có sự đan xen thú vị: một bên là nét thâm trầm của các làng cổ với mái đình, đền miếu; một bên là nhịp độ chuyển mình theo các dự án hạ tầng lớn. Tuyến đường rộng 50m nối Quốc lộ 3 đến vành đai phía Đông khu đô thị vệ tinh Sóc Sơn được phê duyệt năm 2026 kỳ vọng sẽ tạo ra xung lực mới cho giao thương và dịch vụ của địa phương. 

Từ huyện Đa Phúc cũ đến xã Đa Phúc hôm nay

Tiến trình lịch sử của vùng đất hiện lên qua hai lớp tầng rõ rệt. Lớp nền tảng gắn liền với tên huyện Đa Phúc xưa và quá trình tạo dựng xóm làng bám theo các triền sông. Lớp hiện đại ghi dấu mốc năm 2025 khi 7 xã hợp nhất thành thực thể hành chính mới theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15. Việc phân định hai lớp này giúp cộng đồng nhận diện rõ sự nối dài của dòng chảy văn hóa truyền thống vào mô hình quản trị đô thị hiện nay.

Đình chùa làng cổ và những điểm tựa tâm linh

Hệ thống di sản của Đa Phúc vô cùng đồ sộ với 92 di tích lịch sử văn hóa và nơi thờ tự, trong đó có 6 di tích xếp hạng cấp quốc gia và 17 di tích cấp thành phố. Cụm đình – chùa Đức Hậu là điểm nhấn kiến trúc truyền thống tiêu biểu với ngôi đình 3 gian 2 chái, mái đao uốn cong u nhã, đã được vinh danh di tích quốc gia từ năm 1994. Các địa danh Phú Tăng, Kim Thượng, Tiên Tảo cũng đóng góp vào bản đồ di sản xã mới những ngôi đình cổ có giá trị nghệ thuật đặc sắc. 

Đền Bà Xuân Lai và lễ hội kéo mỏ

Đền Bà tại thôn Xuân Lai là trung tâm của những sinh hoạt văn hóa dân gian sôi động nhất vùng. Hằng năm vào mùng 4 tháng Giêng, hội Đền Bà diễn ra với nghi thức rước kiệu trang trọng và các trò diễn như nấu cơm thi, chạy cờ, vật thờ. 

Nổi bật nhất trong kỳ hội là nghi lễ kéo mỏ – một lọai hình di sản văn hóa phi vật thể phản ánh triết lý hòa hợp giữa con người và thiên nhiên. Trò diễn mang tính nghi lễ này không chỉ thể hiện sức mạnh cộng đồng mà còn gửi gắm niềm tin về một mùa màng tươi tốt, nhân khang vật thịnh của cư dân nông nghiệp ven sông.

Phòng tuyến sông Như Nguyệt và ký ức giữ nước

Dải đất Đa Phúc còn nằm trong không gian lịch sử gắn liền với phòng tuyến sông Như Nguyệt. Vào thế kỷ XII, dưới sự lãnh đạo của Thái úy Lý Thường Kiệt, quân dân ta đã lập nên chiến tuyến dọc sông Cầu, đánh bại quân Tống xâm lược. Ký ức hào hùng này hiện vẫn được gìn giữ và lồng ghép vào các chương trình giáo dục di sản tại địa phương, bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. 

Du lịch xanh bên sông Cà Lồ và sinh kế mới

Đa Phúc hiện nay đang định vị hình ảnh là một “miền du lịch xanh” nhờ lợi thế cảnh quan sinh thái bên dòng sông Cà Lồ. Du khách có thể trải nghiệm các hoạt động cắm trại, dã ngoại kết hợp tham quan các địa danh lịch sử như Đền Bà hay đình Tiên Tảo. 

Sự phát triển của công nghệ cũng mang lại diện mạo mới cho di sản thông qua nền tảng du lịch số “Đa Phúc Tour”. Bên cạnh đó, việc khảo sát phát triển các vùng chuyên canh cây dược liệu từ năm 2025 cho thấy xã đang từng bước chuyển dịch từ nông nghiệp truyền thống sang các mô hình kinh tế bền vững, có giá trị cao hơn. 

Tuyến trải nghiệm văn hóa và sông nước

Một hành trình khám phá Đa Phúc trọn vẹn nên bắt đầu từ thôn Xuân Lai để tìm hiểu về lễ hội kéo mỏ, tiếp nối tại cụm di tích Đức Hậu để chiêm ngưỡng kiến trúc đình làng Bắc Bộ. Du khách cũng có thể thả mình vào không gian khoáng đạt ven sông Cà Lồ hoặc thăm lại dấu tích phòng tuyến Như Nguyệt xưa. Đây là hành trình kết nối giữa quá khứ giữ nước và nhịp sống sinh thái thanh bình của vùng đất phía Đông Bắc Thủ đô.

Xã Đa Phúc sau sắp xếp là thực thể đa tầng dữ liệu, nơi tên xã mới bao bọc lấy mạch nguồn của 7 đơn vị cũ giàu truyền thống. Giá trị của vùng đất nằm ở sự gặp gỡ giữa di tích quốc gia, nghi lễ dân gian độc bản và cảnh quan thiên nhiên trù phú. Giới thiệu về Đa Phúc hôm nay là giới thiệu về một địa bàn trân trọng quá khứ để làm điểm tựa vững chắc cho hành trình vươn mình trong lòng Thủ đô.