Đăng nhập

Làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ thôn Sơn Đồng

Sơn Đồng, Hà Nội

Loại hình: Điêu Khắc Gỗ Mỹ Nghệ

Ảnh

Video

Audio

Tài liệu

5.0

1 đánh giá

228

Làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ thôn Sơn Đồng

5.0

1 Đánh giá

228

Tượng thờ, sơn son thếp vàng và bàn tay “thổi hồn” vào gỗ

Ở Sơn Đồng, gỗ không chỉ được đục, chạm, sơn thếp để thành một món đồ mỹ nghệ. Qua bàn tay người thợ, khối gỗ thô dần hiện dáng tượng, nét mặt, nếp áo, ánh vàng và thần thái. Trong những xưởng nghề, tiếng đục gõ vào thân gỗ, mùi sơn, sắc vàng quỳ và những pho tượng đang thành hình tạo nên một không gian rất riêng: trang nghiêm, tỉ mỉ và thấm đẫm đời sống tín ngưỡng Việt. Sơn Đồng vì thế không chỉ là nơi làm tượng, làm đồ thờ, mà là nơi lưu giữ một lối tri thức thủ công biết gửi hồn văn hóa vào từng thớ gỗ.

Lịch sử & Nguồn Gốc

Dòng chảy di sản

Thế kỷ X – Đức Thánh Đào Trực truyền dạy nghề, đặt nền móng cho nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng.
Cuối thế kỷ XIX-1945 – Nghề tiếp tục duy trì, hình thành nhiều nghệ nhân tiêu biểu như Nguyễn Chí Dậu.
1954-1975 – Hoạt động sản xuất gặp nhiều khó khăn, nghề có dấu hiệu mai một.
1975-đầu 1980 – Thời kỳ bao cấp, nhiều cơ sở ngừng hoạt động, nhiều nghệ nhân phải chuyển nghề.
1983 – Nghệ nhân Nguyễn Chí Dậu cùng các nghệ nhân trong làng mở lớp truyền nghề, đánh dấu sự hồi sinh của làng nghề.
1990s: – Nghề được khôi phục mạnh mẽ, nhiều học viên trở thành nghệ nhân và mở xưởng sản xuất.
2000s: – Mở rộng quy mô, sản phẩm có mặt trên thị trường cả nước và xuất khẩu ra nước ngoài.

Quy trình Sản xuất

Bước 1:

Chọn gỗ.

Gỗ được chọn theo độ bền, độ già, vân thớ, kích thước và khả năng chịu chạm. Trong nghề Sơn Đồng, chất liệu gỗ ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ sản phẩm, độ sắc của nét đục, độ ổn định của lớp sơn và độ bền của lớp thếp vàng, thếp bạc.

Bước 2:

Pha phôi và tạo dáng thô.

Khối gỗ được xẻ, pha, ghép hoặc định hình theo kích thước sản phẩm. Người thợ xác định trục dáng, khối chính, tỷ lệ thân, tay, đầu, mặt và bố cục tổng thể. Đây là bước đặt nền cho toàn bộ thần thái về sau.

Bước 3:

Đục, chạm và chỉnh hình

Người thợ dùng đục, dao, bào và dụng cụ chạm để làm rõ hình khối. Với tượng thờ, khâu này tạo khuôn mặt, dáng tay, nếp áo, thế ngồi, thế đứng, hoa văn trang phục và các chi tiết biểu tượng. Tượng Sơn Đồng được nhận diện bởi quy cách, tỷ lệ nhất định giữa các bộ phận, nhờ vậy sản phẩm có sự cân đối và nét riêng

Bước 4:

Làm nhẵn và xử lý bề mặt

Sau khi chạm khắc, sản phẩm được làm nhẵn, chỉnh vết đục, xử lý khe ghép, vết nứt hoặc lỗi bề mặt. Công đoạn này quyết định độ mịn và sự ổn định trước khi bước vào sơn thếp.

Bước 5:

Làm vóc và sơn lót

Sản phẩm được phủ các lớp nền để tạo bề mặt chắc, mịn, đủ điều kiện cho lớp sơn son hoặc thếp vàng. Khâu làm vóc đòi hỏi sự kiên nhẫn, vì bề mặt càng ổn định thì lớp hoàn thiện càng bền, càng sâu và càng sáng.

Bước 6:

Sơn son, thếp vàng hoặc thếp bạc

Sản phẩm được sơn màu, thếp vàng, thếp bạc hoặc phủ màu theo yêu cầu. Đây là công đoạn tạo vẻ rực rỡ, trang nghiêm và sang trọng cho đồ thờ, tượng thờ. Sơn son thếp vàng chính là một trong những dấu hiệu nhận diện nổi bật nhất của Sơn Đồng

Bước 7:

Vẽ mặt, điểm nhãn và hoàn thiện chi tiết

Với tượng thờ, phần mặt, mắt, miệng, thần thái, trang phục và biểu tượng được hoàn thiện cẩn trọng. Đây là khoảnh khắc người thợ đưa “hồn” vào tượng: nét mắt phải có chiều sâu, khuôn mặt phải đúng khí chất, sắc diện phải phù hợp với nhân vật được thờ.

Bước 8:

Kiểm tra, đóng gói và lắp đặt

Sản phẩm được kiểm tra độ chắc, độ cân đối, lớp sơn, lớp thếp, chi tiết chạm và lỗi bề mặt trước khi bàn giao. Với tượng lớn, cửa võng, hoành phi, câu đối hoặc án gian, khâu vận chuyển và lắp đặt cần đặc biệt cẩn thận để tránh sứt, nứt, bong sơn thếp hoặc sai vị trí trong không gian thờ.