Biểu tượng quốc gia của hội Vật cầu Thúy Lĩnh
Thúy Lĩnh là vùng đất cổ trọng yếu, án ngữ đường thủy phía nam kinh thành Thăng Long xưa, nay thuộc phường Lĩnh Nam, thành phố Hà Nội. Nằm ven sông Hồng, vùng đất này có cảnh quan “sông nước hữu tình”, đất bãi màu mỡ, trù phú và bề dày lịch sử với quá trình khai phá, lập nghiệp từ sớm. Thúy Lĩnh còn có tên cổ là Thúy Ái Châu, Thúy Ái; văn hóa cư dân mang đậm đặc trưng của nền nông nghiệp lúa nước. Tên gọi Thúy Ái Châu phần nào khái quát đặc trưng thiên nhiên và đời sống sản xuất nông nghiệp của cư dân nơi đây. Làng nằm trọn ngoài bờ bãi sông Hồng, tạo nên một không gian xanh bạt ngàn, đẹp mắt. “Thúy Ái” nghĩa là “màu xanh đáng yêu”. Chữ “Châu” trong tiếng Hán (州) là kiểu chữ tượng hình, mô phỏng một dòng sông (bộ Xuyên 巛) với các hòn đảo ở giữa. Bởi thế, chữ “Châu” (州) ban đầu có nghĩa là cồn đất nổi lên giữa dòng nước, tức bãi, cù lao. Đến cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, làng đổi tên thành Thúy Lĩnh (翠嶺), nghĩa là “núi xanh”. Sở dĩ có tên gọi này bởi vùng bãi rộng mênh mông giữa sông nước quanh năm phủ một màu xanh tươi của các loại cây, trải dài, điệp trùng như những ngọn núi. Linh Lang Đại Vương được nhân dân làng cổ Thúy Lĩnh tôn thờ là Thành hoàng làng và được phụng thờ tại đình. Theo bản Ngọc Phả lưu lại, Linh Lang Đại Vương sinh ngày 13 tháng Chạp năm thứ 6, niên hiệu Chương Thánh Gia Khánh, đời vua Lý Thánh Tông (1054–1072). Chàng chính là hiện thân của Hoàng tử Hoằng Chân[5], con trai thứ tư của vua Lý Thánh Tông và cung phi Nguyễn Hạo Nương[6] ở Bồng Lai, hương Từ Liêm. Từ nhỏ, Hoàng tử đã am hiểu binh thư, chiến trận, theo vua cha đánh giặc, lập nhiều chiến công lớn trong cuộc phá Tống, bình Chiêm. Khi Ngài ra trận thường có đội voi chiến đi theo. Mỗi khi ra lệnh, đoàn voi đều quỳ xuống nghe lời. Khi Ngài hóa, được nhân dân 269 làng lập đền thờ và tôn vinh là Linh Lang Đại Vương. Đền chính thờ Ngài ở làng Thủ Lệ và Bồng Lai. Đền Thủ Lệ đắp hai ông voi quỳ ở cửa, nhân dân gọi là đền Voi Phục, tưởng nhớ đến tài chỉ huy voi chiến của Ngài. Ấp Thúy Ái cũng là nơi lập đền thờ, xây dựng vào khoảng năm 1497–1504. Ngôi đền này về sau trở thành đình làng Thúy Lĩnh, tới nay đã được gần 600 năm. Tương truyền, lễ hội vật cầu có nguồn gốc từ thời Lý, liên quan mật thiết đến các vị được thờ phụng tại làng Thúy Lĩnh là Linh Lang Đại Vương và Bạch Hổ Tướng Quân. Trong quá trình luyện binh đánh giặc, Linh Lang Đại Vương cùng Bạch Hổ Tướng Quân thường đưa ra nhiều hình thức thể thao khác nhau để rèn luyện quân lính. Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, Ngài Linh Lang thường tổ chức lễ hội vật cầu để quân sĩ vui chơi. Môn vật cầu được binh sĩ đặc biệt ưa thích vì không chỉ giúp rèn luyện cơ thể, nâng cao sức khỏe mà còn tạo cho người lính ý thức chiến thuật, tinh thần đồng đội, niềm đam mê, sự phấn khởi và ý chí quyết tâm; qua đó, khi ra trận có thể thích ứng với mọi điều kiện, hoàn cảnh của chiến trường. Lễ hội vật cầu cổ truyền được tổ chức với ba thành, bốn phiên, tám ông mãnh hổ. Cả làng chia làm ba thành: thành Thượng, thành Trung và thành Cải Lương. Mỗi thành cử bốn phiên, mỗi phiên hai người. Đô vật là những trai tráng mặc quần trắng, thắt lưng đỏ, mình trần. Tám đô vật trên sân tượng trưng cho tám ông mãnh hổ cướp cầu. Trong tổng Thanh Trì xưa còn lưu truyền câu: “Trai Thúy Ái, gái Thanh Trì” – trai làng Thúy Lĩnh thì hùng dũng, còn gái làng Thanh Trì đảm đang. Lễ hội vật cầu tại làng cổ Thúy Lĩnh mang trọn vẹn tầm vóc của một “quốc gia thu nhỏ”, nơi kết tinh tinh thần thượng võ, ý chí chống ngoại xâm để bảo vệ giang sơn: Hội xuân lưu giữ nét ngàn năm Thượng võ tinh thần, dạ sắc son Vật cầu Thúy Lĩnh còn vang mãi| Hồn thiêng sông núi mãi vuông tròn.